Hoe werkt het?Quarantaine

Waarom elk land anders omgaat met het coronavirus

Mogelijk besmet met het coronavirus? Dan mag je in Nederland thuis in quarantaine. Andere landen kiezen voor centrale quarantaine – in Rusland moet je zelfs je kleding verruilen voor een streepjespyjama. Vanwaar die grote verschillen?

In het LUMC wordt het Corona-protocol gevolgd in de isolatiekamers voor het geval dit nodig is.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Zeeman en besmet met de pest? Dan wisten ze in het 15de-eeuwse Venetië wel raad met je. Hup, naar het lazaret – een speciaal gebouwd noodhospitaal voor infectieziekten. Alles om te voorkomen dat de ziekte zich zou verspreiden onder de bevolking.

Nee, dan de Hollanders. Wie overduidelijk ziek was, kwam de stad niet in en moest het zelf maar uitzoeken. Maar bij alleen een verdenking – bijvoorbeeld bij terugkeer uit een land waar de pest heerste – konden zeelieden in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden gaan en staan waar ze wilden. ‘Anders zou de handel er te veel onder lijden’, zegt Toon Kerkhoff, emeritus hoogleraar organisatie van de gezondheidszorg. ‘Pas eind 17de eeuw bouwden de Nederlanders onder internationale druk ook speciale quarantainefaciliteiten.’

Het voorbeeld illustreert dat omgang met infectieziekten en quarantaine al eeuwenlang verschilt tussen landen. Hoe besmettelijk en gevaarlijk is de ziekte nou echt? Hoe ontwrichtend en prijzig zijn quarantainemaatregelen? Elk land maakt daarin zijn eigen kosten-batenanalyse, en borduurt voort op eigen wetten.

Ook het mensbeeld van regeringen speelt een rol, stelt Ira Helsloot, hoogleraar besturen van veiligheid aan de Radboud Universiteit Nijmegen. ‘Wie geen vertrouwen heeft in zijn eigen bevolking, zoals in halve of hele dictaturen, zal geen vertrouwen hebben in thuisquarantaine.’

Nederland is bovendien prima uitgerust voor thuisquarantaine, zegt Christian Hoebe, hoogleraar infectieziektebestrijding aan de Universiteit Maastricht. ‘Hier kunnen de meeste mensen wel een eigen kamer regelen voor iemand die mogelijk besmet is, en hulp aan huis verzorgen. Thuis is het natuurlijk ook fijner dan in een ziekenhuis. Het verantwoordelijkheidsgevoel van Nederlanders is groot genoeg om zich aan de voorwaarden van thuisquarantaine te houden.’

Verspreid over Nederland kunnen 25 GGD-instanties vinger aan de pols houden bij mensen in thuisquarantaine. Lukt dat niet? Dan volgt alsnog centrale opvang.

Incubatietijd

Belangrijk om te beseffen: de personen die in quarantaine zitten, zijn niet ziek. ‘Ze zitten alleen uit voorzorg in quarantaine, om te kijken of ze niet toch de ziekte ontwikkelen.’ Ook in het middeleeuwse Italië was het principe achter 40 dagen afzondering – quarantaine betekent letterlijk 40 dagen – voornamelijk preventief: de pest had een incubatietijd van 37 dagen. Bij het huidige virus is de incubatietijd gemiddeld vijf dagen, oplopend tot 14 dagen, dus de 14 dagen thuisquarantaine zijn ruim voldoende, aldus Hoebe. Als mensen ziek worden, gaan ze alsnog in isolatie in een ziekenhuis.

Maar een hele stad van de buitenwereld afsluiten, zoals China met Wuhan doet, zal in Nederland niet snel gebeuren, zeker niet zolang er geen Nederlandse besmettingen zijn. Brigit Toebes, hoogleraar gezondheidsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, vraagt zich af hoever een overheid daarin kan gaan. ‘Het is een afweging tussen volksgezondheid en mensenrechten. Mag je individuele rechten inperken om de volksgezondheid te beschermen?’ Ze vindt wel dat China en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adequaat gereageerd hebben, China door redelijk snel een reeks beperkende maatregelen te treffen en de WHO door de virusuitbraak spoedig een internationale noodsituatie te noemen.

In de Internationale Gezondheidsregeling van de Wereldgezondheidsorganisatie, waar de meeste landen aan gebonden zijn, staat dat landen quarantaine mogen opleggen aan ‘verdachte personen’. Een nogal breed begrip, vindt Toebes. ‘In hoeverre mag je de privacy, fysieke integriteit en bewegingsvrijheid van niet-zieke mensen beperken? Dat hangt natuurlijk af van hoe gevaarlijk de ziekte is en of er geen minder vrijheidsbeperkende maatregelen mogelijk zijn.’

Of thuisquarantaine of centrale opvang het beste is, daar is de WHO volgens een woordvoerder nog niet uit. Bij de sars-uitbraak van 2002-2003 bleek quarantaine niet altijd effectief om verspreiding te voorkomen

Het waren andere tijden, toen de autoriteiten de stad Tilburg afsloten om een pokkenepidemie onder controle te krijgen. 

Het aantal verdachte gevallen stijgt snel, en mogelijk is quarantaine niet voldoende

Het laatste nieuws en achtergronden over het coronavirus hebben we voor u verzameld in dit dossier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden