Waarom de kiesmannen Trump niet gaan stoppen

Op 8 november kozen de Amerikanen Donald Trump als nieuwe president: hij kreeg de meeste kiesmannen in het Kiescollege dat de president aanwijst. Trump haalde 306 stemmen tegen 232 voor Hillary Clinton. Vandaag brengen de 538 leden van het Amerikaanse Kiescollege hun stem uit voor de verkiezing van de nieuwe president. Normaal is dit niet meer dan een formaliteit, maar dit jaar wordt er met belangstelling naar de stemming gekeken.

Demonstranten roepen het Kiescollege op om verkiezing Trump terug te draaien Beeld epa

Waarom is er ditmaal zoveel drukte over de stemming van het Kiescollege?

Eén van de oorzaken is dat Trump weliswaar een meerderheid in het Kiescollege heeft behaald, maar landelijk niet de meeste stemmen. Clinton kreeg ruim 2,5 miljoen stemmen meer dan Trump. Maar ook de berichten over de pogingen van Rusland de verkiezingen ten gunste van Trump te beïnvloeden spelen een rol. Veel Democraten zijn ervan overtuigd dat Clinton zonder het gestook van de Russen de verkiezingen zou hebben gewonnen.

Een groep kiesmannen heeft James Clapper, het hoofd van de Amerikaanse inlichtingendiensten, gevraagd de leden van het Kiescollege nader verslag te doen over de Russische hacks, zodat ze beter kunnen beoordelen of die een beslissende rol hebben gespeeld.

Prominente Democraten, onder wie een reeks Hollywoodsterren, hebben Republikeinse kiesmannen opgeroepen alsnog op Clinton te stemmen. Pro-Trump kiesmannen worden overspoeld met mails en brieven met de oproep anders te stemmen. Sommigen zijn zelfs met de dood bedreigd. Andersom hebben kiesmannen ook van Trump-aanhangers doodsbedreigingen gekregen voor het geval ze het in hun hoofd halen niet op Trump te stemmen. Op dergelijke bedreigingen staat overigens een gevangenisstraf van een jaar.

Ironisch is dat Trump het Kiescollege vier jaar geleden nog een 'ramp' voor de democratie noemde, omdat het systeem met kiesmannen de mogelijkheid schept dat iemand die niet eens de meeste stemmen heeft gehaald toch president wordt. Sinds hij op 8 november de meerderheid van de kiesmannen achter zich kreeg, spreekt hij van een 'geniaal' systeem.

Mogen kiesmannen afwijken van de opdracht die ze van de kiezers in hun staat hebben meegekregen?

Volgens de opstellers van de Amerikaanse grondwet wel. Alexander Hamilton zag het Kiescollege als een waarborg om te voorkomen dat een volksmenner of iemand die duidelijk ongeschikt was voor het presidentschap aan de macht zou komen.

Er is geen enkele bepaling in de grondwet of in de federale wetten die kiesmannen verbiedt anders te stemmen dan de meerderheid van de kiezers in hun staat. Wel heeft meer dan de helft van de Amerikaanse staten wetten die de kiesmannen verplichten te stemmen op de kandidaat die in hun staat de meeste stemmen heeft gekregen. Maar het is nog nooit voorgekomen dat een kiesman is gestraft, omdat hij zich daar niet aan heeft gehouden.

Het komt ook maar weinig voor dat kiesmannen afwijkend stemmen. Het zijn altijd doorgewinterde partijleden die juist vanwege hun betrouwbaarheid door hun partij als kiesman zijn aangewezen. In de voorgaande 56 presidentsverkiezingen in de VS zijn er in totaal 157 'faithless electors' oftewel 'ontrouwe kiesmannen' geweest.

De laatste keer was in 1972, toen een Republikeinse kiesman uiteindelijk zijn stem uitbracht op de libertaire kandidaat. Ditmaal heeft één kiesman laten weten dat hij van plan is afwijkend te stemmen: Chris Suprun uit Texas. Hij weigert op Trump te stemmen, omdat deze er volgens hem met zijn uitspraken en zijn tweets voortdurend blijk van geeft dat hij ongeschikt is voor het presidentschap.

Kan het Kiescollege Trump alsnog van het presidentschap afhouden?

In theorie wel, maar de kans is heel klein. Daarvoor is nodig dat 37 kiesmannen Trump laten vallen en alsnog op Clinton stemmen. Ook dan is het nog de vraag of hij niet in het Witte Huis komt. Op 6 januari vindt de officiële telling van de door de kiesmannen uitgebrachte stemmen plaats in het Congres. Het Congres kan dan besluiten dat bepaalde stemmen niet geldig zijn.

Als noch Trump noch Clinton de benodigde 270 stemmen in het Kiescollege haalt, moet het Huis van Afgevaardigden beslissen wie de nieuwe president wordt. Daarbij heeft iedere staat één stem. Aangezien de Republikeinen in de meeste staten de overhand hebben, heeft Trump dan alsnog de meeste kans om in het Witte Huis te komen.

Kleine kans dat Presidentschap Trump wordt ontnomen Beeld afp

Wanneer weten we de uitslag?

De kiesmannen brengen vandaag in de hoofdstad van hun eigen staat hun stem uit. De eerste uitslagen worden vandaag om 16.00 onze tijd verwacht, de laatste morgen na 01.00 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden