Waarom de zelfrijdende auto het fileprobleem nog niet oplost

Het fileleed in Nederland wordt voorlopig niet opgelost, al is het maar vanwege de opleving van de economie, blijkt uit nieuwe cijfers. Is de zelfrijdende auto de oplossing? Rijden in een konvooi is wat de toekomst ons brengt.

Op de langere termijn komen er auto's die online met elkaar in verbinding staan. Die kunnen in konvooi dicht op elkaar rijden.Beeld Volvo

Auto's die over de belijning zwalken omdat de bestuurder zit te whatsappen, voertuigen die plotseling remmen of eindeloos links blijven hangen; met een mens achter het stuur is een file zo ontstaan. De oplossing schuilt in autonoom rijdende auto's. Die botsen minder en kunnen dichter op elkaar rijden, waardoor de weg beter wordt benut, stellen sommige verkeersexperts. Hebben we met de zelfrijdende auto de panacee tegen de oplopende congestie?

Helaas: op korte termijn zullen systemen die automobilisten ondersteunen op filegevoelige locaties eerder een negatief effect hebben, zegt Peter Morsink, adviseur slimme mobiliteit bij advies- en ingenieursbureau Royal Haskoning DHV. Rijstrookbewaking en automatische cruisecontrol die nu al in sommige auto's zijn ingebouwd, houden uit veiligheidsoverwegingen vaak meer afstand tot voorliggers dan menselijke bestuurders. Gevolg: de weg wordt juist minder efficiënt gebruikt.

'Maar dit is een eerste stap', zegt Morsink. 'Op de langere termijn komen er auto's die online met elkaar in verbinding staan. Die kunnen in konvooi dicht op elkaar rijden.' Zelfs als slechts 10 procent van de auto's of trucks 'connected' is, zal dat merkbaar zijn in de doorstroming, zegt Morsink.

Hoe mensen straks gaan reizen als ze hun ogen niet meer op de weg hoeven te houden, 'we weten het niet'.Beeld Rinspeed

Hoeveel winst dicht op elkaar rijdende auto's straks opleveren, is lastig te zeggen, stelt Isabel Wilmink, onderzoeker innovatieve vervoermaatregelen bij TNO. Sommige experts gaan uit van een verbetering met tientallen procenten tot zelfs een verdubbeling van de hoeveelheid auto's. Anderen zijn minder optimistisch, omdat het systeem op een rechte weg misschien goed werkt, maar de boel verderop bij een knooppunt al zou kunnen vastlopen. Wilmink: 'Er is nog veel wat we niet weten, het is nu nog vooral doordacht verwachtingen uitspreken.'

Waar de connected auto (of truck) vooral de bezettingsgraad van de weg verbetert, zal de autonome auto zorgen dat het verkeer veiliger wordt. Dit betekent minder aanrijdingen, dus minder files. Beide type vervoermiddelen kunnen dus hun steentje bijdragen, stelt de TNO-onderzoeker, al hoopt ze dat beide ontwikkelingen niet apart van elkaar plaatsvinden maar naar elkaar toegroeien. Onzekere factor blijft echter de mens, stelt Wilmink. Hoe mensen straks gaan reizen als ze hun ogen niet meer op de weg hoeven te houden, 'we weten het niet'.

Op de langere termijn komen er auto's die online met elkaar in verbinding staan. Die kunnen in konvooi dicht op elkaar rijden.Beeld Mercedes Benz

Morsink van Royal Haskoning ziet ook nog mogelijkheden voor verbetering van de wegen van en naar steden. Die kunnen flexibel worden: 's ochtends richting de stad zes heen en vier terug, terwijl dit 's avonds andersom is. Deze zogenoemde tidal flow vereist wel dat alle auto's die op zo'n strook weg rijden, met elkaar in verbinding staan en auto's die niet autonoom zijn, worden verbannen naar een afgescheiden weggedeelte.

Probleem is dat oplossingen die de bezettingsgraad verbeteren, vaak slechts een tijdelijk karakter hebben. Zodra de capaciteit op de snelwegen groeit, door meer rijstroken of door efficiënter gebruik, zal de latente vervoersvraag worden aangesproken: mensen willen namelijk altijd wel ergens naartoe zodra de gelegenheid zich aandient. Bij de auto speelt hier een extra probleem: de vaste kosten zijn hoog (aanschaf, afschrijving), terwijl de variabele kosten relatief laag zijn. Gevolg: wie eenmaal een auto heeft, wordt geprikkeld er veel in te rijden.

Dit is een wetmatigheid: waar meer wegcapaciteit beschikbaar komt, zal deze worden gebruikt, stelt een studie uit 2011 van de Brown Universiteit. Waardoor de files vanzelf terugkeren. 'Het enige wat helpt om reistijden terug te dringen is beprijzing', aldus onderzoeker Matthew Turner in The New York Times. Ook de Nederlandse vervoershoogleraar Ben Immers stelt dat de oplossing niet alleen moet worden gezocht in meer asfalt of technologie zoals zelfrijdende auto's, maar dat beprijzing uiteindelijk onontkoombaar is. Een recent beleidsdocument van TNO spreekt eveneens duidelijke taal: wil de congestie echt worden aangepakt, dan is betalen voor gebruik noodzakelijk.


Zes vragen over onze files

Automobilisten staan ieder jaar langer in de file en dit zal de komende jaren niet anders zijn. Groeien de files net zo hard als het verkeer? En
wat kost ons dat?

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden