Waarachtig dronken worden

Wenen tijdens de Eerste Wereldoorlog, Lissabon in de jaren dertig, het Franse platteland anno 1928, zuid-Frankrijk in de jaren zeventig, hedendaags Los Angeles: wanneer William Boyd vijf verhalen schrijft kun je er vergif op innemen dat die vijf verschillende locaties hebben, in vijf verschillende perioden spelen, en verteld worden door...

HANS BOUMAN

The Destiny of Nathalie 'X', Boyd's tweede verhalenbundel, is een uitstekende, compacte kennismaking met zijn schrijverschap. Hij heeft altijd uitgeblonken in veelzijdigheid en de moed telkens nieuwe uitdagingen te kiezen. Nieuwsgierigheid, een daaruit voortkomende voorliefde voor research, en een feilloos oor voor het taaleigen van de meest uiteenlopende personen, zijn daarbij zijn sterkste wapens gebleken.

Het openingsverhaal, waaraan de bundel zijn titel ontleent, is opgezet als het script van een documentaire over het ontstaan van een film. Die film betreft een Hollywood-remake van de Franse art-film Le Destin de Nathalie 'X'. Regisseur is de Westafrikaan Aurélien No, afkomstig uit Murkina Leto, de hoofdstad van de Volksrepubliek Kiq. De film behelst het verslag van één dag uit het leven van een Française, en volgt haar terwijl ze opstaat, zich aankleedt en opmaakt, de stad ingaat, dronken wordt en een vechtpartij uitlokt.

Er is geen sprake van een filmscript. De actrice wordt 'naturel' gefilmd, ze wordt geacht daadwerkelijk dronken te worden, en de uiteindelijke gang van zaken wordt aan het toeval overgelaten. Een vermeldenswaardig verschil met de oorspronkelijke Franse versie is dat No zijn actrice bij de remake de beschikking geeft over een geladen pistool.

'The Destiny of Nathalie 'X' is vooral een amusante parodie op het opgeblazen wereldje van Hollywood, met zijn proleten en patsers, haaien en egotrippers, upwardly mobile slijmjurken en downwardly mobile verliezers. Ze komen allemaal in directe rede aan het woord en hoewel Boyd ze elk hun eigen stem geeft, keert één zinsnede telkens terug: 'Ik heb een theorie over deze stad, deze plek.'

Je herkent de zin uit de televisiedocumentaires over Hollywood. Iedereen in dat oord verdenkt zichzelf van belangwekkende opinies over het filmbedrijf. En zowel in de tv-documentaires als in Boyd's verhaal volgen na deze openingszin steevast de meest tenenkrommende platitudes, krampachtig verpakt in wat door moet gaan voor soepele volzinnen, danwel kernachtige wisecracks.

De enige die in 'The Destiny of Nathalie 'X' niet aan het woord komt is Aurélien No zelf. Hij doet gewoon zijn werk, terwijl Hollywood konkelt. Links en rechts vallen mensen ten prooi aan elkaars machinaties, maar aan het eind van het verhaal vertrekt No doodgemoedereerd naar huis.

'The Destiny of Nathalie 'X' is een amusante satire, maar maakt te veel gebruik van sjablonen en karikaturen om een echt goed verhaal op te leveren. Wat dat betreft scoort 'Transfigured Night', dat is opgebouwd als het dagboek van Ludwig Wittgenstein tijdens de Eerste Wereldoorlog, hoger. Het verhaal is schetsmatig, wat door de gekozen vorm wordt gerechtvaardigd, maar niettemin indringend.

'Transfigured Night' beschrijft de vriendschap tussen Wittgenstein (Boyd studeerde filosofie) en een gedoemde dichter die hij 'Georg' noemt (en in wie zich de Oostenrijkse dichter Georg Trakl laat herkennen). Georg is een solitaire figuur die in alcohol en drugs troost zoekt voor de vreselijkheid van het bestaan. Hij is farmacie gaan studeren en apotheker geworden om zo gemakkelijk toegang te hebben tot de noodzakelijke medicamenten.

Zowel Wittgenstein als Georg neemt, bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, dienst in het Oostenrijk-Hongaarse leger en vertrekt naar het Russische front. Voor Wittgenstein betekende de oorlog 'de redding van mijn leven', gebukt als hij ging onder zelfmoordgedachten. Voor Georg loopt het anders.

De gruwelijkste scène in dit korte verhaal betreft de abusievelijke tewerkstelling van Georg als chirurg in een veldhospitaal. Georg protesteert dat hij slechts apotheker is, en niet veel meer kan doen dan de pijn van de gewonden verdoven met morfine. Hem wordt te verstaan gegeven dat hij er, gezien de afwezigheid van andere medici, maar het beste van moet maken. 'Tegen negenen in de avond waren Georg's morfinevoorraden uitgeput.' Het laat zich raden tot wat voor taferelen dit leidt en welke gevolgen dit zal hebben voor de psyche van de gedoemde dichter.

Ook de meeste andere verhalen in The Destiny of Nathalie 'X' zijn tamelijk schetsmatig, zoals 'Hotel des Voyageurs', over een vluchtige affaire tussen de mannelijke hoofdpersoon en een Parijse courtisane. Ze speelt de echtgenote van een Franse kolonel, die elk jaar het Hotel des Voyageurs bezoekt, telkens met een andere vrouw.

Wat meer uitgewerkt, maar eveneens fragmentarisch, is 'Cork'. Dat beschrijft het jaarlijkse 'liefdesmoment' tussen de weduwe van een Britse kurkfabrikant en haar voormalige Portugese bediende.

Hoewel de laatste twee verhalen allebei een onbereikbare of tijdelijke liefde tot onderwerp hebben, een thema dat elders terugkeert, valt in de bundel de verscheidenheid meer op dan de eenheid. Het enige dat alle verhalen wellicht met elkaar gemeen hebben is dat ze stuk voor stuk de basis hadden kunnen - soms: moeten - vormen voor een langer verhaal, of zelfs een novelle of korte roman. Waarschijnlijk is dat de reden dat The Destiny of Nathalie 'X' toch niet het niveau haalt van Boyd's romans.

William Boyd: The Destiny of Nathalie 'X'. Sinclair-Stevenson, import Nilsson & Lamm, ¿ 33,25.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden