Analyse Migratiestroom VS

Waarom de migratiestroom vanuit Mexico naar de VS weer naar recordhoogte gaat

President Trump dreigde om maandag de invoertarieven op Mexicaanse producten te verhogen om de migratiestroom vanuit dat land terug te dringen. De verhoging lijkt voorlopig van de baan, maar de vraag is voor hoelang. ‘Trump zal nooit tevreden zijn.’

Migranten hebben de grensrivier van Guatemala naar Mexico overgestoken, op weg naar de Verenigde Staten. Beeld EPA

Mexico keek met angst en beven uit naar het pinksterweekend. De Verenigde Staten zouden vanaf maandag misschien wel importtarieven gaan heffen op Mexicaanse producten. President Trump hekelt de honderdduizenden Midden-Amerikaanse migranten die de VS proberen te bereiken, en eist dat Mexico meer doet om de stroom in te dammen. Mexico wringt zich in allerlei bochten, maar de vraag is of het genoeg zal zijn.

De Amerikaanse grenspolitie heeft in mei 133 duizend aanhoudingen verricht aan de grens met Mexico, het hoogste aantal sinds 2007. Trump geeft de Mexicanen de schuld van wat hij ‘een noodtoestand aan de grens’ noemt. Hij dreigde daarom een importbelasting van 5 procent te heffen op alle goederen uit Mexico. ‘Dat tarief gaat op 10 juni in, en wordt steeds hoger tot het probleem van illegale migratie is opgelost’, twitterde Trump eind mei.

Het nieuws kwam hard aan bij de buren, want van de Mexicaanse export gaat 80 procent naar de VS. Minister van Buitenlandse Zaken Marcelo Ebrard onderhandelt sinds woensdag in Washington met de Amerikaanse vice-president Mike Pence over een oplossing. De VS willen dat Mexico zich opwerpt als ‘veilig derde land’. Dat zou betekenen dat vluchtelingen die in Mexico arriveren, daar asiel moeten aanvragen. Ook zou het de VS het recht geven om vluchtelingen terug te sturen naar ‘veilig’ Mexico.

Het is onduidelijk of Mexico die rol op zich wil nemen, maar Ebrard liet donderdag wel weten dat hij goede hoop heeft op een akkoord. Hij beloofde onder meer om zesduizend manschappen naar de grens met Guatemala te sturen om migranten tegen te houden. ‘Het is bemoedigend’, aldus Pence over Ebrard’s aanbod. 

Trump zet met zijn dreigementen de situatie op scherp, maar goochelt met cijfers. ‘Trump verspreidt fake news’, zegt Jorge Schiavon, universitair docent en hoofd migratiestudies van het gerenommeerde onderzoeksinstituut CIDE. ‘Het huidige aantal migranten is helemaal niet uitzonderlijk hoog.’ Schiavon kijkt terug in de tijd en ziet een gestage afname. In het jaar 2000 waren het nog 1,6 miljoen migranten die in een jaar door de Amerikaanse grenspolitie zijn opgepakt; vorig jaar waren het er in vergelijking daarmee maar slechts een kleine vierhonderdduizend.

De historische afname komt vooral doordat minder Mexicanen proberen de VS te bereiken. Sinds 2010 keren ongeveer evenveel Mexicanen terug uit de VS als er nieuwe arriveren. De overgrote meerderheid van de mensen die nu de noordgrens van Mexico oversteken, is afkomstig uit Guatemala, Honduras en El Salvador. Een deel van hen is op de vlucht voor bendegeweld, anderen proberen te ontsnappen aan extreme armoede.

Hoewel er de afgelopen maanden bovengemiddeld veel aanhoudingen zijn verricht, wil dat niet zeggen dat het totaal aantal migranten zoveel hoger is. Migranten lopen nu expres in de armen van de grenspolitie, zodat ze asiel kunnen aanvragen. Ruim 70 procent van de in mei gearresteerde migranten waren alleen reizende minderjarigen of ouders met kinderen. Dat is een groot verschil met enkele jaren terug terug, toen waren het voornamelijk jonge mannen die de tocht waagden. 

‘Trump liegt ook als hij zegt dat Mexico niks doet om de migratiestroom tegen te houden’, aldus Schiavon telefonisch vanuit Mexico-Stad. Dit jaar arresteerde Mexico al 75 duizend migranten, ruim twintigduizend meer dan in dezelfde periode vorig jaar. ‘Cijfers van de afgelopen jaren tonen aan dat Mexico en de VS ieder ongeveer evenveel Midden-Amerikanen deporteren.’

Nieuwe president

In december is in Mexico een nieuwe president aangetreden. De linkse Andrés Manuel López Obrador, Amlo in de volksmond, beloofde tijdens zijn campagne om een ‘humaner migratiebeleid’ te voeren, met mensenrechten als uitgangspunt. Aanvankelijk hield hij woord: Midden-Amerikanen werden met open armen ontvangen aan de grens met Guatemala, autoriteiten deelden tijdelijke visa uit waarmee de migranten in Mexico mogen werken. Maar de autoriteiten konden de vraag niet aan en zetten de uitgifte van humanitaire visa na twee weken alweer stop.

‘De komst van Amlo heeft zeker een aanzuigende werking gehad’, aldus Schiavon. ‘Maar andere factoren zijn belangrijker. Het geweld in Midden-Amerika houdt aan, het gaat goed met de Amerikaanse economie, en Amerikaanse rechters hebben een stokje gestoken voor Trump’s antimigratiemaatregelen’, legt hij uit. ‘Kinderen worden bijvoorbeeld niet meer van hun ouders gescheiden. Meer familie’s durven de tocht weer aan.’

Terwijl Ebrard onderhandelt in Washington, reist Amlo zaterdag naar grensstad Tijuana voor een demonstratie van ‘nationale waardigheid’. Amlo pleit voor gezamenlijke inspanningen van Mexico en de VS om de situatie in Midden-Amerika te verbeteren en zo de oorzaak van migratie aan te pakken. Trump lijkt daar weinig oren naar te hebben: hij besloot onlangs juist om de hulp aan Midden-Amerika met 450 miljoen dollar te korten.

‘Mexico heeft ons nodig, wij hebben Mexico niet nodig’, aldus Trump donderdag in een interview met Fox. Dat is niet helemaal waar. Mexico speelde een hoofdrol in Trumps verkiezingscampagne, en om in 2020 te worden herkozen heeft Trump zijn zondebok nodig. ‘Het maakt niet uit wat Mexico doet’, aldus Schiavon. ‘Trump zal nooit tevreden zijn.’

MEER LEZEN

Wanhopige inwoners van Midden-Amerika probeerden in 2018 bij herhaling een nieuwe karavaan te vormen, waarmee ze veilig naar de Amerikaanse grens kunnen. We volgden in november Rudi Chiliceo (30), een verschoppeling uit El Salvador, is een van hen. ‘Ik was nog nooit zo blij als vandaag.’

Arnovis Portillo uit El Salvador vluchtte met zijn dochtertje naar de VS. Daar nemen Amerikaanse grenswachters haar mee. Om haar vrij te krijgen belooft Portillo terug te keren naar zijn thuisland. Tevergeefs. ‘Ze hebben je bedrogen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden