Waar zijn de Turkse ministers dezer dagen welkom, en waar niet?

Nederland en Oostenrijk verzetten zich tegen de komst van Turkse ministers, terwijl die in andere landen welkom zijn. Hoe kan dat?

Leen Vervaeke
De Turkse vicepremier Numan Kurtulmus, tweede van rechts, in het Bosnische Mostar. Beeld afp
De Turkse vicepremier Numan Kurtulmus, tweede van rechts, in het Bosnische Mostar.Beeld afp

Waar zijn de Turkse ministers dezer dagen welkom, en waar niet?

In veel Europese landen vinden deze week herdenkingen plaats van de mislukte Turkse staatsgreep van 15 juli 2016. Die bijeenkomsten zijn georganiseerd door de Unie van Europese Turkse Democraten (UETD), een aan de AKP van president Erdogan gelinkte organisatie. Die nodigde enkele AKP-ministers uit om op de herdenkingen te speechen.

In Nederland en Oostenrijk liet de regering weten dat de Turkse ministers niet welkom zijn, maar in België, Frankrijk en Groot-Brittannië wordt hen geen strobreed in de weg gelegd. In Brussel (vandaag) en Straatsburg (donderdag) komt de Turkse vicepremier Numan Kurtulmus spreken. In Londen (vrijdag) is minister van Jeugd en Sport Akif Cagatay Kilic van de partij. In Duitsland is de situatie minder eenduidig: geplande herdenkingen in Hamburg, waar de G20-top plaatsvond, Gladbeck en Keulen werden om veiligheidsredenen geannuleerd. Drie andere herdenkingen gaan wel door, maar daar zijn geen Turkse politici bij. Tijdens de G20 werd Erdogan verboden een toespraak voor de Turks-Duitse gemeenschap te houden.

Waarom laten België, Frankrijk en Groot-Brittannië de Turkse ministers wel toe?

In België, waar enkele media zich vragen stelden over de wenselijkheid van het Turkse bezoek, zegt de overheid geen enkele wettelijke basis te hebben om de komst van minister Kurtulmus te verbieden. De herdenking is een besloten bijeenkomst op een privélocatie en houdt daarom geen gevaar in voor de openbare orde. Overigens is ook de Nederlandse herdenking een besloten bijeenkomst, maar Nederland gebruikt niet het argument van de openbare orde. Het noemt het bezoek van de minister 'ongewenst' omdat de diplomatieke verhoudingen zijn verziekt.

In Frankrijk en Engeland is er amper ruchtbaarheid gegeven aan de bezoeken en is er hoegenaamd geen debat. De komst van de ministers is enkel aangekondigd op de Facebookpagina's van de lokale organisatoren en in Turkstalige media. De Franse organisatoren zeggen wel indirect politieke tegenwind te hebben ondervonden, tijdens hun zoektocht naar een geschikte zaal.

Wat is de politieke achtergrond van die verschillende houdingen binnen Europa?

Oostenrijk is binnen de Europese Unie sowieso het land dat zich het felst tegen Turkije verzet, aldus Turkijekenner en oud-europarlementariër Joost Lagendijk. Nu er verkiezingen aankomen, wordt het Oostenrijkse standpunt tegenover Turkije nog harder. Ook in Duitsland heerst verkiezingskoorts. 'Geen enkele politicus in Oostenrijk of Duitsland wil nu gezien worden als iemand die Turkse propaganda faciliteert', aldus Lagendijk.

In Nederland speelt de nasleep van het diplomatieke conflict van maart 2017 - niet toevallig ook in verkiezingstijd - toen Nederland Turkse bewindslieden verbood campagne te voeren voor een referendum en Turkse politici probeerden dit verbod te omzeilen. In Frankrijk en België werden Turkse ministers toen wel toegelaten, en bleven de spanningen binnen hun Turkse gemeenschappen meer beperkt. Die pragmatische aanpak zetten beide landen nu verder door.

Groot-Brittannië heeft een minder grote en minder verdeelde Turkse gemeenschap, waardoor de komst van een Turks minister er niet zo'n controverse wekt. In België leidde de mislukte Turkse staatsgreep en de daaropvolgende repressie wel tot spanningen en zelfs geweld, maar blijft de regering voor een pragmatische aanpak kiezen. Sowieso komen er door de aanwezigheid van de Europese instellingen en de NAVO vaker Turkse politici over de vloer.

Lees ook:

In Apeldoorn herdachten Turkse Nederlanders vanavond de mislukte coup in Turkije van vorig jaar. 'Lekker rustig, zo zonder politiek', merkt de organisator op. Want vicepremier Tugrul Türkes mocht er niet bijzijn. In en rond het theater Orpheus in Apeldoorn zijn vele ogen gericht op een kleine groep Nederlandse Turken. Er zijn vlaggen, er is gezang en er is een tv-scherm met Erdogan die spreekt. (+)

Zou één gezamenlijke Europese houding niet beter zijn?

Verschillende voorstanders van een harde lijn tegenover Turkije, onder wie de Oostenrijkse bondskanselier, hebben daartoe opgeroepen. Maar gezien de verschillende politieke visies is de kans op een gemeenschappelijke Europese houding klein. Zelfs Nederland, zo verwacht Lagendijk, zal de banden met Turkije langzaam weer aanhalen, al was het maar uit economisch belang.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden