Jongeren in de politiek

Waarom er (nog) geen jongerenpartij is, terwijl de ‘klemgezette generatie’ problemen genoeg heeft

Met zijn 64 jaar is Jo van den Boogaard waarschijnlijk de oudste fractievoorzitter van een jongerenpartij in Nederland. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Ouderen hebben hun eigen partij, jongeren niet. Terwijl de ‘klemgezette generatie’ – geen vaste banen, geen betaalbare woningen – redenen genoeg heeft om zich te verenigen in de politiek. Hoe kan het dat dat niet gebeurt? 

De politieke carrière van Jo van den Boogaard had eigenlijk maar vier jaar moeten duren. In 1982 richtte hij, 26 jaar oud, samen met vrienden de jongerenpartij JO in het Brabantse Best op: Jong en Ongebonden. In een paar jaar zouden ze jongerenhuisvesting en een jongerencentrum regelen. ‘Dat was een naïeve instelling’, geeft Van den Boogaard bijna veertig jaar later toe. Na al die tijd zit Van den Boogaard – ‘zeg maar Jo’ – nog steeds als lijsttrekker van zijn jongerenpartij in de gemeenteraad.

Bij de laatste verkiezingen heeft JO 3 van de 21 zetels bemachtigd. De partij levert zelfs een wethouder. Dat heeft ze ruim 36 jaar gekost. ‘De meeste andere jongerenpartijen zijn niet voor niets ter ziele gegaan’, zegt Van den Boogaard. ‘De politiek ingaan is een weg van de lange adem.’ Met 64 jaar is hij waarschijnlijk de oudste fractievoorzitter van een jongerenpartij in Nederland.

Doorbreken

Waar Van den Boogaard al bijna veertig jaar meedraait, is andere jongerenpartijen vaak geen lang leven gegund. In de landelijke politiek is vooralsnog geen politieke jongerenpartij doorgebroken. Het recentste voorbeeld is Lijst 17. Een partij die voortvloeide uit het politieke BNN-programma Lijst 0. Bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2010 haalde de partij slechts 0,08 procent van de stemmen, te weinig voor een zetel.

Bijna tien jaar later lijkt de voedingsbodem voor een jongerenpartij meer dan ooit aanwezig. Uit recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat de twintigers van nu vrijwel met elke levensstap – zoals het kopen van een woning – langer wachten dan hun generatiegenoten tien jaar geleden. Zielig zijn de jongeren zeker niet, ze hebben vaak de vrijheid om te studeren wat ze willen en zijn opgegroeid in een welvarend land. Maar financieel staan ze er wel degelijk minder voor. Starters hebben door het tekort op de woningmarkt moeite een betaalbare woning te vinden. Op de arbeidsmarkt hebben de jongeren van nu vaak minder zekerheid: had in 2008 nog de helft van de 24-jarigen een vaste baan, vorig jaar was dat pas het geval bij 27-jarigen.

Een ‘klemgezette generatie’ noemde Aleid Truijens de jongeren van nu in haar column van 21 juli in de Volkskrant. Hoe kan het dat een landelijke jongerenpartij uitblijft?

Beeld de Volkskrant infographics

Verschillen

Een nieuwe politieke scheidslijn is de afgelopen jaren zichtbaar geworden, zegt Marcel Boogers, hoogleraar innovatie en regionaal bestuur aan de Universiteit Twente. ‘Jongeren van nu hebben echt andere belangen dan ouderen.’ Ook Boogers noemt thema’s als de krappe woningmarkt en de onzekere arbeidsmarkt. ‘Die onderwerpen bieden politieke ruimte aan een jongerenpartij.’

Politiek potentieel lijkt dus aanwezig, toch twijfelt Boogers aan het succes van een jongerenpartij. ‘Het is moeilijk een grote groep jongeren te verenigen rond een partij, omdat hun mening juist erg verschilt op andere thema’s.’ Onderwerpen als huisvesting en de arbeidsmarkt zijn volgens Boogers een te smalle basis om jonge kiezers aan een partij te binden en naar de stembus te trekken.

‘Jongeren op het platteland hebben andere belangen dan jongeren in de stad’, zegt Wouter Ubbink (21). Als  voorzitter van Dwars, de jongerenorganisatie van GroenLinks, ziet hij grote ideologische verschillen tussen zijn leeftijdgenoten. ‘Jongeren van de PvdA willen meer zekerheid op de arbeidsmarkt, jongeren van de VVD vinden flexcontracten een minder groot probleem.’

50Plus

Die verschillen zijn niet voorbehouden aan de jonge generatie. ‘Ook bij ouderenpartijen zoals 50Plus zie je dat het moeilijk is de gelederen te sluiten’, zegt hoogleraar Boogers, wijzend op de ruzies bij de partij. Toch heeft de partij vier zetels in de Tweede Kamer. ‘Het is 50Plus uiteindelijk gelukt, zij het met veel moeite.’

Wouter Ubbink denkt dat het succes van ouderenpartijen deels ook te verklaren is door het grote potentieel aan kiezers. ‘Meer dan de helft van de kiesgerechtigden is ouder dan vijftig’, zegt de jongerenvoorzitter. ‘De jeugd vormt slechts zo’n 12 procent.’ Jongeren gaan in het algemeen minder vaak naar de stembus dan ouderen.

Met zijn leeftijdgenoten van de ouderenpartijen heeft de 64-jarige Van den Boogaard maar één ding gemeen. ‘Hoe ouder je wordt, hoe meer tijd je hebt. Ik heb nu ook tijd zat.’ Hij zet die anders in. Elk jaar probeert hij de jeugd in Best naar de stembus te krijgen door mee te lopen in de carnavalsoptocht. ‘Met een politiek thema. Krijg je mooie reacties op.’

Levensfase

Dat er wat extra’s nodig is om jongeren naar de stembus te trekken, blijkt wel uit cijfers van het CBS. Jongeren zijn nog altijd de leeftijdsgroep met de minste politieke interesse. Boven de 45 jaar zegt meer dan de helft van de mensen ‘tamelijk tot zeer geïnteresseerd’ te zijn in politiek. Van de net stemgerechtigde jongeren – tussen de 18 en 21 jaar – zeggen slechts vier op de tien politieke interesse te hebben.

Reinier van Lanschot (links) op verkiezingscampagne voor zijn partij Volt in Amsterdam. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

‘Dat is logisch als je naar een mensenleven kijkt’, zegt Reinier van Lanschot (29), lijsttrekker van de jonge, progressieve pan-Europese beweging Volt. ‘Tot je 25ste verandert je leven elk jaar significant. Je bent erg bezig met jezelf leren kennen en dat slokt alle aandacht op.’ Het moment van inkeer kwam voor Van Lanschot pas toen hij begon met werken. ‘Dan zie je ineens het effect van politieke keuzes op je eigen leven.’

Speeltuin

Volt deed met een opvallend jonge lijst – op plek vier stond een 17-jarige – mee aan de Europees Parlementsverkiezingen (en behaalde via Duitsland één zetel). Niet voor niets krijgt Van Lanschot de vraag of zijn partij voor jongeren is. ‘Jong en oud mag lid worden. Maar als mensen ons als jongerenpartij zien, vind ik dat niet erg’, zegt de lijsttrekker. Hij vindt wel dat jongeren te weinig mogelijkheden krijgen binnen de gevestigde partijen. Ook de jongerenafdelingen vullen dat gat niet op. ‘Het is een speeltuin. Over een paar jaar mag je meedoen aan het echte werk.’

Bij die jongerenorganisaties ligt inderdaad soms te veel focus op het ‘nadoen’ van de politiek, zegt Splinter Chabot (23), zelf voorzitter van de JOVD, de jongerenafdeling van de VVD. ‘Je hoeft als JOVD geen tweede VVD te zijn’, benadrukt Chabot. ‘Dat is moeilijk. De doorstroom is erg hoog. Jongeren die langer de tijd krijgen, kunnen zich beter manifesteren.’

Chabot is bijna klaar met zijn termijn als voorzitter, maar twijfelt nog over een vervolg van zijn politieke carrière. Vooral de hardheid van de politiek staat hem tegen. De JOVD-voorzitter ziet dat jongeren vaak kiezen voor andere vormen van politiek. ‘Kijk naar alle jongeren die meelopen met de klimaatmars.’

Politieke jongerenbeweging G500 probeerde in 2012 de partijpolitiek van binnenuit te verjongen. Door met een grote groep jongeren in één keer lid te worden van VVD, CDA en PvdA probeerde de beweging aan de hand van een tienpuntenplan de verkiezingsprogramma’s te beïnvloeden. Lang niet alle punten kwamen erdoor maar toch ziet initiatiefnemer en oud-studentenvakbondsvoorzitter Sywert van Lienden het initiatief als een succes. ‘We hebben vooral een signaal afgegeven. Jongeren liepen op allerlei manieren vast en de politiek zag je alleen maar vergrijzen.’

Een vervolg van de G500 is er niet gekomen. Tot spijt van sommige initiatiefnemers, zegt Van Lienden. ‘Ze hadden liever gezien dat we een eigen partij waren begonnen, maar dat zou alleen maar bijdragen aan de versplintering van de politiek. Weer een one-issuepartij zal het verschil niet maken.’ 

Lokaal

Ook in de traditionele partijpolitiek zijn er jongeren die directe invloed uitoefenen. Dat gebeurt op lokaal niveau, in de gemeenteraad. In Utrecht zit lijsttrekker Tim Homan (24) namens Student & Starter in de raad. Dat is belangrijk, vindt Homan, omdat de generatiekloof tussen de raadsleden soms groot is. ‘Toen de VVD over het lachgasverbod begon en het middel ‘levensgevaarlijk’ noemde, dacht ik wel: die snappen er niks van. Die heeft nooit een ballonnetje gedaan.’

Het belangrijkste van de jongerenpolitiek is volgens Homan de laagdrempeligheid. ‘Jongeren kunnen zich politiek ook prima verbonden voelen met een partij als D66 of GroenLinks, maar die zijn vaak echt een bastion met allemaal leden met meer dan dertig jaar ervaring. Daar kom je niet zomaar tussen.’

Toch is Homan niet van plan zelf een landelijke jongerenpartij op te richten. ‘Ik heb mijn studie al tijdelijk stopgezet. De komende jaren wil ik carrière maken’, zegt de 24-jarige lijsttrekker. Dat is lastig naast zijn politieke bezigheden. ‘Deze generatie heeft het enorm druk.’

Aan tijd heeft Jo van de Boogaard van jongerenpartij JO in Best vooralsnog geen gebrek. Hij gaat zich voorlopig inzetten voor betere woningen voor de jongeren in zijn gemeente. ‘Ze trekken allemaal weg, naar de grote steden.’ Ook de ervaren jongerenpoliticus is niet van plan zijn partij landelijk uit te rollen. ‘Dan wordt het te bureaucratisch.’ Volgend jaar loopt hij gewoon weer mee in de carnavalsoptocht.

De traditionele politieke partijen zullen nooit helemaal tegen de belangen van de zittende generatie kiezen, daarom is het hoog tijd voor een jongerenpartij, schreef Aleid Truijens in haar column.  

De pan-Europese partij Volt haalde bij de verkiezingen voor het Europees Parlement een zetel; ook in Nederland was de partij actief op campagne.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden