Waarom denken we zo zeker te weten dat die ene heteroman toch echt gay is?

Je seksuele voorkeur kun je alleen zelf ontdekken, zou je denken. Toch kan er zomaar voor je bepaald worden dat je homo bent. Dat je op vrouwen valt, is dan bijzaak.

Gijs Groenteman: 'Ik was de 'gay best friend', alleen was ik niet gay.' Beeld Ilja Keizer

'De Uber-chauffeur van Marokkaanse komaf vroeg mij: 'Hebben jullie weleens last van ons?'', vertelt Gijs Groenteman over een recente taxirit. 'Wij?', vroeg ik hem. 'Ja', antwoordde de man achter het stuur, 'u bent toch homoseksueel? Hebt u weleens last van Marokkanen?' Groenteman, naar eigen zeggen 'reuzehetero', corrigeerde de man vriendelijk. Maar de chauffeur was zeker niet de eerste die een voorbarige conclusie trok over de geaardheid van de journalist uit Amsterdam. 'Mijn stem klinkt nu eenmaal gay. Ik vind het niet erg. Het is alleen maar grappig om de verbazing op iemands gezicht te zien als ik vertel dat ik hetero ben.'

Speculeren over iemands seksualiteit, al is het een volslagen onbekende: het zal niemand vreemd zijn. Vooral heteroseksuele mannen die 'vrouwelijke' eigenschappen vertonen, moeten het ontgelden. Het is hoe hij praat, heet het dan. Of er wordt veelzeggend geopperd dat hij zo'n aardige, gevoelige jongen is, die verdacht veel vrouwen als vrienden heeft.

Het stereotype heeft alles te maken met de maatschappelijke verwachtingen van wat een man zou moeten zijn. 'Onze maatschappelijke norm van mannelijkheid is sterk verbonden met de seksuele norm: hetero', aldus Arjan Bos, hoogleraar klinische psychologie aan de Open Universiteit en gespecialiseerd in stigmatisering. 'De vooroordelen zijn een uiting van die heteronormativiteit', legt hij uit. 'Stereotypen helpen mensen om het overzicht te houden, ze maken de wereld om ons heen eenvoudiger. Het probleem is alleen dat ze vaak niet kloppen.'

Projecteren van homoseksualiteit

Toch volharden we vaak in ons (voor)oordeel, ook als we worden gecorrigeerd. 'Dat mensen het idee hebben dat je gay bent, is niet erg. Waar ik boos om kan worden, is dat ze dat stempel op je blíjven drukken', vertelt Sebastiaan Beens (32) uit Utrecht. Beens beweegt druk met zijn handen als hij praat, houdt van musicals en heeft naar eigen zeggen een voorliefde voor 'alles wat glinstert'. Voor veel mensen in zijn omgeving is dat genoeg om te concluderen dat Beens op mannen valt. 'Als ik homo zou zijn, zou ik me daar niet voor schamen, maar het is niet zo. Je wordt het weleens zat', zegt de jurist, die vader van twee kinderen is.

Het projecteren van homoseksualiteit op heteroseksuele mannen blijft niet beperkt tot onze intimi en collega's. Bij publieke figuren verandert het speculeren in een soort volkssport, soms met een donker randje. 'Een getatoeëerde homo die de kastdeur niet kan vinden', grapte Youp van 't Hek in 2011 over Arie Boomsma, hetero en sinds 2015 getrouwd met een vrouw. Het aanwezige publiek schaterde als teken van herkenning. 'Godverdomme wat een nicht is dat', vervolgde Van 't Hek over de televisiepresentator (ook in het volwassen leven zijn de mores van het schoolplein nooit ver weg).

Ironisch genoeg lijkt de bebaarde sportschoolhouder Boomsma tegenwoordig te gelden als het toonbeeld van mannelijkheid: een teken dat onze normen even veranderlijk als willekeurig zijn. Geruchten over homoseksualiteit verdwenen dan ook. Aan speculaties over de geaardheid van onze minister-president lijkt echter geen einde te komen. (Kreeg Mark Rutte eerst nog te horen dat hij stiekem homo was, nu lijkt de consensus dat de eeuwig vrijgezelle premier dan wel compleet aseksueel zal zijn.)

Stereotypen

Hij komt er zelf nog wel achter, spreekt de heteroseksuele medemens graag profetisch. Het is een vreemd soort kansspel en het Huis wint altijd. Het ongelijk kan immers niet worden 'bewezen'. Wat willen al die mensen eigenlijk zeggen door hun stempel te drukken? 'Iedereen in Nederland wil graag geloven dat hij tolerant is, maar in wezen duidt het op een afkeer van het idee dat je gay zou kunnen zijn', zegt Gert Hekma, voormalig docent gender en seksualiteit aan de Universiteit van Amsterdam. 'Voor veel heteromannen die voor homo worden aangezien, geldt die suggestie als belediging.'

Ook als je geen minderheid bent, is je seksualiteit blijkbaar een vorm van identificatie. 'Veel mannen hechten grote waarde aan het feit dat zij hetero zijn', aldus Hekma. 'Die seksuele identiteit is sterk verbonden met hun gevoel van mannelijkheid.' Dat wordt bevestigd als ik voor dit interview vrienden en kennissen vraag of zij een heteroman kennen die zij in eerste instantie hadden ingeschat als gay. 'Dat ligt te gevoelig', reageert een collega, nadat ik haar heb gevraagd of zij contact wil opnemen met de hetero in kwestie. Een vriendin bericht mij dat zij ook zo'n jongen kent en hem zal polsen voor een interview. Maar na hem te hebben gevraagd, laat ze weten dat hij het geen prettig idee vindt.

Vrouwen krijgen minder vaak of in mindere mate met het fenomeen te maken. Mannen hoeven maar één stap te ver buiten het strenge keurslijf van masculiniteit te zetten en ze kunnen een doorverwijzing naar het hokje 'homo' verwachten. Maar een heterovrouw over wie wordt gefluisterd dat ze lesbisch is en 'er zelf nog moet achterkomen'? Ik ken er geen. 'Vrouwen krijgen meer ruimte om de sociale norm te overtreden', bevestigt psycholoog Bos. 'Als een man uit de genderrol valt, wordt eerder negatief gereageerd.'

De sociale normen die maken dat wij heteromannen als homoseksueel inschatten, zijn dus nog altijd diep geworteld. Kan daar iets aan worden veranderd? 'Ja', zegt Bos, 'maar dat gaat langzaam. Om stereotypen te veranderen, moeten ze systematisch worden gecorrigeerd.' Hoe ging Arie Boomsma daar mee om, als het eeuwige subject van seksuele speculaties? 'Ik hoor het nog steeds weleens op sociale media, of ik lees het in een column', zegt Boomsma. 'Joh, daar verras je me mee, reageer ik soms, alsof ik het niet een paar duizend keer eerder heb gehoord. Ik had het misschien kunnen voorkomen door geen programma's als Uit de Kast te maken. Maar zo'n programma draagt bij aan emancipatie. Dat is de aanhoudende vooroordelen over mijn eigen seksuele voorkeur wel waard.'


Gijs Groenteman (44), journalist uit Amsterdam

'Ik was de gay best friend, alleen was ik niet gay'

Alle clichés over homo's, of in elk geval een bepaald type homo, maak ik waar. Ik houd van het songfestival, heb een dominante moeder en heb altijd veel vrouwen als vrienden gehad. In zekere zin ben ik altijd een homo in het lichaam van een hetero geweest. Het was weleens onhandig met meisjes. Dan wilde ik met ze zoenen, maar voerden zij liever een diep gesprek. Ik was de 'gay best friend', alleen was ik niet gay. Veel mensen denken dat ik homo ben als ze mijn stem horen. Ik hoor ook vaak dat mijn vrouw Aaf (Brandt Corstius, red.) en ik hetzelfde zijn gaan praten. We waren laatst samen te gast in een podcast. Toen de presentator voor de grap onze stemmen vervormde, dacht ik: we klinken als twee oude nichten. Misschien dat ik wel succesvoller was geweest als ik een macho was geweest met een zware stem. Dan had ik meer carrière gemaakt bij de radio, zoals ik altijd graag wilde. Maar nee, verder heb ik er eigenlijk nooit last van.'

Gijs Groenteman. Beeld Ilja Keizer

Ruben Hoekstra (22) masterstudent Cultural Analysis uit Amsterdam

'Ik schreef liedjes over de liefde, dat was 'anders''

'Ik ben een enorme vragensteller en ik houd van diepe gesprekken. Bij jongens wordt dat over het algemeen niet verwacht. Mensen zien een gevoelige jongen met een verzorgd uiterlijk en denken al snel: die is gay. Onlangs dacht ik te flirten met een meisje, maar later hoorde ik via een vriend dat zij ervan uitging dat ik homo was. Ja, dat is onhandig. Maar verder heb ik er geen last van. Op school was ik al bezig met zingen en acteren en noemden ze me soms 'die homo', ook al had ik een vriendinnetje. Ik schreef liedjes over de liefde. Dat was 'anders'. Maar ik heb nooit gedacht dat ik homo was. De scheidslijnen op school zijn hard: de jongens moeten stoer zijn, de meisjes sexy. Dat onderscheid wordt hier in Amsterdam, mijn eigen bubbel, al veel minder gemaakt. Toch zie ik het soms nog steeds bij mijn vrienden. Dan durven ze bijvoorbeeld in de club niet te uitbundig te dansen. 'Straks denken ze dat ik gay ben', zeggen ze dan. Dat vind ik zonde. Waarom zou je jezelf dat soort beperkingen opleggen?'

'Mensen zien een gevoelige jongen met een verzorgd uiterlijk en denken al snel: die is gay.' Beeld Ilja Keizer

Sebastiaan Beens (32), jurist uit Utrecht:

'Ik weet dat ik niet voldoe aan het beeld van een stoere kerel'

'Ik heb mij wel ooit afgevraagd of ik gevoelens had voor mannen, maar puur voor mezelf, niet door de vermoedens van anderen. Het is voor mij heel duidelijk: ik val op vrouwen. Ik heb altijd relaties gehad met vrouwen en heb twee kinderen. Ik weet dat ik niet voldoe aan het beeld van een stoere kerel, ik hou niet van die standaardmannendingen. Vroeger woonde ik in Barneveld, daar zijn ze wat bekrompen. Dan beginnen mensen al snel te praten. En de geruchten versterken elkaar: 'Ik heb ook mijn twijfels over hem', zeggen ze dan. Meestal lach ik het weg. Mensen willen zo graag een label plakken, maar snappen niet dat het tot irritaties kan leiden. Vooral heteromannen kunnen echt vervelend worden en blijven volhouden dat ik wel homo moet zijn. Dan wijs ik naar hun vriendin en zeg ik: 'Ik wil het wel bewijzen, hoor, dat ik hetero ben.' Homomannen doen het meer plagerig. 'Weet je het echt zeker?', vragen ze dan. Ja, ik weet het echt zeker.'

'Het is voor mij heel duidelijk: ik val op vrouwen.' Beeld Ilja Keizer
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden