Waarom de katholieke kerk vooroploopt in protesten tegen president van Congo

Vijf vragen over de betogingen in het Afrikaanse land

Congolese ordetroepen hebben zondag volgens de Verenigde Naties zeker zes demonstranten doodgeschoten tijdens betogingen tegen president Joseph Kabila. De katholieke kerk had de demonstraties in meerdere grote steden georganiseerd na afloop van de kerkdiensten.

Katholieke demonstranten protesteren tegen president Kabila. Beeld afp

Waarom lopen Congolezen te hoop tegen hun president?

Veel Congolezen verwijten president Joseph Kabila dat hij langer aan de macht blijft dan de grondwet hem toestaat. Kabila, nu 46 jaar, kwam in 2001 als net 29-jarige aan de macht na de moord op zijn vader, Laurent-Désiré. In 2006 won zoon Joseph de eerste meerpartijenverkiezingen in Congo in veertig jaar. Volgens de grondwet mocht hij maximaal twee termijnen van elk vijf jaar uitzitten, een periode die afliep in 2016. Joseph Kabila weigerde vervolgens nieuwe verkiezingen te houden, waardoor hij aan het roer is blijven staan. Congo heeft alsnog verkiezingen aangekondigd voor december van dit jaar, maar veel Congolezen wantrouwen de intenties van Kabila . Het immense Congo, dat rijk is aan grondstoffen, ontrafelt intussen met protesten en gewapende milities.

Waarom gaat de katholieke kerk voorop in het organiseren van protesten?

De rooms-katholieke kerk stelt zich in de zwakke staat Congo op als hoeder van het algemeen belang, en dat betekent onder meer dat de kerk steeds benadrukt dat de grondwet moet worden nageleefd. Toen verkiezingen in 2016 uitbleven leidde bemiddeling door de geestelijken in een politiek akkoord dat voorzag in het terugtreden van Kabila, de installering van een overgangsregering, en nieuwe verkiezingen. De overeenkomst heet het Silvester-akkoord omdat het is gesloten op Oudejaarsdag 2016 - in de katholieke traditie staat oudejaarsavond ook wel bekend als Silvesteravond, naar de heilige Silvester die stierf op 31 december in het jaar 335. Kabila weigerde echter om het akkoord te respecteren. De kerk ging zich daarna steeds activistischer opstellen: ze organiseerden afgelopen oudejaarsdag protesten waarbij ook al zeker vijf doden vielen.

Protesten in Kinshasa. Beeld afp

Waar komt de actieve rol van de kerk vandaan?

Er is vermoedelijk geen Afrikaans land waar de katholieke kerk zo'n sterke maatschappelijke rol speelt als in Congo. Van de naar schatting 78 miljoen Congolezen is zo'n 40 procent katholiek, volgens het Amerikaanse PEW Research Center. De kerkelijke invloed gaat terug tot de kerstening door de Belgische kolonisator, toen in de brousse de missiescholen en klinieken uit de grond schoten. De kerk verzorgt heden ten dage diensten die de disfunctionerende Congolese staat niet verzorgt, hetgeen de kerk extra moreel gezag verschaft. Lokale bisschoppen begaven zich eerder ook al richting politiek terrein, met hun openlijke kritiek op militair leider en president Mobutu (1965-1997) en diens autoritaire bewind, persoonlijkheidscultus en ongeëvenaarde corruptie. Momenteel scharen leiders van moslimgemeenschappen en evangelische kerken in Congo zich achter het optreden van de katholieke kerk.

President Joseph Kabila. Beeld afp

Spreekt het Vaticaan zich uit over de actuele crisis in Congo?

In september week paus Franciscus af van het protocol van Vaticaanstad door de bezoekende president Kabila welkom te heten in de bibliotheek in plaats van de receptieruimte. Maar de afgelopen dagen heeft Franciscus zich niet expliciet tot Kabila gericht. Wel riep hij zondag, op bezoek in Peru, de 'autoriteiten van het Afrikaanse land, de officials en alle mensen' wel op om 'alle vormen van geweld te voorkomen en oplossingen te zoeken voor het algemeen welzijn'. Een meer uitgesproken houding lijkt er te zijn binnen de katholieke kerk in België. De Belgische Bisschoppenconferentie riep op 11 januari 'ons land, de Europese Unie en de hele internationale gemeenschap' op om er voor te zorgen dat in Congo 'fundamentele rechten en vrijheden' zegevieren. De bisschoppelijke verklaring werd uitgevaardigd in het kader van een herdenkingsviering in Congo voor de doden die daar op 31 december vielen tijdens een 'mars voor de democratie'.

Beeld afp

Welke rol speelt de Congolese oppositie? En het Westen?

Congo's oppositie geldt als zwak en verdeeld. Oppositieleider Étienne Tshisekedi overleed vorig jaar op 84-jarige leeftijd in een Belgisch ziekenhuis. Tshisekedi had een voorname rol moeten gaan spelen in de overgangsregeling die eind 2016 alleen op papier tot stand kwam. Een andere oppositiepoliticus, ondernemer Moïse Katumbi uit de grondstoffenrijke provincie Katanga, woont in ballingschap. Landen als Amerika en Groot-Brittannië veroordelen de recente gewelddadigheden tegen betogers en 'steunen' Congolese burgers die vreedzaam demonstreren voor tenuitvoerlegging van het transitieakkoord. De EU, VN en Afrikaanse Unie waren betrokken bij de totstandkoming van dat akkoord. De vraag is of de internationale instanties en Amerika inmiddels niet wat meer kunnen doen. Analist Nadia Nsayi, geboren in Congo en werkzaam voor vredesbeweging Pax Christi en ontwikkelingsorganisatie Broederlijk Delen in België, sprak in oktober van 'Congomoeheid' binnen de EU. De regering-Trump beschouwt Congo volgens haar 'niet als een (grote) prioriteit beschouwt'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.