Waarom de wegen van 'soulmates' Obama en Hagel nu al scheiden

Het was maandag een beetje merkwaardige bijeenkomst op het Witte Huis met Obama en Chuck Hagel. De president schopte zijn minister van Defensie uit het kabinet, maar dat gebeurde heel netjes. De punt van de schoen was omwikkeld met fluweel. Iedereen vroeg zich na afloop af: Waarom scheiden zich al na een paar jaar de wegen tussen deze twee verwante zielen? Wat is er veranderd en wat zegt dit over Amerika's toekomstige rol in de wereld?

Chuck Hagel en Barack Obama tijdens de persconferentie. Beeld getty

Hagel bleef tijdens de ceremonie geheel zichzelf. Hij leidt de sterkste krijgsmacht uit de geschiedenis, maar is het tegendeel van een ijzervreter. De man uit Nebraska heeft de meeste melancholieke ogen van alle machtsdragers in Washington DC. Ook weer deze maandagochtend, aan het begin van de Thanksgiving-week.

Toen hij jong was, vocht hij als vrijwilliger in Vietnam. Na wat hij daar gezien heeft, staat hij terughoudend tegenover overzeese militaire avonturen. Of zoals Obama bij zijn voordracht begin 2013 zei: 'Chuck weet dat oorlog geen abstractie is. Hij weet wat het is om jonge Amerikanen erop uit te sturen om te vechten en te bloeden in de drek en de modder. Dat is iets wat we alleen doen als het absoluut noodzakelijk is.' Als senator ontwikkelde Hagel tot een criticus van de Irak-oorlog, net als Obama. In de senaatscommissie voor buitenlandse betrekkingen raakten ze bevriend met elkaar.

Het waren allemaal redenen voor de president om hem als zijn minister van Defensie te willen. Hagel moest helpen Amerika te transformeren tot een bescheiden supermogendheid, die alleen ten strijde trekt als het echt niet anders kan. Deze man vertrekt nu.

Volgens Obama wordt de minister niet ontslagen. Hagel zou zelf naar hem toegekomen zijn met het aanbod te praten over zijn toekomst. Het Witte Huis was er vervolgens wel heel snel uit dat ze dit aanbod niet konden weigeren. Binnen twee weken werd besloten dat het beter was dat Hagel zou plaatsmaken voor een ander.

Beeld anp

Niet wat Obama wilde

CNN citeerde bronnen dat de minister aan de kant is gezet. The New York Times haalde regeringsfunctionarissen aan dat Obama het besluit had genomen Hagel te vervangen. 'De komende jaren is er een andere focus nodig', aldus een functionaris.

Al langer was duidelijk dat Hagel niet gebracht had wat Obama wilde. Dat begon al bij de hoorzittingen in de Senaat, die zijn voordracht moest bevestigen. De beoogde minister maakte een aarzelende, onzekere indruk tegenover de soms agressieve senatoren. De hoop van de president dat Hagel als Republikein in een Democratische regering een brug zou kunnen slaan tussen de twee partijen liep toen al meteen een fikse knauw op.

De op dat moment gezaaide twijfel verdween nooit meer. Regeringsfunctionarissen vertellen hoe Hagel zich nauwelijks liet gelden tijdens kabinetsvergaderingen. Hij had soms zoveel moeite met het verwoorden van zijn standpunten - of die van de regering - dat journalisten achteraf niet wisten wat ze er van moesten maken. Bij gemeenschappelijke optredens met John Kerry, de minister van Buitenlandse Zaken, en Martin Dempsey, Amerika's hoogste militair, hing er hij niet zelden maar een beetje bij.

Hagels verdedigers voeren aan dat hij zijn mond hield in vergaderingen omdat hij vanwege de angst voor lekken Obama liever onder vier ogen sprak. Een ander probleem voor de bewindsman was dat het moeilijk is om door te dringen tot de kleine kring van vertrouwelingen die de president op het Witte Huis om zich heen verzameld heeft. Het woord van deze politieke adviseurs, die alles zien door de lens van de peilingen, zou vaak zwaarder wegen dan die van de vakministers.

Een ervaring die ook Robert Gates, Leon Panetta en Hillary Clinton hadden in hun tijd als ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken. En zij waren een stuk geharder dan de zachtaardige Hagel. Senator John McCain zei maandag dat Hagel geschikt was voor zijn baan, maar was stukgelopen op het 'buitensporige micromanagement' van het Witte Huis.

Beeld reuters

Soulmates

Het opmerkelijke is dat Hagel keurig deed wat Obama altijd van hem gewild had: het terughalen van de troepen uit Afghanistan en het afslanken van de enorme Pentagonbegroting. Toch is het nu stukgelopen tussen deze twee 'soulmates'. Dat moet te maken hebben met de veranderde omstandigheden. Door de opmars van de 'Islamitische Staat' (IS) in Irak en Syrië gaat de nationale discussie niet meer over het inkrimpen van Amerika's rol in de wereld, maar over het weer uitbreiden daarvan.

De vraag is niet meer hoe snel kunnen de Amerikanen zich op een verantwoorde manier terugtrekken uit allerlei brandhaarden in de islamitische wereld, maar hoe sterk moeten ze zich weer laten gelden in Irak, en ook in Syrië. Obama blijft in dat opzicht voorzichtig. Het is zelfs zo dat de 'voorzichtige realist' Hagel wat dat betreft op hem vooruitliep. Die omschreef IS als 'ergste dat we ooit hebben gezien', was bang dat alleen maar luchtaanvallen in Syrië slechts het regime van Assad zou helpen en hield de mogelijkheid van grondtroepen open.

Misschien wilde Obama daarom van hem af. Maar het kan ook dat hij voor dit ingewikkelde spel van wikken en wegen gewoon een ander type minister nodig denkt te hebben.

Beeld afp
Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden