Waarom 5 mei een arbitraire datum is om de vrijheid te vieren en andere wetenswaardigheden

De Duitse overgave werd niet op 5 mei getekend, maar al een dag eerder. En waarom zijn we niet altijd vrij op een nationale feestdag? 5 mei, vandaag dus, in vijf wetenswaardigheden.

null Beeld null

Datum
5 mei is een tikkeltje arbitraire datum om Bevrijdingsdag te vieren. Uit de Encyclopedie van Nederland, een serie verhalen van Wilma de Rek en Bert Wagendorp voor de Volkskrant: 'Officieel eindigde de Tweede Wereldoorlog voor Nederland op 4 mei 1945, toen op de Timeloberg in Wendisch Evern, bij de Lüneburger Heide, de Duitse admiraal Hans-Georg von Friedeburg de capitulatie van de Duitse troepen in Noordwest-Duitsland, Denemarken en Nederland tekende. De ondertekening, in aanwezigheid van de Britse veldmaarschalk Montgomery, vond plaats om half zeven 's avonds, maar de overgave ging formeel pas in om acht uur in de ochtend van 5 mei. Zodat we er met de viering van Bevrijdingsdag gelukkig niet helemaal naast zitten.

Wat niet klopt, is de situering van de Duitse overgave in Hotel de Wereld te Wageningen. De Canadese generaal Foulkes had in verband met zijn carrièreplanning en cv een mooie capitulatie nodig. Nadat Von Friedeburg zich op 4 mei had overgegeven, ontbood Foulkes op 5 mei generaal Blaskowitz naar Wageningen, om de capitulatie van de Duitse troepen in Nederland te bespreken. Dat gesprek, in aanwezigheid van prins Bernhard, vond plaats in Hotel de Wereld. De technische uitwerking van de overgave, want dat was het, werd pas een dag later, op 6 mei, getekend in een boerderij even buiten Wageningen.'

De pen waarmee Foulkes tekende, is er nog, al is het de vraag waar hij is. Zowel het Canadian War Museum in Ottawa als De Casteelse Poort in Wageningen beweren de oorspronkelijke pen te hebben.

In veel landen wordt 8 mei gevierd, dat is de dag dat Duitsland capituleerde. In landen in het voormalige oostblok een dag later, omdat Duitsland zich pas op 9 mei aan de Sovjet-Unie overgaf.

Hotel de Wereld in Wageningen op 5 mei 1945. Beeld null
Hotel de Wereld in Wageningen op 5 mei 1945.
Geallieerde militairen worden onthaald in 1945. Beeld null
Geallieerde militairen worden onthaald in 1945.

Feestdag
Naast Koningsdag, voorheen Koninginnedag, is 5 mei de enige nationale feestdag die we hebben. Overigens werd 5 mei pas in 1990 uitgeroepen tot feestdag. De andere feestdagen die we kennen zijn religieuze feestdagen (Pasen, Pinksteren, Hemelvaart).

Vlag
Voor vandaag geldt een vlaginstructie, en wel: 'uitgebreid vlaggen'. Dat betekent dat aan alle vlaggenstokken aan rijksoverheidsgebouwen de Nederlandse driekleur wappert, zoals hij gisteren halfstok hing. De oranje wimpel blijft natuurlijk in de kast vandaag: die is er alleen voor verjaardagen van het koninklijk huis en op Koningsdag. Sinds 1999 mag er overigens ook gevlagd worden op 15 augustus, dat is de datum waarop de Tweede Wereldoorlog formeel eindigde met de capitulatie van Japan.

De Varkevisserstraat in Katwijk op 5 mei 2009. Beeld null
De Varkevisserstraat in Katwijk op 5 mei 2009.

Vrij
Vandaag is het zaterdag, maar grote kans dat u wel had moeten werken als 5 mei op een doordeweekse dag was gevallen. Ook al is het een officiële feestdag, de overheid heeft het aan de werkgevers overgelaten of een werknemer betaald vrijaf heeft vandaag.

Werkgevers en werknemers moeten hiervoor dus zelf een regeling treffen. In veel cao's is vastgelegd dat werknemers alleen vrij zijn wanneer het een lustrumjaar is, zoals 2010, 2015 en 2020. Werknemers in dienst van de rijksoverheid hebben op deze dag wel vrij, voor zover hun werk dat toelaat. Overheden en semi-overheden volgen zo veel mogelijk het voorbeeld van de rijksoverheid. In het onderwijs mag het schoolbestuur bepalen of een school gesloten is op 5 mei. De kans is dus aanwezig dat studenten vandaag  gewoon college moeten volgen, maar opgepast: de NS ziet deze dag wel als een vrije dag, de OV-weekkaart is dus niet geldig.

De Winkeltijdenwet staat gewoon toe dat winkeliers hun deuren op Bevrijdingsdag geopend houden. De openingstijden zijn op deze dag vaak wel gewijzigd.

Dit jaar valt het mee met de roep om 'vrij', maar grote kans dat er volgend jaar, als het vanwege het lustrum weer een vrije dag is, weer stemmen opgaan om van 5 mei elk jaar een dag vrij te maken. Dat was ook in 2010 zo. Toenmalig PvdA-leider Cohen warmde toen een eerder voorstel van de SP op en suggereerde dat 5 mei wel vrij mocht zijn. Een Kamermeerderheid verklaarde zich voor, ter stemming in de Kamer is het echter nooit geweest.

Festival en lezing
Mocht u zin hebben de vrijheid te vieren, dan kunt u naar een van de bevrijdingsfestivals in Nederland. In veertien steden staan podia en zijn bands te horen en te zien, een overzicht is hier te vinden. Er zijn een paar artiesten die op meerdere plekken te zien zijn dankzij helikopters. Dit jaar zijn dat Ronnie Flex, Fedde Le Grand en MY BABY. 

Vandaag wordt ook de jaarlijkse 5 mei-lezing gehouden, en wel door Stine Jensen. Zij is filosoof, schrijver en programmamaker. De lezing wordt in Fryslân gehouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden