Waarheid blijft onder water

Het DSK-team - man, blank, rijk en machtig - heeft gewonnen. Het Diallo-team - vrouw, zwart, arm en zwak - verloor. Vanzelfsprekend?

Dominique Strauss-Kahn, zijn vrouw Anne Sinclair en hun advocaten Benjamin Brafman en William Taylor III gloriëren dinsdag bij het verlaten van het gerechtsgebouw. We hebben gewonnen en zijn daar intens tevreden over, zeggen hun ogen. Tegelijkertijd houden ze de lippen op elkaar. Willen ze het wachtende volk niet tarten met een al te triomfalistische lach? Of is dit gewoon de vertrouwde arrogante, zelfgenoegzame blik van de machtigsten en de rijksten, die weten dat ze opnieuw de sterksten zijn gebleken?


Verderop staat een auto te wachten op Kenneth Thompson, de advocaat van Nafissatou Diallo, het arme kamermeisje dat Strauss-Kahn ervan beschuldigde haar te hebben verkracht in een hotel in Manhattan. Thompson kijkt nog even achterom voor hij instapt. Een diepe frons tekent het voorhoofd en zijn ogen hebben iets treurigs. Hij heeft verloren, terwijl verderop mevrouw Sinclair met haar licht-brutale decolleté frivool bevestigt dat de natuurlijke orde der dingen is hersteld.


De zaak van het Afrikaanse kamermeisje en de Franse directeur van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) duurde meer dan drie maanden. Het was een verslavend verhaal, waarop iedereen naar hartelust zijn eigen versie van de waarheid kon projecteren.


Voor de een was het een moderne versie van de aloude klassenstrijd, in de sfeer van de eerste twee alinea's. Anderen dachten aan een politiek complot, dat moest voorkomen dat Strauss-Kahn volgend jaar in de Franse verkiezingen de socialistische uitdager wordt van president Sarkozy. Vrouwen zagen een nieuw voorbeeld van het leed dat mannen als onverbeterlijke seksistische recidivisten blijven aanrichten. Zwarten vermoedden een vers geval van blank wangedrag tegenover een uit Guinee afkomstige asielzoekster. En dan was er nog de mogelijkheid dat de aanklaagster een gewiekste immigrante was, belust op financieel gewin.


De affaire was een mijnenveld vol clichébeelden, die gemakkelijk in het eigen gezicht konden ontploffen. Zoals het begrip 'kamermeisje'. Zeker net na Strauss-Khans arrestatie op 14 mei was er bij velen, ook journalisten, onbewust de neiging dat woord te associëren met kwetsbare vrouwen die zo laag op de sociale ladder staan dat ze gemakkelijk slachtoffer worden van machtige en rijke heren. Die beeldvorming werd in het begin bedoeld of onbedoeld gevoed door het bureau van aanklager Cyrus Vance jr. De klaagster werd alom gezien als een vrome alleenstaande moeder, die zich met hard werken staande moest houden.


Maar in juli draaide het bureau van de aanklager dat beeld 180 graden om: het kamermeisje werd een aartsleugenaar. Bovendien bleek Diallo toen ze naar buiten trad, een potige vrouw te zijn. Zo eentje die met haar 33 jaar een niet al te sterke belager van 62 jaar toch met één klap had moeten kunnen vloeren.


Met het uiteenspatten van het cliché van het weerloze kamermeisje nam het verhaal een geheel onverwachte wending. Het was het begin van het einde van de aanklacht tegen Strauss-Kahn. Afgelopen week seponeerde aanklager Vance de zaak en was de voormalige IMF-directeur vrij man. Maar de waarheid bevindt zich onder water.


Wedstrijd die niet doorging

Nog steeds weet niemand wat er in die hotelkamer in het Sofitel is gebeurd. Het enige wat we weten is dat Vance niet meer kon in staan voor de betrouwbaarheid van Diallo en daarom een proces niet aandurfde. 'Als wij haar al niet geloven (...), kunnen we ook niet van een jury vragen om dat te doen', schreven de aanklagers in een 25 pagina's tellende rechtvaardiging van hun door de rechter gehonoreerde verzoek om seponering.


Terwijl het stadion al vol zat, ging de wedstrijd niet door. Strauss-Kahn heeft gewonnen, omdat de tegenstander wegbleef. Dat is niet alleen op het sportveld onbevredigend, maar ook in deze zaak. Meteen werd de vraag opgeworpen of hiermee het recht wel had gezegevierd. En wat leerde de afloop over het Amerikaanse rechtssysteem: was er sprake van klassejustitie?


In directe zin is daar geen sprake van. De politie en de aanklagers traden in het begin juist agressief op, zonder ontzag voor de status van Strauss-Kahn. Hij werd op het laatste moment uit het vliegtuig gehaald en later voor het oog van de camera's geboeid en ongeschoren afgevoerd (de beruchte perp-walk). Ook verzette Vance zich ertegen dat hij op borgtocht zou worden vrijgelaten.


Clyde Haberman, columnist voor The New York Times, meent dat in andere landen de aangifte van een eenvoudige vrouw tegen een machtig man niet eens in behandeling zou zijn genomen. Maar in New York kwamen autoriteiten meteen in actie. Zelfs in Frankrijk werd met enige jaloezie geconstateerd dat in Amerika machtige mannen niet boven de wet stonden. Dus het systeem werkte zoals het moest, zonder aanzien des persoons.


Indirect kan geld wel een rol hebben gespeeld. Strauss-Kan trok met hulp van zijn vrouw, een superrijke erfgename, de beste advocaten aan. Brafman, de kleine man met de slimme oogjes (wiens rol in een toekomstige film alleen door Michael Douglas kan worden gespeeld) , is een specialist in kruisverhoren. Hij geeft er lezingen over. 'Het is meestal niet nodig om getuigen te breken. Je moet ze zo op de huid zitten dat ze ongeloofwaardig of minder geloofwaardig worden', aldus Brafman over zijn methode.


Taylor en hij huurden Guidepost Solutions in, een gerenommeerd detectivebureau. Dat moest gaan spitten in de achtergrond van Diallo om belastend materiaal te vergaren, waarmee Brafman in kruisverhoren haar geloofwaardigheid zou kunnen ondermijnen.


Het is niet zover gekomen, maar het is niet uitgesloten dat deze investeringen van Sinclair en Strauss-Kahn een afschrikwekkende werking hebben gehad op Vance. Een beetje zoals in de Koude Oorlog, toen de Sovjet-Unie onder druk van Reagans defensie-uitgaven instortte zonder dat de Amerikanen daarvoor een schot hadden hoeven te lossen. Dat Sinclairs geld die functie heeft gehad, valt niet onomstotelijk te bewijzen, maar het kan niet anders dan dat de relatief onervaren Vance (hij is bezig aan zijn eerste termijn als hoofdaanklager in Manhattan) besefte dat hij behoorlijk zeker van zijn zaak moest zijn, wilde hij een kans maken tegen deze zwaarbewapende tegenstander.


Die zekerheid verdampte echter snel, toen hij en zijn adjudanten het vermoeden kregen dat Diallo loog over een groepsverkrachting door soldaten in haar geboorteland Guinee. Ook verzweeg ze lang het telefoontje dat ze na haar vertrek uit het hotel had gepleegd met haar verloofde in de gevangenis, waarbij ze had gesproken over de mogelijkheid hieraan geld te verdienen.


Volgens de aanklagers hoeven getuigen geen smetteloos verleden te hebben en had het geholpen als Diallo het in een of twee dagen eruit had gegooid. Maar zij waren naar hun zeggen wekenlang bezig de leugens uit haar te trekken. Er was een moment waarop zij 'zich op de vloer stortte en huilend over de grond rolde'. Uiteindelijk gaf zij steeds de onwaarheden toe, maar toen waren de aanklagers het vertrouwen in haar geloofwaardigheid kwijt.


Krediet verspeeld

En precies daarover zou het tijdens een juryproces zijn gegaan. Haar woord tegen dat van Strauss-Kahn. Want fysiek bewijs ontbrak. Er was dna-materiaal dat bewees dat er seks had plaatsgevonden tussen Strauss-Kahn en Diallo, maar er was geen hard bewijs dat ze daartoe gedwongen was. Er zat geen dna onder de vingernagels. De advocaten van de Fransman hebben steeds gezegd dat de seks met wederzijdse instemming gebeurde. Dat Strauss-Kahn in alle haast de hotelkamer verliet, terwijl er nog tandpasta op zijn gezicht zat, was volgens hen omdat hij een lunchafspraak met zijn dochter had.


Thompson geeft toe dat er een probleem kan zijn met de geloofwaardigheid van zijn cliënt, maar hij houdt vol dat het forensisch bewijsmateriaal niet liegt. Maar Vance heeft het er niet op willen laten aankomen. Het kan zijn dat daarbij de politieke overweging een rol heeft gespeeld dat hij in 2013 herverkozen wil worden als hoofdaanklager. Daarom kan hij nu beter het verlies nemen en hopen dat de schade op tijd kan worden hersteld. Maar diezelfde politiek had hem er evengoed toe kunnen brengen het er maar op te gokken, omdat hij nu veel krediet heeft verspeeld bij zwarte en vrouwelijke kiezers.


Eigenlijk zijn er alleen maar verliezers.


Vance, omdat hij de schlemiel van de terugtocht is geworden.


Diallo, omdat zij een geloofwaardigheidsprobleem heeft.


Strauss-Kahn, omdat er iets groezeligs aan hem zal blijven kleven.


De toeschouwers, omdat ze met zoveel vragen blijven zitten.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden