Beschouwingcoronatesten

Waarom blijft de uitvoering van het Nederlandse testbeleid haperen?

Iedereen met milde klachten kan zich bij de GGD laat testen op besmetting met het coronavirus, zoals hier in Breda. Beeld Arie Kievit

Laat je ook bij milde klachten snel testen, is het advies sinds 1 juni. Maar de toeloop is nu zo groot, dat het vaak niet binnen twee etmalen lukt. Voor die vertragingen bestaan meerdere oorzaken.

Een coronatest aanvragen binnen 48 uur is op dit moment nauwelijks mogelijk. ‘Vanwege het tekort aan testmateriaal overtreft de vraag om tests op dit moment het aanbod’, zegt woordvoerder Sonja Kloppenburg van koepelorganisatie GGD GHOR. Het is een volgende kink in de kabel in het Nederlandse testapparaat. 

En dat terwijl het snel testen bij milde klachten sinds 1 juni de basis is van het Nederlandse coronabeleid. De vraag dringt zich op hoe het kan dat het Nederlandse testbeleid maar niet op rolletjes wil lopen.

Een eerste hapering deed zich begin augustus voor toen het aantal besmettingen in de grote steden snel opliep. Toen bleken de GGD’s in Amsterdam en Rotterdam te weinig onderzoekers paraat te hebben om de contacten van besmette personen te traceren.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Maximale capaciteit

De vraag naar coronatests liep vervolgens sneller op dan de autoriteiten hadden verwacht, tot ruim 180 duizend tests afgelopen week. Eind augustus werd duidelijk dat Nederland onvoldoende materiaal had ingekocht om tests af te nemen en te analyseren. Dat materiaal wordt door het Landelijk Coördinatieteam Diagnostische Keten verdeeld over de Nederlandse laboratoria. En die kunnen door het tekort niet op hun maximale capaciteit draaien. 

Voor extra testcapaciteit sloot ‘coronaminister’ Hugo de Jonge begin september overeenkomsten met twee buitenlandse partijen: het Duitse Wisplinghoff en testmultinational Eurofins, dat zijn hoofdkantoor in Luxemburg heeft. Maar die partijen kunnen niet op stel stel en sprong de benodigde extra testen uitvoeren. ‘Nog een paar weken zal het lastig zijn binnen 48 uur een test te kunnen ondergaan’, zegt de woordvoerder van De Jonge. 

Vanwege het tekort aan testmateriaal heeft het ministerie van Volksgezondheid op 24 augustus de GGD’s gevraagd om even te stoppen met verdere opschaling. ‘Sindsdien hebben we geen nieuwe teststraten geopend’, zegt woordvoerder Kloppenburg van de GGD-koepel. ‘Er ontstaan wachtrijen. Daarom moeten mensen met klachten nu soms meerdere keren bellen voor een test.’

De GGD’s kunnen zich voorstellen dat mensen daar chagrijnig van worden. ‘Maar het knelpunt zit niet bij ons. Testen heeft alleen zin als de afgenomen tests in een laboratorium geanalyseerd kunnen worden.’

Megalab

‘We hebben ook andere contracten, daarom gaat het stapsgewijs’, zegt directeur Maarten Cuppen van U-Diagnostics, het Nederlandse filiaal van Wisplinghoff. Deze week analyseert het megalab uit Keulen dagelijks zo’n 600 in Nederland afgenomen tests, volgende week zijn dat er 2.000. Oplopend tot 5.000 per dag, over drie weken. 

Als Nederland eerder was begonnen met het opzetten van een solide coronatestapparaat, was het soepeler gelopen, klinkt het achter de schermen. Dan had Nederland bijvoorbeeld ook meer tijd gehad om te groeien in zijn rol als meedinger in de mondiale strijd om voldoende testkits.

In vergelijking met andere landen werd in Nederland aanvankelijk maar mondjesmaat getest op het coronavirus. Veel andere landen gaven al aan het begin van de coronacrisis gehoor aan de oproep van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO om ruim te testen – om zo snel mogelijk besmette personen op te sporen en zo verdere verspreiding van het virus te voorkomen. Pas sinds 1 juni kan iedereen met milde klachten in Nederland een test aanvragen.

Concurrentie

Dit systeem is regionaal georganiseerd. 25 door gemeenten aangestuurde GGD’s, van verschillende grootte en kwaliteit, organiseren de testlocaties. Elke GGD heeft zijn eigen lijnen met laboratoria, wat het landelijke overzicht bemoeilijkt. Daarbij is het Nederlandse laboratoriumlandschap versnipperd. Anders dan bijvoorbeeld Duitsland, waar megalabs de toon zetten, kent Nederland tientallen kleinere laboratoria. En ook in de cororacrisis hebben die elkaar aanvankelijk beconcurreerd.

‘Er hebben belangen gespeeld die het opzetten van een solide testapparaat in Nederland ernstig hebben vertraagd’, zegt directeur Cuppen namens Wisplinghoff. Al in maart bood het commerciële megalab aan om in Nederland coronatests te doen.

In juli daagde het Duitse laboratorium de Nederlandse staat voor de rechter vanwege een verondersteld oneerlijk speelveld bij de verdeling van de testopdrachten. De kleine ziekenhuislaboratoria zijn daarbij voorgetrokken, vindt Wisplinghoff. Het Duitse lab verloor dat kort geding. ‘Maar uiteindelijk heeft het ons gebracht wat we ervan verwacht hadden, namelijk dat we ook coronatests mogen uitvoeren voor Nederland’, zegt Cuppen.

Klachten

De vraag is waarom die extra capaciteit nu pas wordt benut. ‘Eerst was hun inbreng niet nodig. De vraag naar tests is veel sneller gegroeid dan verwacht’, zegt de woordvoerder van minister De Jonge.

Volgens de berekeningen van het RIVM waarop de opschaling van de GGD’s per 1 juni was gebaseerd, zouden er 30 duizend tests per dag nodig zijn. Dat ging uit van het aantal personen met milde klachten in de zomer dat om een test zou vragen. Voor de winter, wanneer meer mensen verkoudheidsklachten hebben, was het aantal benodigde tests vastgesteld op maximaal 85 duizend per dag.

Probleem is, volgens het ministerie, dat ook veel mensen zonder klachten vragen om een coronatest. Maar kritiek dat het Nederlandse testapparaat maar niet naar behoren wil functioneren, vindt de woordvoerder ‘veel te kort door de bocht’. ‘Als je ziet wat de Nederlandse laboratoria en GGD’s sinds maart voor elkaar hebben gebokst. Ondertussen is de hele wereld op zoek naar testmateriaal. De werkelijkheid van deze ongekende pandemie verandert voortdurend, en daar anticiperen wij zo goed mogelijk op.’

Lees meer over coronatesten

Steeds meer besmettingen in Nederland, waar zit het lek?
Ongeveer zeven op de tien keer lukt het niet te achterhalen waar een besmetting met het coronavirus precies is ontstaan. Waar vinden die besmettingen dan wel plaats?

Blazen, kauwen, spugen: het nieuwe testen komt eraan
Zo’n onplezierig wattenstaafje in de keel en neus, en dan 48 uur wachten: kan dat niet slimmer? In de teststraat van de RAI Amsterdam verkent men diverse nieuwe technieken. Hoe het coronatesten op het punt staat drastisch te veranderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden