Analyse Disciplinaire straffen bij de politie

Waarom de ene politiemedewerker wél wordt bestraft voor het aannemen van concertkaarten en de andere niet

Vorige week werd bekend dat de politie elf politiefunctionarissen disciplinair wil straffen, omdat ze zich lieten fêteren door Ad Smit. Deze voormalige Amsterdamse politiecommissaris werd dit voorjaar ontslagen wegens onder meer verduistering van politiegeld. Smit zou tussen 2009 en 2014 kaartjes voor concerten en voetbalwedstrijden hebben gekocht op kosten van de politie. De kaarten deelde hij onder meer uit aan collega’s. Maar niet iedereen die zo’n kaartje aannam, wordt bestraft. Waarom niet?

Ad Smit deelde kaartjes uit ter waarde van zo'n 50 duizend euro. Foto Klaas Jan van der Weij

Hoeveel politiemedewerkers hebben kaartjes aangenomen?

Dat is onduidelijk. Ad Smit deelde kaartjes uit ter waarde van zo’n 50 duizend euro, het gaat om honderden kaarten. Vorig jaar zomer begon de politie een intern onderzoek. Dit resulteerde in elf disciplinaire onderzoeken naar politiemedewerkers van verschillende rangen en standen. In juli kregen de betrokken politiemedewerkers te horen dat korpschef Erik Akerboom voornemens is om hen disciplinair te straffen. Ze kunnen een financiële sanctie van enkele honderden euro’s verwachten. Dit is nog niet definitief, ze krijgen nog enkele weken de kans om zich te verweren.

De kans is groot dat veel meer politiemedewerkers een of meer van de honderden kaarten hebben aangenomen. Het gaat om concertkaarten, kaarten voor voetbalwedstrijden en seizoenskaarten voor Ajax. Gedurende het interne onderzoek is van een stuk of acht andere politiemedewerkers vast komen te staan dat ze ook kaarten kregen. Tegen hen zijn geen disciplinaire maatregelen getroffen, omdat het om incidentele ‘vergissingen’ ging, aldus een woordvoerder. Onder hen bevinden zich de Amsterdamse politiechef Pieter-Jaap Aalbersberg en Liesbeth Huyzer, lid van de korpsleiding.

Waarom krijgen Pieter-Jaap Aalbersberg en Liesbeth Huyzer geen straf?

Volgens een politiewoordvoerder heeft de Amsterdamse politiechef Aalbersberg destijds aan Ad Smit gevraagd om voor hem een kaartje te kopen voor het concert van Mark Knopfler in de Ziggo Dome. ‘Aalbersberg heeft altijd de intentie gehad het kaartje te vergoeden en dat heeft hij ook meteen gedaan. Maar het was wel een gekke manier om een kaartje te kopen’, aldus de woordvoerder. Liesbeth Huyzer kreeg twee keer twee kaartjes voor een voetbalwedstrijd. ‘Dat was jaren geleden’, aldus een woordvoerder. ‘Ze bezocht op eigen gelegenheid een voetbalwedstrijd met haar zoon. Tijdens de wedstrijd brak onrust uit. Toen is ze aan het werk gegaan. Ad Smit zei haar achteraf: ik ga regelen dat jij nog een keer met je zoon naar een wedstrijd kan. Ze dacht toen: wat aardig. Hier was ook niks mis mee.’ Niet veel later bood Smit haar weer twee kaarten aan. ‘Daarna dacht ze: het is toch eigenlijk een beetje gek om privé gebruik te maken van politiekaarten.’ Huyzer trad in 2017 toe tot de leiding van de Nationale Politie. ‘Ze heeft het geld terugbetaald. Er is gezegd: dit had je niet moeten doen, je had moeten doorvragen hoe hij aan de kaarten kwam.’ Volgens de woordvoerder wordt het gezien als een incident.

Bij veel agenten leeft het gevoel dat de top er mild vanaf komt. Is dat zo?

‘Veel agenten hebben het gevoel: dit is oneerlijk’, zegt ACP-voorzitter Gerrit van de Kamp. ‘We kennen andere integriteitszaken waarin zware sancties zijn opgelegd voor lichte vergrijpen.’ Of er in deze zaak mild is gestraft, wil hij nog niet zeggen. ‘Dat weet je pas als je alle details kent.’ Hierover wil hij in gesprek met de korpsleiding.

Volgens de politiewoordvoerder is bij de strafmaat gekeken naar drie factoren. Hoeveel kaarten heeft de betrokkene aangenomen? Wat was zijn of haar hiërarchische verhouding tot Ad Smit? En wat was de functie van de betrokkene? ‘Wat bij de beoordeling zwaar telt is of je een leidinggevende was op het moment dat je een kaartje kreeg. We verwachten namelijk dat deze groep kritischer is. Leidinggevenden hebben bovendien een voorbeeldfunctie.’ Het korps wil leidinggevenden zwaarder bestraffen.

Zo werd vorige week bekend dat de Amsterdamse brandweercommandant Leen Schaap kaartjes aannam. Hij was destijds werkzaam bij de politie, en is momenteel via een detacheringsconstructie uitgeleend aan de brandweer. Schaap zei vorige week tegen NRC dat hij de kosten terugbetaalde nadat hij had ontdekt dat de kaarten betaald waren met politiegeld. Hij is één van de elf politiemedewerkers die het korps disciplinair wil straffen.

‘Het gaat om mensen die echt meerdere malen kaartjes hebben aangenomen’, aldus de woordvoerder. Bovendien is er in sommige gevallen nog sprake van andere vormen van plichtsverzuim. Details hierover wil de woordvoerder niet kwijt.

Wie bepaalt de strafmaat?

In deze zaak gaat het om de overtreding van de zogenoemde geschenkenregeling. Korpschef Erik Akerboom is degene die de straf bepaalt. Hij laat zich hierbij adviseren door het zogenoemde ‘strafmaatoverleg’. Daarin zitten politiemedewerkers die oordelen over elke individuele casus.

Voorheen – voordat de Nationale Politie bestond – beoordeelde elk korps zelf hoe er gestraft werd, en kon het gebeuren dat het ene korps in vergelijkbare zaken zwaarder strafte dan het andere. ‘Het kan dus heel goed dat politiemedewerkers nu denken: ja maar een paar jaar geleden werd een collega zwaarder gestraft voor lichter vergrijp’, erkent de woordvoerder. Met de introductie van het strafmaatoverleg hoopt de politie de verschillen te verkleinen. ‘We proberen één lijn te trekken. Maar de kans bestaat natuurlijk altijd dat iemand een beoordeling onterecht vindt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.