'Waarborg tegen fraude te mager'

De wetenschap heeft 'geen enkele bescherming' tegen fraudeurs. Dat zegt de Amerikaanse sociaal-psycholoog Uri Simonsohn, ontmaskeraar van de Rotterdamse hoogleraar Dirk Smeesters.

AMSTERDAM - In e-mails aan de Volkskrant onderstreept Simonsohn dat Smeesters niet alleen maar de grenzen van het betamelijke heeft opgezocht. De Rotterdamse hoogleraar consumentengedrag heeft beslist ook gegevens verzonnen, aldus Simonsohn; een wetenschappelijke hoofdzonde. 'Ik geloof geen moment dat Smeesters alleen maar data masseerde.'


Simonsohn wijst erop dat Smeesters' onderzoek in meerdere studies patronen bevat die niet zijn te verklaren door het schrappen van cijfers alleen. De eigen, Rotterdamse onderzoekscommissie kwam tot een milder oordeel.


Simonsohn vindt dat alleen volledige inzage in de ruwe cijfers van experimenten en studies fraudeurs buiten de deur kan houden. De door wetenschapsgenootschap KNAW geopperde aanpak om onderzoekers meer te laten samenwerken, wijst hij af. 'In feite draag je ze dan op hun werk anders te doen en dat ligt lastig.' Bovendien is fraude dan nog altijd even moeilijk op te sporen: 'Zowel Smeesters als Stapel schreef artikelen met vele co-auteurs.'


Simonsohn, die werkt aan een universeel toepasbare techniek om nepcijfers van echte cijfers te onderscheiden, wijst erop dat het 'nagenoeg onmogelijk' is ruwe datasets te vervalsen. Echte ruwe cijfers voldoen namelijk aan allerlei subtiele patronen, trends en eigenaardigheden, die met de juiste statistische tests relatief eenvoudig boven water komen.


'Wetenschap gaat om waarheidsvinding. Maar wetenschappers blijven mensen, dat mogen we niet vergeten. De grote meerderheid is te goeder trouw, net als de grote meerderheid van voorbijgangers niet zomaar bij je binnenstapt om je spullen mee te nemen. Toch doen we de deur op slot. In de wetenschappelijke bladen doen we dat niet. Dat zou moeten veranderen, in de vorm van een verzoek aan de wetenschappers om hun ruwe data te overhandigen.'


In Nederland hebben onderzoeksfinanciers als NWO en KNAW daarmee al een voorzichtig begin gemaakt: zo moeten onderzoekers die geld krijgen van NWO aangeven hoe ze hun ruwe gegevens denken te ontsluiten.


Morgen in katern Wetenschap: Datamassage


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden