Opvolging May

Waarom Boris Johnson toch weer de gedoodverfde Tory-leider is

Boris Johnson heeft woensdag zijn leiderschapscampagne gelanceerd, in de wetenschap dat hij al 74 Conservatieve parlementariërs achter zich heeft staan. De kansen van uitgesproken brexiteer Boris Johnson zijn gestegen. Waar komt de liefde voor deze ‘piraat van de Britse politiek’ vandaan? Drie redenen waarom hij premier wordt.

Boris Johnson tijdens de aftrap van zijn leiderscampagne. Beeld EPA

Brexitgelovige

Na bijna drie jaar een eurogezinde premier aan de macht te hebben gehad, zo vinden de brexiteers, is het nu tijd voor een leider die daadwerkelijk gelooft in de Brexit. Het doel van Theresa May was altijd het beperken van de schade, alsmede het sluiten van de grenzen. Johnson heeft de hoop nog niet verloren dat de Brexit een succes gaat worden. Hij wordt gezien als een 21ste-eeuwse boe­kanier, een piraat die op zoek naar weelde de wereldzeeën afschuimt en zich niet laat weerhouden door regels of conventies.

De vraag leeft evenwel of Johnson niet meer in zichzelf gelooft dan in de Brexit, vooral omdat hij aan de vooravond van zijn beslissing om de Leave-campagne te versterken twee essays had geschreven: een vóór en een tegen blijven binnen Europese Unie. Maar het was Johnson – meer nog dan Nigel Farage – die de Brexitbal aan het rollen had gebracht en wel door zijn eurosceptische artikelen over ‘ridicule’ richtlijnen die hij dertig jaar geleden als EU-correspondent schreef voor The Daily Telegraph.

Johnson profiteert nu van de wederopstanding van Farage die met zijn Brexit Partij de Conservatieve Partij dreigt op te vreten. ‘Als we de Europese Unie niet op 31 oktober hebben verlaten, dan is de partij ten einde’, heeft Johnson zijn collega’s vorige week gewaarschuwd. Deal of No Deal. Over wat de Brexit precies inhoudt wordt weinig meer gesproken. Het lijkt er nu vooral nog om te gaan een referendumuitslag te respecteren en het vertrouwen in de democratie niet verder te ondermijnen.

Zijn terugkeer naar Brussel zal commotie en weerstand veroorzaken. Volgens zijn aanhangers is dat geen reden tot zorg. ‘Boris wordt beschimpt door de EU, bureaucraten en de stadse elite’, zegt partijgenoot Peter Ferguson, een wijnhandelaar uit Hertfordshire, ‘omdat de gedachte van Boris als premier hen grote schrik aanjaagt. Hij begaat soms malligheden, maar dat doet EU-baas Jean-Claude Juncker ook en dat heeft diens politieke carrière geen kwaad gedaan, toch?’

Schandaalbestendig

Niet alleen Farage zou reden hebben Johnson te vrezen. De arbeidersklasse in het noorden wantrouwt de Conservatieven maar heeft evenmin veel fiducie in Jeremy Corbyn. Voor Johnson zouden ze wel kunnen stemmen, ook al is hij een Old Etonian en een kind van de gegoede middenklasse. In het verleden heeft Johnson bewezen dat hij aantrekkelijk kan zijn voor zwevende kiezers of die van andere partijen. Twee keer werd hij gekozen in Londen, van oudsher een rood bolwerk.

Hij was er een populaire burgemeester al is daar weinig meer van over sinds hij uit de kast is gekomen als brexiteer. Voor zijn aantreden hadden zijn critici zich voorbereid op een ramp, maar zijn achtjarige verblijf in het stadhuis was onverwacht succesvol. Het straatgeweld nam af, de gemeentelijke belasting werd bevroren en over de Olympische Spelen wordt nog steeds gesproken. Zijn gewoonte om zoveel mogelijk werk te delegeren is hem, en de metropool, goed van pas gekomen.

Over zijn tijd op Buitenlandse Zaken lopen de meningen uiteen. Uit de veelbesproken documentaire Inside the Foreign Office kwam vast te staan dat Johnson bepaald geen dossiervreter is en met de Franse slag pleegt te werken. Staatssecretaris voor Europese Zaken en de Amerika’s Alan Duncan heeft gezegd dat hij het als poepruimer razend druk had onder Johnson, maar volgens bewindsvrouw Liz Truss was Johnson ‘een uitmuntende minister van Buitenlandse Zaken’.

De voornaamste kracht van Johnson is dat geen schandaal lijkt te beklijven, of het nu gaat om buitenechtelijke rokkenjagerij, bedrieglijke beweringen, krenkende uitlatingen of de bereidheid een oude studievriend te helpen bij het aanvallen van een tabloidjournalist. Het voordeel van een waslijst aan schandaaltjes is dat iedereen weet dat Johnson geen heilige is. Aanvallen zoals die van BBC’s Eddie Mair, die Johnson tijdens een interview ‘een smerig geval’ noemde, werken averechts, in ieder geval bij zijn schare bewonderaars.

De Churchill-factor

Cometh the hour, cometh the man. Dat is de achterliggende gedachte van Johnsons campagne. Nu de situatie voltrekt hopeloos is, zit de trotse natie verlegen om een moedige, optimistische en charismatische leider. Het is duidelijk dat Johnson zich hier spiegelt aan Winston Churchill, over wie hij een veelgelezen biografie heeft geschreven, al was The Churchill Factor natuurlijk een verkapte autobiografie. Op een recente foto poseerde Johnson zelfs als de oorlogspremier, licht voorovergebogen, als een pitbull naar de camera kijkend.

Hoewel de historische parallel wat al te flatteus is voor Johnson en de situatie van 2019 anders is dan die van 1939, heerst het gevoel binnen Conservatieve kringen dat er behoefte is aan een visionair. ‘De technocratische benadering van politiek is niet meer genoeg’, stelde partijcoryfee Geoffrey Cox bij zijn introductie voor Johnsons campagnetoespraak, wijzend op het mislukte Brexit-beleid van May. Nu is het tijd om in het kaartspel dat Brexit is geworden, de joker te spelen, een kaart die past bij deze celebrity-politicus.

Maar voor Johnson lijkt het speelkwartier voorbij te zijn. Weg zijn de grappen en kwinkslagen, de fotomomenten waarop hij kinderen plet tijdens een potje rugby of een bal achterover in een basket werpt. Hij probeert zich als een staatsman te gedragen. ‘Wat was dit spectaculair saai’, meldde de journalist Robert Peston na Johnsons optreden, woensdag. In de dagen, weken, ervoor was hij voor alle zekerheid uit de schijnwerpers gehouden. Voor de lancering koos hij een kleine zaal, waar buitenlandse journalisten niet welkom waren.

De associatie met Churchill is handig, omdat Jeremy Corbyn een bewonderaar is van George Lansbury, de pacifistische Labour-leider die een afkeer had van de sigaarrokende Tory. Bovendien schept het een band met Donald Trump, die zich ook als een Churchill lijkt te zien. Tussen de twee botert het, al weigerde Johnson onlangs Trumps telefoontje op te nemen omdat hij dacht dat het een grap was. Dat Trump en Johnson de Angelsaksische wereld gaan leiden in deze merkwaardige tijden heeft iets van een lotsbestemming.

Theresa May, haar opvolging en de Brexit

Van de tien mogelijke opvolgers van Theresa May bekenden er acht weleens drugs te hebben gebruikt, maar Johnson was niet een van hen

Als het aan Johnson ligt, kan de Europese Unie naar de openstaande rekening van 39 miljard euro fluiten als het de Britten geen beter scheidingsakkoord aanbiedt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden