Reportage Griekse verkiezingen

Waarom de partij die Griekenland in de crisis stortte, waarschijnlijk de verkiezingen gaat winnen

De verkiezingen in Griekenland worden zondag vrijwel zeker gewonnen door Nieuwe Democratie, de conservatie partij die het land tien jaar geleden in de crisis stortte. Waarom kiezen de Grieken nu weer voor het ancien regime

Het verkiezingsevenement van Nieuwe Democratie in Athene. Beeld Julius Schrank / de Volkskrant

Er stijgt applaus op in de gymzaal in Noord-Athene, want het ene na het andere kopstuk van Nieuwe Democratie komt het podium op. Kiezers zwaaien uitgelaten naar de kandidaten van de gedoodverfde verkiezingswinnaar en werpen ze handkusjes toe. Alsof ze totaal zijn vergeten dat deze partij tien jaar geleden nog verantwoordelijk werd gehouden voor de Griekse crisis.

Zeker voor een land met zo’n lange geschiedenis als Griekenland, is het deze verkiezingsweek opvallend hoe kort het geheugen van de kiezers lijkt. Want zondagavond, als alle stemmen geteld zijn, zal hoogstwaarschijnlijk blijken dat de rechts-conservatieve partij Nieuwe Democratie (ND) de grote winnaar is. In vrijwel alle peilingen heeft de partij een bijna onoverbrugbare voorsprong op de links-radicale regeringspartij Syriza van premier Alexis Tsipras.

Terug naar het verleden

Dat betekent dat Griekenland waarschijnlijk het eerste Europese land is dat na een populistische golf weer terugkeert naar het establishment. Geen breuk met het verleden, maar terug naar het verleden. Of specifieker: terug naar ND, de partij die Griekenland sinds 1974 het vaakst regeerde en daarom tien jaar geleden nog grotendeels verantwoordelijk werd gehouden voor de crisis. Het waren immers opeenvolgende regeringen van ND en het socialistische Pasok, de andere belangrijke regeringspartij, die jarenlang veel te veel geld uitgaven en zo hun land gestaag richting de financiële afgrond dreven.

Dat ging niet onopgemerkt voorbij. Bij de verkiezingen van 2007 kreeg ND nog 41,8 procent van de stemmen. Bij de eerste verkiezingen na het uitbreken van de crisis, was dat 18,9 procent. Omdat driekwart van de kiezers aangaf dat ze hun stem vooral hadden gebaseerd op de economische situatie, was het beeld duidelijk: ND kreeg de schuld van de financiële ellende.

En toch staan de rechts-conservatieve politici tien jaar later glimlachend op dit podium in Noord-Athene, omdat ze zeker weten dat ze dit weekend de verkiezingen gaan winnen. Hoe kan dat? ‘Omdat Nieuwe Democratie, ondanks alles, veel geluk heeft gehad’, zegt professor politicologie Yannis Tsirbas van de Universiteit van Athene. Hoewel Pasok en ND decennialang de macht afwisselden, was het onder een Pasok-premier dat de crisis echt losbarstte. ‘Daarom kwam het gros van de schuld bij Pasok terecht’, zegt Tsirbas. Die partij verloor tussen 2009 en 2015 immers 90 procent van haar kiezers.

Grieken kunnen het zich simpelweg niet veroorloven om te stemmen tijdens het toeristenseizoen
De Griekse verkiezingen van zondag krijgen een verrassende wending: veel Grieken zullen niet gaan stemmen. De reden: het toeristenseizoen. Nu moet het geld voor de rest van het jaar verdiend worden. De reis naar het stemlokaal in het geboortedorp past daar niet in.

Kort geheugen

Bovendien is er in de tussenliggende jaren nóg een nieuwe vijand opgekomen in de vorm van Syriza, zegt de hoogleraar. In 2015 was dat nog een protestpartij die faliekant tegen verdere bezuinigingen was, maar toen premier Tsipras niet anders kon dan weer een nieuw hulpprogramma accepteren, werd ook die partij volop met de crisis geassocieerd. ‘Tel daarbij op dat het electoraat over het algemeen een kort geheugen heeft en je begrijpt waarom ND nu weer aan de leiding gaat in alle peilingen’, zegt Tsirbas.

‘Je hebt gelijk als je zegt dat Pasok het hardst gestraft is voor de crisis, Syriza de laatste jaren veel van het vuile werk heeft opgeknapt en wij daar nu van profiteren’, beaamt voormalig ND-minister Theodoros Roussopoulos, die tijdens de laatste regering vóór de crisis uitbrak nog de rechterhand van de premier was, in de tussenliggende jaren beschuldigd werd van een fiks corruptieschandaal, maar wiens naam nu weer gewoon hoog op de kieslijst prijkt. ‘Timing is belangrijk, zeker in de politiek.’

En evenzo belangrijk zijn de beloftes die ND deze campagne over de kiezers uitstort. Zo zullen de belastingen drastisch worden verlaagd zodat ondernemers weer kunnen ondernemen. Er komt meer politie op straat, een hardere opstelling tegenover vluchtelingen en er zal opnieuw worden onderhandeld over de strenge begrotingseisen vanuit Brussel.

Wortels

‘In 2010 waren de kiezers boos op de politiek in het algemeen – op alle partijen – nu zijn ze vooral boos op Syriza’, legt voormalig minister Roussopoulos uit. ‘De kiezers zien in dat Syriza een ergere wereld heeft gecreëerd dan die wij voor ze hebben achtergelaten. Ze realiseren zich dat het beter is terug te gaan naar hun wortels; naar ons. Na al deze jaren vol valse linkse beloftes, komen ze nu terug naar de realiteit.’

Of die realiteit van ND ook overeenkomt met de daadwerkelijke realiteit is nog maar zeer de vraag. Premier Tsipras zei dat, mocht ND inderdaad haar beloftes inwilligen, ‘een terugkeer naar de donkere dagen’ van de trojka tot de mogelijkheden behoort. Ook in het buitenland worden de beloftes met argusogen bekeken. Hoewel Griekenland verplicht is de komende jaren een begrotingsoverschot van minimaal 3,5 procent te hebben, blijkt uit verschillende ramingen dat ND zeker 1,5 procentpunt te veel wil uitgeven.

Iedere Griek weet wie zondag de verkiezingen wint: niet premier Tsipras met zijn links-radicale partij
Vier jaar geleden stemde Cleopatra Xintaveloni (50) nog vol overgave op de man die beloofde haar baan, land en leven te redden van de financiële ondergang, nu wil ze het gezicht van Tsipras niet eens meer zien, al staat hij praktisch in haar achtertuin. Lees hier de reportage.

Met de tijd mee

Onzin, roepen de ND-politici vanaf het podium in de gymzaal in Noord-Athene. ‘We moeten juist een antwoord geven op Syriza, die deze hele puinhoop heeft veroorzaakt.’ Gerogios Kelgioris (65) applaudisseert hard. ‘Ik heb de afgelopen paar verkiezingen niet gestemd omdat ik teleurgesteld was in ND. De crisis was ook hun fout. Maar vergis je niet, hè. Dat was allemaal onder premier Samaras. De huidige kandidaat Mitsotakis is anders. Onder zijn vader ging het goed met Griekenland, dus ik vind dat ook hij een kans verdient.’

Wie volgens Kelgiorgis geen nieuwe kans verdient, is Syriza. Zijn bedrijf, dat kinderkleding produceert, moet vanwege de belastingverhogingen onder premier Tsipras inmiddels 70 procent belasting afdragen, zegt hij. ‘Dat heeft mijn bedrijf bijna geruïneerd. Ik zie nu pas in dat ND de enige partij is die ons aan een vrije economie kan helpen. Zelfs China heeft tegenwoordig een vrije economie. Wij Grieken moeten met onze tijd mee.’

Tegenstem

De bijeenkomst waar kiezer Kelgiorgis is aangeschoven vindt plaats in het kiesdistrict Peristeri in het noorden van Athene; het gebied waar regeringspartij Syriza tijdens de recente Europese verkiezingen de meeste stemmen moest inleveren, terwijl ND er juist een van haar grootste winsten behaalde. Bijna 40 procent van de stemmen ging hier eind mei naar ND, tegenover slechts 21 voor Syriza. Bij de landelijke verkiezingen van 2015 lagen die percentages nog andersom.

Dat komt onder meer door de broers Georgios (36) en Ioannis Tziatzios (39). Beiden waren in 2015 bereid Syriza een kans te geven, maar, zo geven ze nu toe, beiden neigen aanstaande zondag toch hun stem uit te brengen op de rechts-conservatieve ND.

‘Elke regering heeft te maken met een zekere slijtage’, zegt Ioannis. ‘Je kunt niet alle beloftes nakomen die je in de campagne hebt gemaakt, zo werkt dat nu eenmaal. Maar Syriza heeft in vier jaar tijd zoveel zaken slecht aangepakt. De situatie met Turkije, bijvoorbeeld, de vluchtelingencrisis, de naam-ruzie met Macedonië.’

‘En ook op kleiner niveau is veel misgegaan’, voegt zijn broer Georgios toe. ‘Ik werk zelf in de publieke sector, dus ik heb gezien hoe zelfs airco‘s zijn wegbezuinigd in ziekenhuizen. Dat is toch van de zotte in een land waar het zomers 40 graden kan zijn? Ze hebben zoveel fouten gemaakt. Daarom zie ik een stem op ND niet zozeer als een stem vóór ND, maar vooral als een stem tegen Syriza. Er is helaas geen alternatief meer.’

Wie is de gedoodverfde nieuwe Griekse premier?

Kyriakos Mitsotakis (51) is sinds 2016 de leider van de grootste oppositiepartij in het Griekse parlement, de rechts-conservatieve Nieuwe Democratie (ND). Vrij snel na zijn aantreden als partijleider kwam ND in de peilingen op een flinke voorsprong te staan op de linkse partij Syriza van premier Alexis Tsipras. Die voorsprong werd eind mei bij de Europese verkiezingen voor het eerst verzilverd, waarna Mitsotakis direct aandrong op vervroegde verkiezingen.

Mitsotakis woonde lange tijd buiten Griekenland. Zijn familie vluchtte toen hij zes maanden oud was naar Parijs vanwege de militaire coup. Hij studeerde vervolgens aan Harvard en Stanford, werkte in Londen voor de Chase Bank en het consultancybureau McKinsey en keerde in 1997 definitief terug naar Griekenland, waar hij een eigen beleggingsfirma oprichtte.

Mitsotakis is telg uit een echt regentengeslacht. Zijn vader Konstantinos was premier tussen 1990 en 1993, zijn zus Dora was minister van Buitenlandse Zaken en zijn neef Kostas is sinds vorige maand burgemeester van Athene. Zelf meldde Mitsotakis zich in 2000 voor het eerst op het politieke toneel. Na een jarenlang Kamerlidmaatschap was hij tussen 2013 en 2015 minister van Administratieve Hervorming.

De beoogd premier heeft geen uitmuntende relatie met andere leiders binnen de Europese Unie, vooral vanwege zijn harde standpunt aangaande de naamswijziging van buurland Noord-Macedonië, waar hij faliekant op tegen was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden