nieuwsurgenda

Waarom de Hoge Raad Urgenda gelijk gaf en de regering opdraagt meer te doen tegen de uitstoot van broeikasgas

De Hoge Raad heeft de Nederlandse regering vrijdag opgedragen meer werk te maken van het terugdringen van de broeikasgasuitstoot. Het hoogste rechtscollege bekrachtigt daarmee eerdere vonnissen van de rechtbank en het gerechtshof. De staat was tegen deze uitspraken in cassatie gegaan, maar is nu definitief in het ongelijk gesteld.

Marjan Minnesma, directeur van Urgenda, na afloop van de uitspraak van de Hoge Raad in de Urgenda-zaak.Beeld ANP

Milieuorganisatie Urgenda stapte in 2013 naar de rechter om de Nederlandse overheid te dwingen tot het voeren van een ambitieuzer klimaatbeleid. Volgens wereldwijd geaccepteerde wetenschappelijke inzichten moet de mondiale broeikasgasuitstoot in 2020 minstens 25 tot 40 procent lager liggen dan in 1990, om te voorkomen dat de aarde meer dan 2 graden Celsius opwarmt. Nederland wilde zijn eigen CO2-uitstoot voor 2020 niet meer dan 20 procent reduceren. Volgens Urgenda beschermt de staat zijn burgers hierdoor onvoldoende tegen de gevaren van klimaatverandering en overtreedt de Nederlandse regering daarmee het Europese mensenrechtenverdrag.

Afweging

De rechtbank gaf Urgenda in 2015 gelijk op dit punt. De rechters gaven de staat daarmee het bevel meer klimaatmaatregelen te nemen. De Nederlandse broeikasgasuitstoot moet in 2020 met minstens 25 procent zijn gedaald ten opzichte van 1990, aldus de rechtbank. Die uitspraak dwong het kabinet een veel strenger klimaatbeleid te voeren dan het zich had voorgenomen. Datzelfde jaar ondertekende Nederland overigens wel het Akkoord van Parijs, waarmee de regering zich aan de 2-gradendoelstelling committeerde.

Het kabinet vond desondanks dat de rechtbank met zijn vonnis te veel op de stoel van de politiek was gaan zitten. Niet de rechter moet de prioriteiten van de regering bepalen; die afweging is aan het kabinet, vond het kabinet. Dat de rechtbank ten gunste van Urgenda vonniste, kwam voor de meeste juristen bovendien als een verrassing. Het kabinet besloot daarom in beroep te gaan tegen de uitspraak en het vonnis van de rechtbank voorlopig te negeren. Dit in de verwachting dat die uitspraak toch een beetje een aberratie was die het gerechtshof in hoger beroep wel zou corrigeren.

Onhaalbaar

Die aanname bleek een misvatting. Ook het gerechtshof besliste in 2018 in het voordeel van Urgenda. Het kabinet moest alsnog aan de bak, maar toen was het eigenlijk al te laat. Door drie jaar te wachten met het nemen van extra klimaatmaatregelen was het in 2018 bijna niet meer haalbaar om in 2020 op een kwart CO2-reductie uit te komen.

Dat de Hoge Raad in het nadeel van het kabinet zou oordelen, lag in de lijn der verwachting. De advocaat-generaal en de procureur-generaal adviseerden de raadsheren in september al het oordeel van het gerechtshof in stand te houden. De Hoge Raad volgt dat advies op. De raadsheren volgen de redenering van de lagere rechters dat het mensenrechtenverdrag de staat verplicht zijn burgers te beschermen tegen levensbedreigende gevaren. Klimaatverandering valt daar ook onder, vindt de Hoge Raad.

De rechter treedt hiermee niet in het politieke domein, omdat de rechtspraak de politiek niet oplegt wélke milieumaatregelen de overheid moet nemen. De rechter houdt de staat alleen aan de wettelijk bindende verdragen die hij zelf heeft ondertekend. Dat is wel degelijk de taak die de rechtspraak in een democratie behoort te vervullen, stelt de Hoge Raad.

Tata Steel in IJmuiden, een grote uitstoter van CO2.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Dwangsom

Welke consequenties dit arrest heeft voor het kabinet is nog niet duidelijk. Wellicht kunnen Urgenda en andere belanghebbenden een dwangsom tegen de staat eisen als in 2021 blijkt dat het doel van 25 procent reductie inderdaad niet gehaald is. Deze week schreef klimaatminister Eric Wiebes aan de Tweede Kamer dat Nederland volgend jaar waarschijnlijk uitkomt op 20 à 21 procent, tenzij het kabinet aanvullende maatregelen neemt.

Het kabinet gaat dat ook doen, zeiden Wiebes en premier Mark Rutte vrijdag in een reactie. Regeringspartijen D66 en ChristenUnie willen dat het kabinet zijn uiterste best gaat doen om het Urgendadoel toch nog te halen. Het kabinet hoopt dat ook de al aangekondigde stikstofmaatregelen, zoals het verlagen van de maximumsnelheid, zullen bijdragen aan het verlagen van de CO2-emissies. Eventuele extra maatregelen wil het kabinet begin 2020 bekendmaken.

Meer over de Urgenda-rechtszaken

Zelfs als alle maatregelen in het Klimaatakkoord volledig worden uitgevoerd, zal Nederland zijn klimaatdoelen niet halen. Dat concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in een geactualiseerde analyse van het Nederlandse klimaatbeleid.

De staat blijft zich verzetten tegen de door rechters aangescherpte Nederlandse klimaatdoelen. Minister Wiebes stapt in de ‘Urgenda-klimaatzaak’ naar de Hoge Raad om de opgelegde CO2-reductie van 25 procent in 2020 alsnog te laten vernietigen.

Het kabinet is van plan de Amsterdamse kolencentrale uiterlijk volgend jaar te sluiten. Minister Wiebes van Economische Zaken en Klimaat meent dat een eerdere sluiting dan gepland onvermijdelijk is als Nederland de klimaatdoelen uit het Urgenda-vonnis wil behalen.

De staat doet te weinig tegen klimaatverandering en de kortetermijnplannen zijn onvoldoende om de achterstand in te halen. Daarmee verzaakt de overheid haar zorgplicht voor de Nederlandse burgers, oordeelde het Haagse gerechtshof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden