Zes vragenprotest boeren

Waarom boze boeren nu opnieuw de straat opgaan

Sinds donderdag trekken boeren weer de straten op. Ze zijn vooral boos vanwege een plan van minister Schouten dat ze verplicht veevoer te gebruiken met minder eiwit. Hoe zit dit? Zes vragen en hun antwoorden.

Meer dan honderd boeren verzamelden zich voor een politiebureau in Leiden om aangifte te doen tegen minister Carola Schouten vanwege de veevoermaatregel.Beeld NICO GARSTMAN / HH

Het heeft zeker weer met stikstof te maken?

Jazeker. Het was even stil bij de boeren, maar niet op het Landbouwministerie. In de afgelopen coronamaanden was de opdracht aan minister Carola Schouten: zorg ervoor dat als de viruscrisis luwt, de oplevende economie geen hinder ondervindt van de vorige crisis. Stikstof dus.

De afgelopen maanden werd dan ook hard gewerkt aan maatregelen die voor een verdere stikstofreductie moeten zorgen. Vooralsnog is de snelheidsverlaging op de snelwegen de enige concrete maatregel. Terwijl boeren de grootste producenten zijn van stikstof die neerdaalt op kwetsbare natuur (ruim 40 procent). Om dit te beteugelen, en dus de bouw rond de beschermde Natura 2000-gebieden weer op gang te krijgen, kwamen er vorige maand een wet en tal van maatregelen bij die gevoeld gaan worden op het platteland. Tot woede van de boer zelfs tot op het boerenerf.

Wat behelst die maatregel die tot op het erf doorwerkt?

De minister maakte vorige week bekend dat ze vasthoudt aan haar plan om het eiwitgehalte in krachtvoer voor melkkoeien te begrenzen voor de laatste vier maanden van het jaar. Minder eiwit erin betekent minder stikstof eruit. Concreet houdt dit in dat als de NVWA vanaf 1 september een controle doet op het erf van de boer en een schep krachtvoer neemt, daar nog maar zo’n 16 tot 19 procent eiwit in mag zitten, afhankelijk van de grondsoort (veen, klei, zand). Gaat de veehouder hier overheen, dan volgt een boete.

Wat is het probleem met minder eiwit in krachtvoer?

De boer vindt dat hij bij de zorg voor zijn koeien de belangrijkste knop kwijtraakt om aan te draaien. Grofweg driekwart van het koeiendieet bestaat uit ruwvoer, dat meestal op het erf wordt verbouwd. Gras, klaver, snijmaïs. De boer heeft weinig invloed op het energiegehalte ervan. Met krachtvoer (soja, zonnebloemschroot) kan de veehouder gemakkelijk bijsturen op het eiwitgehalte. Dit kan straks niet meer, wat de maatregel volgens veehouders onwerkbaar maakt.

Veevoerdeskundige Jan Dijkstra (Universiteit van Wageningen) denkt dat ongeveer de helft van de grofweg zeventienduizend melkveehouderijen op dit moment boven het gewenste percentage van de minister zit. Van biologische tot zeer intensieve boeren: allen worden erdoor geraakt. Een flink aantal zal vrij gemakkelijk met minder kunnen volgens Dijkstra, maar voor een deel zal het een uitdaging worden om de dieren gezond te houden.

Tot wat voor problemen kan dit leiden?

Bij een te laag eiwitgehalte is bijvoorbeeld de eerste melk voor een kalf, de biest, van mindere kwaliteit, legt Dijkstra uit. Terwijl deze voeding juist de essentiële voedingsstoffen moet bevatten voor het afweersysteem van het pasgeboren dier. ‘Krijgt de moeder vooraf te weinig eiwitten binnen, dan kan dit een minder vitaal kalf opleveren’, aldus Dijkstra. Ook het risico op dierziekten en ontstekingen wordt door de maatregel hoger. Diergeneeskundigen van Universiteit Utrecht waarschuwden om die reden al voor de plannen van de minister.

Waarom zet ze dan toch door?

De Raad van State oordeelde vorig jaar dat de Nederlandse aanpak om de stikstofuitstoot te beperken niet deugde. De belangrijkste klacht: staluitbreidingen en bouw- en infrastructuurprojecten waarbij de stikstofdruk op de natuur wordt vergroot, werden vergund zonder dat zeker was dat elders stikstof werd verminderd. De minister moet er met haar nieuwe maatregel − die overigens betrekkelijk weinig stikstofwinst oplevert − zeker van zijn dat de stikstof ook daadwerkelijk omlaag gaat voordat bouwprojecten weer door mogen gaan. 

Een voorstel van de boeren om zelf zorg te dragen voor een verlaging van de stikstof op het erf, door bijvoorbeeld het ene dier minder te geven als een ander wat meer nodig heeft, werd daarom beoordeeld als te vrijblijvend. Ook vanwege de ‘grote uitvoeringslast’ ziet Schouten zo’n afspraak met individuele boeren niet zitten. Op verzoek van CDA en VVD rekent het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) alternatieve plannen door op haalbaarheid, maar een Kamermeerderheid lijkt voor het voerplan van Schouten.

Hebben de boeren een punt als ze zeggen dat de minister te veel op een juridische lijn zit, ten koste van diergezondheid?

De minister zegt zelf dat het meevalt met de risico’s van haar maatregel. Dijkstra van de Universiteit van Wageningen is het daar niet mee eens. ‘Ik heb er begrip voor dat de minister woningbouw wil lostrekken, maar ik vind deze maatregel uit gezondheidsoogpunt niet verstandig’, zegt hij. ‘Gezond verstand delft hier het onderspit. We moeten niet overdrijven: koeien vallen niet ineens dood neer. Maar een handige maatregel is het niet, dit levert gewoon risico’s op voor diergezondheid. Ik kan het niet leuker maken dan het is.’

Meer over stikstof en boeren

Boeren boos over stijve poot Schouten in kwestie over koeiendieet: ‘Onverteerbaar’
Boerenorganisaties zijn zeer ontstemd dat landbouwminister Schouten volhardt in haar plan het dieet van melkkoeien vanuit Den Haag te gaan bepalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden