Waarom blijven de landelijke politieke kopstukken de campagne domineren?

In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen duiken ze overal op: de Haagse prominenten. Hoeveel effect heeft dat op het lokale stemgedrag?

De lijsttrekkers Kuzu, Pechtold, Buma, Asscher en Baudet voorafgaand aan het debat in De Balie in Amsterdam over de toekomst van de stad en de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen.Beeld anp

Klagen over de bemoeienis van Haagse politieke kopstukken bij de gemeenteraadsverkiezingen is een vierjaarlijks ritueel. Toch is de vraag gewettigd: wie zit er te wachten op weer zo'n lijsttrekkersdebat aan de vooravond van de verkiezingen? Op de flyerende partijleider die de lokale partijgenoten tot figuranten degradeert?

Ritueel

Lokale politieke groeperingen, die niet verbonden zijn aan een in de Tweede Kamer vertegenwoordigde partij, kijken geërgerd toe hoe het in hun gemeente plots gaat over integratiebeleid, terwijl dat onderwerp binnen de eigen gemeenschap amper of niet leeft.

Plaatselijke afdelingen van landelijke partijen staan ook niet als vanzelf te juichen als de partijleider (die er in de peilingen slecht voor staat) weer eens de gebruikelijke lofzang over de lokale democratie ('Nergens staat het bestuur zo dicht bij de burger') komt afsteken.

'Potsierlijk', kwalificeert historicus Geerten Waling, co-auteur van het recentelijk verschenen boek Gemeenten in de genen, die nooit te temmen drang van Haagse politici om aandacht op te eisen terwijl het op 21 maart niet om hen draait. Zeker, erkent Waling, we hebben het hier over een ritueel, maar dat maakt de ergernis er niet minder om.

Ruimte

Laat die landelijke kopstukken fijn debatteren over de sleepwet, waarover de kiezer zich op 21 maart ook mag uitspreken en wat wél een Haagse kwestie is, en geef ruimte aan de lokale politici om wier verkiezing het tenslotte gaat, bepleit Waling. Een opvatting die instemming krijgt van bestuurskundige Juliën van Ostaaijen: 'Lokale afdelingen van gevestigde partijen kunnen ook andere dingen voorstaan dan de landelijke partijlijn bepaalt.' Van Ostaaijen wijst erop dat de 'Haagse' of landelijke bemoeienis na 21 maart niet stopt: bij de collegeonderhandelingen kijkt de partijleiding ook graag mee.

Alles bij elkaar opgeteld zijn lokale politieke groeperingen gezamenlijk veruit de grootste 'politieke stroming' bij gemeenteraadsverkiezingen. Dat heeft in belangrijke mate te maken met een voor de hand liggende reden: de landelijke partijen nemen niet in al die 335 gemeenten aan de verkiezingen deel.

Kanttekeningen

Eén zo'n lokale groepering, in zekere zin de oudste partij van Nederland, want van 1913, vindt het overigens prima dat landelijke politici geneigd zijn de raadsverkiezingen te kapen. Fractievoorzitter Wim van Hunnik van Gemeentebelangen Opmeer: 'Lokale afdelingen van landelijke partijen hebben er eerder last van, wij niet.'

Toch vallen bij de klachten dat Haagse politici zich veel te veel bemoeien met de campagne en de verkiezingen, kanttekeningen te plaatsen. De eerste: die politici genereren in ieder geval veel aandacht. Dat kan geen kwaad, want de opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen daalt al jaren. In 1978 nam 73 procent van de kiezers de moeite, vier jaar geleden was dat 54 procent. En ondanks de bemoeienis van landelijke kopstukken bepalen vier op de tien kiezers hun keuze wel degelijk op basis van lokale thema's, aldus I&O Research. Slechts voor een kwart van het electoraat is de landelijke politiek bepalend, beklemtoont het onderzoeksbureau.

Lokale thema's

Desondanks blijven de landelijke politieke kopstukken de campagne domineren. Wat daarvan uiteindelijk de invloed is op het lokale stemgedrag? 'Dat is lastig te meten', zegt Van Ostaaijen.

En de lokale thema's? Hoe bepalend zijn die? Van Ostaaijen wijst erop dat het voor kiezers lastig is te doorzien wie voor wat staat. Nationale aangelegenheden, uitgedragen door landelijke politici, krijgen veel media-aandacht, voor lokale kwesties geldt dat niet. Van Ostaaijen: 'Zelfs als het gaat om de aanleg van een rotonde. Om je daarin te verdiepen en om te achterhalen wat de opvattingen zijn, moet je als kiezer echt moeite doen.'

28 procent

van de gemeenteraadszetels in Nederland is in handen van lokale partijen, maar in drie gemeenten is dat 100 procent: Druten, Rozendaal (Gelderland) en Schiermonnikoog.

Geen enkele landelijke partij zit in de gemeenteraad van het Gelderse Druten. Hier regelen de lokalen het onderling. Hun advies, in de laatste campagneweken voor de verkiezingen van 21 maart: Buma, Rutte, Pechtold, blijf lekker thuis.

In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen organiseren de Volkskrant, campagnebureau BKB en omroep WNL de verkiezing van het beste gemeenteraadslid van Nederland. Stemmen op de twaalf overgebleven kandidaten kan hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden