Waarom een ideale partijleider toch niet te vermurwen bleek

Hoewel het CDA in hem een kroonprins zag van Balkenende, hield Wijn tot veler verbazing de politiek voor gezien...

Een stille worsteling van maanden tussen Joop Wijn en Jan Peter Balkenende eindigde maandagavond met een knal. Op de fractievergadering had Wijn als financiële man in het CDA-formatieteam nog goedgehumeurd het regeerakkoord toegelicht.

Niemand vermoedde dat het ministerie van Economische Zaken een half uur na de vergadering het bericht de wereld in zou sturen dat Joop Wijn de politiek verlaat. Balkenende kreeg het pas vlak daarvoor van Wijn te horen.

Het CDA was in rep en roer. Met Joop Wijn is de partij niet alleen haar ideale fractievoorzitter kwijt, maar ook de gedroomde kroonprins van Balkenende. Op de gang liepen CDA-politici haastig en zwijgend voorbij. In de kamer van de fractievoorzitter hield de partijtop onmiddellijk spoedberaad. De stem van Donner was te horen. Hij besprak met Balkenende, Verhagen en de anderen hoe het plotselinge gat moest worden opgevuld.

Wijn werd enkele uren later op straat gezien met zijn levenspartner en een bos bloemen. Waarom heeft hij, onlangs gepromoveerd tot minister, zesde op de CDA-lijst en verkozen met 11 duizend voorkeurstemmen, zijn prachtige vooruitzichten versmaad?

Zelf zegt hij dat hij tijdens de zomer onvoldoende tijd had gehad om na te denken of hij na negen jaar wel verder wilde in de politiek. ‘De afgelopen weken heb ik deze persoonlijke afweging alsnog gemaakt.’ Hij had de Haagse politiek altijd beschouwd als een tijdelijke onderbreking van zijn loopbaan in het bedrijfsleven, zei Wijn.

Maar ingewijden in de fractie menen dat Wijn graag minister was gebleven en is weggegaan omdat hij zich niet wilde schikken naar de wil van Balkenende en Verhagen: ‘De druk op hem was heel groot. Naar ieders opinie is hij de ideale fractievoorzitter.’

In de strakke hiërarchie van de christen-democraten geldt een dergelijke constatering als een gebod. ‘An offer you can’t refuse’, meent een fractielid. ‘Sommige dingen moet je doen’, zegt een collega. ‘Joop heeft gekozen voor het Kamerlidmaatschap en kreeg een buitengewoon eervol verzoek’, zegt een gepikeerde collega. ‘Het is bepaald geen degradatie. De fractievoorzitter van de grootste coalitiepartij is een van de machtigste mensen in Nederland.’

Wijn weigerde toch, naar eigen zeggen al in augustus, maar Balkenende aanvaardde dit niet. ‘Toen was het kijken wie het langst volhoudt’, vertelt een betrokkene. ‘Hij heeft de koppigheid van Jan Peter onderschat.’ Omgekeerd vergiste de partijtop zich in Wijn: zij dacht dat hij uiteindelijk zou zwichten voor het partijbelang. Het fractievoorzitterschap geldt als een uitputtend corvee, maar in Wijns geval een met een beloning in het vooruitzicht.

Wijn vreesde het afbreukrisico, zegt een fractiegenoot. Voor de opvolging van Balkenende bestaan ook concurrenten, zoals europarlementariër Camiel Eurlings. Anderen stellen dat Wijn de politiek meer relativeert dan traditionele CDA-leiders. Zijn vertrek op 38-jarige leeftijd past in een bescheiden trend. Eerder lieten generatiegenoten als Melanie Schultz weten hun kabinetsperiode te beschouwen als een mooi tussenstation. CDA-burgemeester Rombouts van Den Bosch bevalt dit niets. Hij zei dinsdag dat Wijn ‘kiezersbedrog’ pleegt en zijn partij schaadt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden