Waarheid is uit Odessa vertrokken

De vuurdood van veertig pro-Russische activisten zet Odessa op scherp. Iedereen heeft een eigen versie van het verloop van de tragedie.

ODESSA - 'Waar gaan ze met de lijken heen? Waar proberen ze die te verbergen?' Voor het half uitgebrande Huis van de Vakbonden in Odessa, waar vrijdag veertig pro-Russische activisten in de vlammen omkwamen, heerst een opgewonden sfeer. De politie heeft het in Stalin-stijl opgetrokken gebouw afgegrendeld voor sporenonderzoek, maar de samengestroomde menigte weet wel beter. 'Ze zijn juist bezig alle sporen uit te wissen', schreeuwt een vrouw boos.


Sommigen komen om bloemen te leggen voor de slachtoffers. Naast verdriet is er vooral woede. 'Voor Oekraïne moet je doden en trots zijn op je bebloede handen', valt er te lezen op een briefje op een geïmproviseerd gedenkteken. 'Ze zijn begonnen ons uit te moorden', zegt een Rus, terwijl hij naar een aan elkaar geknoopt lint wijst dat uit een van de ramen hangt. 'Daarlangs probeerden ze aan het vuur te ontsnappen. Ze hadden geen schijn van kans.'


'Doden? Moorden? Het waren jullie mensen die begonnen te schieten en met Molotov-cocktails gooiden', buldert een flink uit de kluiten gewassen man. Hij is de enige pro-Oekraïner die zich tussen de menigte waagt. 'Ze hebben het gebouw zelf in brand laten vliegen. Het stond overal vol met Molotov-cocktails.'


Met de vrede is ook de waarheid uit Odessa vertrokken. Iedereen heeft een andere versie van het verloop van de tragedie. Premier Jatsenjoek, die zondag een bliksembezoek aan Odessa bracht, legde de schuld bij Rusland. Volgens de Russen was het een doelbewuste aanval van de ultranationalistische Oekraïense 'Rechtse Sector'.

Voetbalfans

Vaststaat dat de rellen begonnen met een botsing tussen een groep pro-Russische activisten en fans van Tsjernomorets, het voetbalteam van Odessa. Daarbij openden enkele pro-Russische activisten het vuur op de menigte, met vier doden tot gevolg.


Uit woede daarover trokken de Tserjnomorets-fans naar het Huis van de Vakbonden op het Kulikovo Pole-plein, waar pro-Russische activisten een protestkamp hadden opgeslagen. Toen de in het nauw gedreven pro-Russische activisten het gebouw in vluchtten, bestookten hun tegenstanders dat met Molotov-cocktails. Volgens pro-Oekraïense betogers werden zij zelf vanaf het dak beschoten en met Molotov-cocktails bekogeld.


Toen het gebouw in brand stond, zaten de pro-Russische activisten als ratten in de val. Sommige Oekraïense activisten probeerden mensen te helpen, maar er werd ook geschoten op activisten die wanhopig aan de vlammen probeerden te ontkomen.


'Het was afschuwelijk', zegt Jelena Roedenko (29). 'Overal was vuur en je zag geen hand voor ogen. Je hoorde mensen schreeuwen, maar we konden niets doen. De politie stak ook geen vinger uit.' Zij wist met een groep anderen naar het dak te vluchten, waar ze tot diep in de nacht zat voor de politie hen eraf haalde.


Ze komt net uit het hoofdkantoor van de politie, waar ze anderhalve dag heeft vastgezeten. 'Het is de omgekeerde wereld. Na de aanval op het Huis van de Vakbonden werden wij opgepakt op beschuldiging van het organiseren van gewelddadige onlusten.'


Bij de deur van het politiebureau staan enkele wanhopige moeders die hebben gehoord dat hun zoon of dochter onder de arrestanten is. 'Ze zeggen dat hij hier niet zit, maar waar is hij dan?', zegt een vrouw. 'Laat onze kinderen vrij!', scandeert een groep betogers. Als een politiebusje uit het gebouw komt, blokkeren ze de weg. Pas nadat een van hen het busje heeft mogen inspecteren ('Vergeet de achterbak niet!'), mag de politie door. 'Anders brengen ze hen weg naar Kiev en zie je ze nooit meer terug', zegt de moeder.

Ongeloof

Veel Odessieten kunnen maar nauwelijks geloven dat hun stad nu uitgerekend de plaats van het ergste geweld sinds het uitbreken van de pro-Russische opstand is geworden. 'Het is hier altijd rustig geweest. Dit is een stad waar allerlei nationaliteiten door elkaar wonen', zegt Denis Zavadski. Een dag na de slag op het plein dat vernoemd is naar het Snippenveld, waar de Russen in 1380 een zege behaalden op de Mongools-Tataarse Gouden Horde, zitten de inwoners alweer op de terrasjes, alsof er niets is gebeurd.


Sommigen zien de burgeroorlog naderen, een enkeling kan zelfs niet wachten. 'Wij gaan een partizanenoorlog beginnen', belooft Anton (28), een werkloze vrachtwagenchauffeur die familie heeft in Slavjansk dat in handen is van pro-Russische separatisten. 'We zijn hier niet met genoeg mensen om een revolutie te beginnen', stelt hij teleurgesteld vast. 'Dus gaan we ondergronds.'


Om de hoek maken pro-Oekraïense vrijwilligers zich gereed om de Russische vijand buiten de deur te houden. Op een binnenplaats staan ze klaar om naar een van de controleposten langs de invalswegen naar Odessa te gaan, helm op, scherfvest aan en knuppels onder de riem. 'We moeten wel, want de politie doet hier niets.'


Het is een klacht die later bevestigd wordt, als de menigte bij het politiebureau assistentie krijgt van een met knuppels en staven bewapende pro-Russische knokploeg. Om de betogers tevreden te stellen, belooft de politie alle arrestanten vrij te laten. Ze worden met gejuich ontvangen. Maar als de activisten het gebouw doorzoeken, blijkt dat er maar ruim zestig van de 130 gearresteerde pro-Russische activisten zijn. 'Waar is de rest?', roept een vrouw woedend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden