Waarom de onervaren Mogherini de nieuwe EU-buitenlandchef wordt

De kersverse Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken Federica Mogherini (41) is de belangrijkste kandidaat voor de post van EU-buitenlandchef. Negen Europese regeringsleiders steunen haar, onder wie de Franse president François Hollande. En sinds Italië een steviger opstelling tegen Rusland heeft ingenomen, groeit ook de steun onder Oost-Europese lidstaten. Waarom wordt zij het?

De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken Federica Mogherini in Brussel bij een bijeenkomst van Europese buitenlandministers. Beeld belga

Dit weekeinde komen de 28 Europese regeringsleiders bijeen om een nieuwe EU-president en een nieuwe buitenlandchef te kiezen. Voluit heet die laatste functie 'Hoge Vertegenwoordiger van de Unie voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid' en deze hoogste Europese diplomaat zit de vergaderingen van de Europese ministers van Buitenlandse Zaken voor en is het Europees gezicht naar de rest van de wereld.

De afgelopen vijf jaar vervulde Catherine Ashton de functie. De Britse politica kreeg voornamelijk negatieve recensies. Ze zou een lichtgewicht zijn, was te voorzichtig, te onzichtbaar. EU-watchers vrezen dat de regeringsleiders met Mogherini aansturen op nog eens vijf jaar middelmatigheid.

'Dit is echt triest', zegt Europa-expert Quentin Peel van de Britse denktank Chatham House. 'Opnieuw gaat deze zeer belangrijke baan naar een zeer onervaren iemand.' Hij prijst de voorganger van Ashton, de Spaanse ex-minister Javier Solana: 'Dat was tenminste iemand; hij kende iedereen en iedereen kende hem.'

'Liever geen sterke kandidaat'
Peel meent dat de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans de juiste persoon zou zijn voor de post. 'Die was veruit het meest geschikt voor deze baan, samen met de Pool Sikorski. Maar het droevige is dat lidstaten het niet zo hebben op sterke kandidaten omdat die hun te veel voor de voeten kunnen lopen.'

Mogherini in gesprek met de Russische president Poetin en zijn minister van Buitenlandse Zaken Lavrov. Op 9 juli bezocht ze het Kremlin in Moskou. Beeld ap

Nick Witney, EU-volger bij de denktank ECFR, meent eveneens dat Timmermans de beste kandidaat was. Dat de Italiaanse het nu lijkt te worden tekent in zijn ogen 'dat het Europese buitenlandbeleid niet in hoog aanzien staat bij de lidstaten zelf. De opvolging van Van Rompuy (EU-president, red.) en van Commissievoorzitter José Manuel Barroso wordt veel interessanter gevonden.'

Mogherini is pas sinds februari minister in het kabinet van Matteo Renzi. Van 2008 tot 2013 nam ze namens de Democratische Partij zetel in het Italiaanse parlement. Ze studeerde politicologie en nam daarna deel in allerlei jongerenfora van Europese en internationale instituten. Haar cv op de website van het Italiaanse ministerie van Buitenlandse Zaken leest als een lange politieke loopbaan met weinig bestuurlijke ervaring.

Haar onervarenheid zou de reden zijn geweest dat de EU-leiders tijdens een top in juli haar nog niet benoemden. Ook de tot dan toe milde Italiaanse houding tegenover Rusland zat sommige lidstaten dwars. Nu Italië een steviger geluid heeft laten horen tegenover Poetin, lijkt Mogherini alsnog goede kansen te hebben om het Europees compromis te worden.

Europese banencarrousel is politiek spel
In de Europese banencarrousel komen niet enkel de meest gekwalificeerde personen boven, de uitkomst is bovenal politiek. Mogherini zou tevens geschikt zijn omdat de Poolse premier Donald Tusk wordt genoemd als opvolger van EU-president Herman Van Rompuy (voorzitter van de raad van de regeringsleiders). De Italiaanse zou als sociaal-democraat en vrouw goed passen tussen de centrum-rechtse Tusk en de christendemocratische Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker.

Mogherini (links) in gesprek met EU-buitenlandchef Catherine Ashton. Beeld ap

Na de top in juli sprak de Duitse bondskanselier Angela Merkel haar voorkeur uit voor een sociaal-democraat op de positie van buitenlandchef. De stem van Merkel weegt zwaar in Brussel: zo waren velen tegen de benoeming van Juncker als Commissievoorzitter, maar met Merkels steun werd hij het toch.

Tusk is in de race voor het presidentschap mede dankzij de steun van de Britse premier David Cameron. Die heeft met Juncker als opvolger van Barroso een bittere pil moeten slikken. Hij ziet Juncker als een federalist van de oude stempel, die niets voelt voor zijn Europese hervormingsvoorstellen.

Tusk deelt Britse hervormingsagenda
Gisteren belde Cameron met Tusk in de hoop in hem een bondgenoot te vinden. Na afloop liet zijn woordvoerder weten dat 'Tusk duidelijk heeft gemaakt dat hij meent dat er een aantal hervormingen moet worden doorgevoerd in de Europese Unie. Dat is een agenda waar hij samen met ons land en andere Europese landen aan wil werken.' Van Poolse kant werd over het enthousiasme van Cameron voor Tusk gezegd dat het 'natuurlijk erg vleiend voor ons is'. Officieel is de Pool nog geen kandidaat.

Het grootste probleem is dat Tusk Engels noch Frans spreekt. Dat is een grote handicap in Brussel, waar voortdurend over subtiele compromissen moet worden onderhandeld. 'Dan is het erg onhandig als dat altijd in het Pools moet worden vertaald', meent EU-watcher Peel. Hij ziet Tusk wel als kandidaat, maar tipt Thorning-Schmidt. 'Zij spreekt vloeiend Frans en Engels.' Wel erkent hij dat twee linkse politici aan de Europese top, Thorning-Schmidt en Mogherini, geen erg waarschijnlijke uitkomst is van het beraad van komende zaterdag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden