Vier obstakels Klimaatonderhandelingen

Waarom gaan de onderhandelingen op de klimaattop in Madrid zo moeizaam?

Bezorgdheid alom over de klimaatcrisis, maar na twee weken onderhandelen zijn de 194 landen op de klimaattop in Madrid nog nauwelijks opgeschoten. Waarom gaat het zo moeizaam? Vier obstakels. 

Een deelnemer aan de Klimaattop in Madrid rust even uit. Beeld EPA

De klimaattop in Madrid sleept zich naar het eind. Volgens klimaaticoon Greta Thunberg hebben serieuze onderhandelingen over echte oplossingen voor de klimaatcrisis op ‘COP25’ plaatsgemaakt voor een soort koehandel waarbij landen slimme ‘sluipweggetjes’ regelen voor zichzelf en de noodzakelijke ambitie uit de weg gaan. ‘Het hart van het akkoord van Parijs klopt nog, maar heel zwak’, waarschuwt Jennifer Morgan van Greenpeace. 

Koolstofmarkten

Het opzetten van een nieuwe wereldwijde markt voor CO2, bekend als Artikel 6, het laatste losse eindje uit het regelboek van Parijs, het belangrijkste agendapunt van Madrid. Rijke landen zien koolstofmarkten (zoals eerder onder het akkoord van Kyoto) als een manier om via het beprijzen van en handelen in CO2 emissies goedkoop omlaag te krijgen. Tegenstanders zien het als een schijnoplossing die de aandacht afleidt van werkelijke snelle uitstootvermindering.

Koolstofmarkten (waarbij ontwikkelde landen met veel uitstoot die kunnen compenseren via arme landen met minder uitstoot) zijn zo ingewikkeld dat de kwestie op de klimaattop eind 2018 in Katowice (COP24) werd doorgeschoven naar Madrid. Twistpunten zijn het voorkomen van dubbeltellingen (waarbij zowel het inkopende als het verkopende land de CO2-rechten inzet voor zijn klimaatplan), en het al dan niet mogen meetellen van oude CO2-rechten uit het Kyoto-regime.

De onderhandelingen zaten donderdag nog muurvast. Vooral Australië ligt dwars. Dat land wil met oude CO2-rechten 60 procent van zijn toch al zwakke klimaatplan afdekken. Een vorm van vals spelen die het hele idee van een koolstofmarkt ondermijnt en daarom onacceptabel is voor de Europese Unie, die met het ETS al een CO2-markt heeft. De EU wil dat koolstofmarkten transparant zijn, tot echte reducties leiden, en mens en natuur niet schaden. Het is onduidelijk of er een compromis komt, ‘maar beter geen deal dan een slechte’, aldus Jennifer Tollmann van Climate Action Network.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Geldzaken

Financiën zijn het eeuwige twistpunt op klimaattoppen. Arme landen willen financiële steun voor hun klimaatplannen van de rijke landen onder het motto: wij moeten problemen oplossen die we niet zelf hebben veroorzaakt. Dat gaat onder meer over het VN-klimaatfonds, dat hulp biedt bij mitigatie en adaptatie. Rijke landen hebben beloofd hiervoor vanaf 2020 minstens 100 miljard dollar per jaar beschikbaar te stellen, maar de teller staat pas op 10 miljard.

De discussie in Madrid gaat vooral over loss and damage, de wens van arme landen om financiële compensatie te krijgen voor klimaatschade die ze buiten hun schuld nu al lijden, zoals de cyclonen die Mozambique dit jaar troffen. Naar verluidt liggen vooral de Verenigde Staten dwars (jazeker, al willen die zelf uit Parijs stappen), uit angst voor een impliciete erkenning van financiële aansprakelijkheid. Die werd op aandringen van de VS uitgesloten in het akkoord van Parijs, maar de VS willen dat principe nu overgenomen zien door de klimaatpoot van de VN, de UNFCCC.

Een van de deelnemers van de Klimaattop passeert een muur met de tekst Now. Beeld EPA

Gebrek aan ambitie

De grootste frustratie in Madrid gaat over het schrijnende gebrek aan ambitie en leiderschap, reden voor de demonstratie van jonge activisten woensdag – waarop de organisatie reageerde door 200 jongeren uit te zetten. Madrid moet de springplank zijn naar het cruciale jaar 2020, wanneer op COP26 in Glasgow de eerste cyclus van Parijs begint. Landen moeten voor oktober nieuwe klimaatplannen tot 2030 indienen met veel ambitieuzere emissiereducties dan de huidige om de opwarming onder de veilige 1,5 graad te houden.

Tot nu toe hebben echter maar 73 landen nieuwe plannen toegezegd, samen goed voor slechts 10 procent van de werelduitstoot. Van de grote vervuilers heeft alleen de EU een stap gezet, met de woensdag gepresenteerde European Green Deal (55 procent minder CO2 in 2030). Landen als China, India en Brazilië vinden dat ze al genoeg hebben gedaan. ‘Ik ben gefrustreerd en woedend’, aldus Carlos Fuller uit Belize, onderhandelaar van de kleine eilandstaten.

Slottekst

Het succes of falen van Madrid spitst zich bizar genoeg nu toe op een paar regels tekst. Het gaat om de zogenoemde ‘decisions’ – 1/CP.25 in jargon – waarin voorzitter Chili de conclusies van de top formuleert. Inzet van de onderhandelingen is de vraag of die slottekst urgentie en ambitie uitstraalt. Staat er straks in dat landen in 2020 ambitieuzere klimaatplannen moeten indienen? En dat die op de wetenschap moeten zijn gebaseerd? Wordt er gerefereerd aan de klimaatcrisis, een woord dat landen als Brazilië en Saoedi-Arabië nu blokkeren? Dit is het grote gevecht in Madrid, zegt Jennifer Morgan van Greenpeace. ‘Het zijn maar een paar regels tekst, maar ze kunnen de wereld veranderen.’

Het is volgens veel waarnemers in Madrid niet gek dat de top zo moeizaam verloopt. Multilaterale samenwerking heeft in tijden van nationalisme en populisme het tij niet mee. Landen nemen hun nationale politiek mee naar de COP en die wordt nu eenmaal vaak gedomineerd door economisch eigenbelang. Maar het kan nog goed komen, denkt Morgan. ‘Komende maanden worden cruciaal. Wat de EU en China doen zal het lot van het akkoord van Parijs bepalen. En wat betreft Madrid: de juiste zinnen in de conclusie, en geen rare loopholes in Artikel 6, dan ben ik al heel blij.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden