Waarom de agenten in de Henriquez-zaak volgens het OM wel schuldig zijn, maar géén straf verdienen

Drie dilemma's

Het Openbaar Ministerie acht twee agenten die betrokken waren bij de arrestatie van Mitch Henriquez schuldig, maar vindt dat ze geen straf verdienen. De nabestaanden zijn geschokt. Drie dilemma's.

Rechtbanktekening van de Mitch Henriquez-zaak, waarbij twee agenten terechtstaan voor de gewelddadige en uiteindelijk fatale aanhouding van Mitch. Beeld anp

Agent mag geweld gebruiken, maar wanneer en hoeveel?

Iedereen die geweld gebruikt, is strafbaar. Maar voor agenten wordt een uitzondering gemaakt. Dat maakt strafzaken over politiegeweld juridisch vaak lastig, zegt Jaap Timmer, politiewetenschapper van de Vrije Universiteit. Agenten zijn bevoegd om geweld te gebruiken; het is immers hun taak om op te treden. Maar het geweld moet wel 'redelijk en gematigd zijn in verhouding tot het beoogde doel'. Is dat in deze zaak het geval?

Op 27 juni 2015 riep Mitch Henriquez in het Haagse Zuiderpark meerdere keren dat hij een wapen had. Volgens getuigen was het een grap van een dronken festivalganger. Ook de eerste agenten die Henriquez aanspraken, namen zijn uitlatingen niet serieus. De politie waarschuwde Henriquez meerdere keren dat hij zou worden gearresteerd als hij niet zou stoppen. Hij luisterde niet.

Op dat moment kwamen DH01 en DH02 aansnellen. Deze agenten, die anoniem blijven in verband met hun veiligheid, stellen dat ze echt dachten dat Henriquez een wapen had. In tijden van terroristische aanslagen kun je bovendien geen risico nemen, vinden ze. Bij de aanhouding zou Henriquez zich hevig hebben verzet. Vijf agenten werkten de Arubaan tegen de grond. DH01 gebruikte daarbij de omstreden nekklem, DH02 sloeg de arrestant in het gezicht en wreef pepperspray in zijn ogen. Wat hen betreft konden ze niet anders.

Het OM is het hier niet mee eens. De mate van het geweld was niet proportioneel, aldus de aanklagers. De vrees voor een vuurwapen was niet reëel, er waren genoeg agenten in de buurt om te assisteren en er was er sprake van 'eenvoudig' verzet. Henriquez wilde niet geboeid worden, maar hij gedroeg zich niet agressief tegen de agenten. Ofwel: volgens het OM hebben DH01 en DH02 de arrestant wel degelijk mishandeld.

Was het acute stress - of is Henriquez gewurgd?

Over de doodsoorzaak van Henriquez voerden de deskundigen vorige week in de rechtbank een felle discussie. Een forensisch patholoog van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) stelde na sectie vast dat er waarschijnlijk sprake is geweest van 'manuele wurging' en geweld op de hals. Ook een stomp op de neus en het gewicht van de agenten dat op Henriquez drukte, kunnen van invloed zijn geweest op het overlijden.

Maar volgens forensisch arts Kees Das is verwurging juist zo goed als uitgesloten. Hij stelt na bestudering van het dossier dat Henriquez gestorven is aan het zogenoemde acute stress syndroom. Dit syndroom zie je soms bij opgewonden, schreeuwende arrestanten die opeens sterven na hun aanhouding, stelt hij. Door zo'n hardhandige aanhouding kunnen de stresshormonen stijgen tot een 'giftig niveau'. Hierdoor kan het hartritme met fatale gevolgen worden verstoord. Zijn betoog wordt onderschreven door twee andere deskundigen.

De discussie over de doodsoorzaak heeft grote consequenties. Volgens de NFI-patholoog hebben de handelingen van DH01 en DH02 waarschijnlijk bijgedragen aan de dood van de arrestant. Volgens de forensisch artsen is het niet vast te stellen of het 'acute stress syndroom' veroorzaakt is door DH01 en DH02. Henriquez werd immers door vijf agenten tegen de grond gewerkt.

Het OM betoogde maandag dat het acute stress syndroom de meest waarschijnlijke doodsoorzaak lijkt. Oftewel: het is niet aan te tonen dat de dood van Henriquez een direct gevolg is van de individuele handelingen van DH01 en DH02. Dit is een teleurstelling voor de nabestaanden. Zij vinden dat de agenten fout op fout hebben gemaakt en dat ze schuldig zijn aan doodslag.

Volgens Theo de Roos, emeritus hoogleraar strafrecht komt zo'n 'battle of experts' vaker voor. 'In de zaak van Lucia de B. had je ook deskundigen die elkaar tegenspraken. De rechter moet een keuze maken, een remise kan niet. Als hij twijfelt, moet hij vrijspreken. Nu zegt het OM zelf al: dat een nekklem de doodsoorzaak was, kunnen we niet hardmaken.'

PTSS, ernstige bedreigingen en strafontslag, zijn de agenten al genoeg gestraft?

'Mijn vrouw herkende me niet meer.' 'Ik heb wel eens gedacht: als ik nu word overreden door een vrachtwagen, is dat prima.' 'Mijn twee jonge kinderen vragen: waarom heeft papa iemand doodgemaakt.' 'Ik ben op.' Dit zijn enkele citaten van DH01 en DH02.

Beide agenten benadrukken dat ze nooit hebben gewild dat Henriquez zou overlijden. Ze zijn bedreigd, lijden aan PTSS en hebben, na een intern onderzoek van de politie, voorwaardelijk strafontslag gekregen. Volgens het OM zijn dat verzachtende omstandigheden. De tuchtcommissie schreef bovendien dat de agenten afgelopen jaren amper waren getraind op aanhoudingsvaardigheden.

Volgens de belangrijkste politiebonden is dit een herkenbaar probleem. 'Uit onderzoeken blijkt dat agenten meer training willen', zegt ACP-voorzitter Gerrit van de Kamp, onder meer voor moeilijke arrestaties. Tussen bonden en politie zijn er weliswaar afspraken gemaakt over extra trainingsuren, maar volgens Jan Struijs, voorzitter van politiebond NPB, komen agenten daar vaak niet aan toe door de werkdruk.


Het overzicht kwijt in de zaak Mitch Henriquez? 4 belangrijke momenten op een rij

Bijna 2 jaar na het voorval: strafzaak uitgesteld naar november 2017 door twijfels doodsoorzaak
De zaak over de dood van Henriquez wordt uitgesteld naar november dit jaar. Een deskundige trekt in een nieuw rapport een andere conclusie dan de forensisch patholoog. Niet verwurging, maar een hartritmestoornis zou de doodsoorzaak zijn. Door die nieuwe conclusie moet een derde deskundige uitsluitsel bieden.

Ruim een jaar na het voorval: twee agenten vervolgd voor dood Henriquez, wat deden zij fout?
Het Openbaar Ministerie vervolgt twee van de vijf agenten voor de dood van Mitch Henriquez. De agenten wordt doodslag dan wel dood door schuld ten laste gelegd. Vooral het gebruik van de nekklem wordt hen aangerekend: de Rijksrecherche oordeelde in november 2015 al dat de dood van Henriquez verklaard kan worden door het geweld van de agenten.

Een week na het voorval: wat gebeurde er met Mitch Henriquez?
Mitch Henriquez, op vakantie in Nederland om zijn zwangere dochter te bezoeken, wordt met flink geweld overmeesterd door de politie. Eén van de politiemannen klemt zijn armen om de nek van Henriquez, een ander houdt zijn benen vast. Een derde heeft een knuppel: wat gebeurde er op die bewuste avond met Mitch Henriquez?

Twee dagen na het voorval: Mitch Henriquez overlijdt na arrestatie, protesten in Schilderswijk lopen uit de hand
Op een muziekfestival in het Zuiderpark in Den Haag wordt de 42-jarige Arubaan Mitch Henriquez hardhandig gearresteerd. Een dag later overlijdt hij in het ziekenhuis, waarop protesten in de Schilderswijk uit de hand lopen. Er worden vergelijkingen gemaakt met dodelijke arrestaties van zwarte inwoners in Amerika en ook de term etnisch profileren valt. De overheid stuntelt met verklaringen over de toedracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.