Column

Waarheidsgehalte van 'waargebeurde verhalen'

Een loopje met de werkelijkheid kan nog altijd prima resulteren in een waargebeurde film.

David Oyelowo als Dr. Martin Luther King in de biopic 'Selma'. Beeld ap

Word er als argeloze bioscoopbezoeker maar eens wijs uit. 'Gebaseerd op een waargebeurd verhaal', staat er dan, of een variant daarop. Het is een slimme truc van de filmmakers: eerst de kijker met dat 'echte', bijzondere verhaal de bioscoop inlokken om vervolgens te beginnen met een nietszeggende, linguïstische slag om de arm. Want hoevéél is er nou precies waar?

De data-onderzoekswebsite Information is Beautiful besloot het te onderzoeken. De veertien 'waargebeurde' films die sinds 2010 Oscarkandidaat waren, werden tegen het licht gehouden. Per scène werd geanalyseerd of die 'waar' is (true), 'niet waar' (false), 'niet waar, maar dramatisch gezien begrijpelijk' (false-ish) of 'het idee erachter klopt, maar het is feitelijk niet helemaal waar' (true-ish).

Het waarheidsgehalte loopt nogal uiteen: Selma (2015), de filmbiografie van Martin Luther King, scoort honderd procent op de schaal van waar, The Imitation Game (2015), over de Engelse wiskundige Alan Turing, slechts 41,1 procent. Dat is althans de uitkomst als je ruimhartig interpreteert ('kom op, het is een film). Klik je een strenger criterium aan ('alleen de absolute waarheid'), dan zijn de scores 81,4 en 18,6 procent.

Interessanter wordt het als je de losse scènes aanklikt. De site toont dan fraai hoe waargebeurde verhalen worden omgezet naar film en welke vrijheden makers zich daarbij veroorloven.

Zo blijkt Steve Eisman, die in bankiersdrama The Big Short (2015) een emotioneel verhaal houdt over de zelfmoord van zijn broer, in werkelijkheid geen broer te hebben. Toch kwalificeren de analisten dit als 'falsh-ish': Eismans zoon stierf als baby toen de zuster in haar slaap per ongeluk op hem was gaan liggen. De familie had de filmmakers verzocht dit niet in de film te gebruiken; ze keurden het verhaal van de verzonnen broer goed als alternatief.

Dat The Dallas Buyers Club (2014) voor 38,6 procent niet waar is, komt grotendeels door transgender Rayon, een belangrijk maar volledig verzonnen personage. De schrijvers hadden haar toegevoegd om ook de lhbt-gemeenschap te tonen in deze film over aids-medicatie met een heteroseksuele, homohatende hoofdpersoon.

Hoe meer je leest, hoe minder de klinische cijfers zeggen. Want hoeveel en welke vrijheden een filmmaker zich mag veroorloven, is een gevoelskwestie. Hoe de kijker oordeelt over bijvoorbeeld de twee bovenstaande voorbeelden, hangt af van het eigen morele kompas. Het ene loopje met de waarheid is het andere niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.