5 vragenFarmers Defence Force

Waarom gaan de boeren toch door met demonstreren na afspraken met kabinet?

Het moest een actiedag worden waarbij alle vorige acties zouden verbleken, had voorman Mark van den Oever van Farmers Defence Force aangekondigd. Op tientallen plekken in Nederland doken  woensdag boeren op met hun tractoren – van binnensteden tot snelwegen, van chemiebedrijven tot distributiecentra van supermarkten, van het mediapark in Hilversum tot de Amercentrale in Geertruidenberg.  

Boeren staan langs de snelweg. Beeld Marcel van den Bergh
Beeld Volkskrant infographics

1. Hoe zit het met dat akkoord tussen boeren en kabinet waarvan dinsdagavond sprake was?

Nieuwe Oogst, het vakblad van boerenorganisatie LTO Nederland, meldde dinsdagavond, aan de vooravond van de landelijke actiedag, dat er overeenstemming was bereikt over de stikstofmaatregelen. Voorzitter Aalt Dijkhuizen van het Landbouw Collectief, waarin dertien boerenorganisaties, waaronder de Farmers Defence Force, zijn vertegenwoordigd, bevestigde woensdag dat er ‘basisafspraken’ zijn gemaakt. Dan gaat het bijvoorbeeld over minder eiwit in het veevoer, meer koeien in de wei, en mest aanlengen met water. Ook bevestigde het kabinet dat er geen ‘generieke krimp’ van de sector komt, en geen gedwongen opkoop van bedrijven. Dijkhuizen benadrukte dat over sommige zaken nog verder moet worden onderhandeld.

Farmers Defence Force was er als de kippen bij om te ontkennen dat er overeenstemming was. ‘Er is slechts een principeakkoord: een aantal voor FDF erg belangrijke zaken zijn nog niet uitonderhandeld en hierover bestaat zeker nog geen akkoord’, aldus de radicale boerenactiegroep in een ijlings geschreven persverklaring.

2. Waarom toch deze acties?

De FDF wil druk blijven uitoefenen. Daarom gingen de boerenprotesten woensdag door, al trok het FDF-bestuur formeel zijn handen af van de acties, uit angst voor juridische consequenties. De rechter verbood maandag blokkade van voedseldistributiecentra. ‘Wij hebben onze acties moeten afblazen op straffe van absurd hoge boetes tot een hoogte van 5 miljoen euro’, liet Van den Oever weten. ‘Op 18 december zitten wij thuis en kijken toe. Hoe de woede van de boeren en de bouwers door Nederland raast.’

Anderhalve week geleden had de FDF de landelijke actiedag aangekondigd, samen met de stichting Bouw in Verzet. Ze wilden ‘een duidelijk statement maken dat het zo niet langer kan met dit beleid’. Ze vinden niet alleen dat het stikstofbeleid van de overheid heeft gefaald en het pfas-beleid ontoereikend is, maar ook dat boeren door de voorgestelde opkoopregeling ‘verdreven worden uit het land van onze voorvaderen’.

Concrete actiedoelen werden geheim gehouden, al suggereerde en dreigde de FDF wel meermalen dat distributiecentra van supermarkten doelwit konden worden. Want supermarkten knijpen de boeren uit en ‘zien ons als slaven’, aldus FDF-voorman Van den Oever. Het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), de brancheorganisatie van de supermarkten, stapte voor de zekerheid naar de rechter om een dreigende blokkade van de voedselvoorziening vlak voor Kerst te voorkomen. Met succes, want de rechter verbood de boeren maandag om distributiecentra te blokkeren, op straffe van een dwangsom van 100 duizend euro per keer.

De FDF moest dat vonnis van de rechter ook duidelijk doorgeven aan de achterban, via app-berichten en andere sociale media. Dit deed het FDF-bestuur dinsdag: ‘Hierbij roepen wij jullie op af te zien van iedere actie bij een lid dat bij het CBL is aangesloten’. Van een afblazen van de landelijke actiedag werd nadrukkelijk niet gerept.

3. Hebben de boeren het vonnis geschonden met hun acties bij voedseldistributiecentra?

In Brabant zijn inderdaad boerenacties geweest bij onder meer de distributiecentra van supermarktketen Jumbo in Breda (twee keer), Tilburg, Den Bosch en Veghel. Maar van een echte blokkade is niet of nauwelijks sprake geweest. Dus het is de vraag of die acties juridische consequenties zullen krijgen.

In Breda deelden Jumbo-medewerkers zelfs koffie en koekjes uit aan de boeren. Een actieleider van FDF zei bovendien dat het om ‘een spontane, ongeorganiseerde actie’ ging. Die uitspraak zou ook een rookgordijn kunnen zijn om eventuele juridische gevolgen te ontlopen.

4. Van buiten leek het een chaotische actiedag. Was het dat ook?

Bij vorige acties op het Malieveld en bij provinciehuizen was er een duidelijk doelwit: de nationale en regionale overheid. Nu was het de bedoeling om overal in het land chaos te scheppen en het land ‘plat te leggen’. De FDF had zijn ‘strijders’ vooraf opgeroepen om zich om 6 uur ’s ochtends op verschillende locaties te verzamelen – daar kregen ze via Whatsapp of Telegram van regionale actieleiders de doelwitten door. Tegelijkertijd hadden de boeren hun pijlen gericht op de overheid (provinciehuizen, Malieveld) en het bedrijfsleven (Bavaria, Chemours, Tata Steel). Ze vinden het oneerlijk dat bedrijven die ook stikstof uitstoten relatief ongemoeid worden gelaten door de overheid. Ook werden sommige snelwegen en grensovergangen geblokkeerd.

5. Hoe zijn de verhoudingen in de boerensector, met al die verschillende groepen?

Boerenorganisaties als LTO Nederland en zijn regionale dependances (zoals ZLTO of LTO Noord) hebben aan gezag ingeboet. Veel boeren vinden die traditionele belangenvertegenwoordigers te tam. In de stikstofcrisis kreeg FDF, oorspronkelijk opgericht om boeren te beschermen tegen dierenactivisten (na de stalbezetting in Boxtel), in korte tijd veel aanhang. Volgens voorman Van den Oever heeft de FDF inmiddels ruim 51 duizend aanhangers die overigens merendeels ook gewoon lid zijn van LTO of een andere traditionele boerenorganisatie. Ook de (minder radicale) actiegroep Agractie timmert aan de weg.

Uit een onderzoek van dagblad Trouw blijkt dat vooral jonge boeren steeds radicaler worden. Ruim 65 procent van de boeren omarmt de radicalere koers van FDF – en 71 procent zegt zich niet meer vertegenwoordigd te voelen door traditionele landbouwclubs als LTO. Ook pikant: bijna driekwart van de boeren vindt dat er helemaal geen stikstofprobleem in Nederland is.

LTO stond nadrukkelijk niet achter de acties van woensdag.  Dinsdagavond liet de boerenorganisatie naar aanleiding van het ‘akkoord’ met het kabinet weten: ‘Voor LTO geldt dat acties morgen weinig zinvol lijken. Boeren die hier anders over denken, adviseren wij de acties publieksvriendelijk te houden en het positieve sentiment onder burgers voor onze sector vast te houden.’

Wat is stikstof? Hoe schadelijk is het? En vier andere vragen om het stikstofdebat te begrijpen

De Raad van State oordeelde eerder dit jaar dat projecten die door hun nieuwe uitstoot van stikstof de neerslag daarvan op een natuurgebied verhogen, voortaan niet zomaar zijn toegestaan. Sindsdien liggen veel bouwplannen in Nederland stil. In de politiek gaan stemmen op om de veestapel te beperken. Hoe schadelijk is stikstof eigenlijk? Zes vragen.

Duitse boeren demonstreren mee: andere problemen, zelfde sentiment

Ruim honderd Duitse tractoren rolden woensdagmorgen vroeg over de Nederlandse grens. Boeren uit het grensgebied steunen hun Nederlandse collega’s in de strijd tegen de aangescherpte stikstofregels, en tegen wat ze vinden boeronvriendelijke politiek in het algemeen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden