Waar zijn de Afrikaanse vrouwen in de geschiedenisboeken?

Een gastblog van Ayaan Abukar: waarom lijkt het alsof er bijna alleen mannen zijn die hebben gevochten voor de bevrijding van het koloniale juk? En later bij de opbouw van de jonge staten, en nu in sociale bewegingen? Kijk beter en je ziet dat achter de schermen vrouwen de drijvende kracht waren en zijn. Ayaan Abukar brengt een ode aan die vrouwen.

Ghanees bankbiljet uit 2007 met leiders die Ghana naar de onafhankelijkheid )in 1957' leidden met links Kwame Nkrumah. Geen vrouw te bekennen. Beeld nb

Ik heb me altijd verbaasd over het ontbreken van verhalen over de moedige vrouwen die een onmisbare rol speelden in de koloniale en postkoloniale tijd. In de loop van de geschiedenis hebben Afrikaanse vrouwen zich ingezet voor de strijd voor democratie en rechtvaardigheid. Maar het lijkt alsof de geschiedenis van tegenmacht in Afrika gedomineerd wordt door mannelijke activisten.

Historici hebben de neiging om de nadruk te leggen op hun aandeel in de dekolonisatie van Afrika: hoe strijders als Kwame Nkrumah, Thomas Sankara en Nelson Mandela de vrijheid en onafhankelijkheid dichterbij brachten. Maar wie verder zoekt wordt verrast door de ongelofelijke bijdragen die vrouwen in onder meer Ghana, Congo, Somalië, Angola, Algerije, Mali en Senegal hebben geleverd en de offers die ze hebben gebracht.

In Ghana, bijvoorbeeld, vertrouwde Kwame Nkrumah - als leider van de Convention People's Party (CPP) - in grote mate op vrouwen in de stedelijke en rurale gebieden voor de strijd om onafhankelijkheid. In 1951 selecteerde de CPP vrouwen als Leticia Quake, Hannah Kudjoe, Ama Nkrumah en Sophia Doku als propagandaleidsters, die door het hele land reisden om nieuwe leden te werven en de boodschap van de partij te verspreiden - met de onafhankelijkheid van Ghana als hoofddoel, maar óók het verbeteren van de situatie van vrouwen.

De Trinidadse historicus C.L.R. James schreef in zijn boek Nkrumah and the Ghana Revolution dat in de strijd voor onafhankelijkheid 'een marktvrouw veel meer waard was dan een dozijn afgestudeerden'.


Hannah Kudjoe met een achternichtje. Beeld nb

Talloze vrouwen meldden zich aan als vrijwilliger. Hannah Kudjoe was een van hen. Ze was sterk betrokken bij vreedzame acties, zoals de campagne van massale burgerlijke ongehoorzaamheid die uiteindelijk leidde tot het einde van de koloniale overheersing.

Aan de andere kant van het continent waren ook Somalische vrouwen enorm betrokken bij de strijd voor onafhankelijkheid, ze hadden zich in groten getale aangemeld bij de net opgerichte Somali Youth League (SYL).

De meeste actieve vrouwen waren gescheiden of ongehuwde vrouwen uit de grote steden - ze werden de zusters van de SYL genoemd en hielden zich, net als de activistes in Ghana, bezig met het werven van nieuwe leden voor de partij, met het promoten van een nationalistische identiteit, met het organiseren van demonstraties, geldinzameling en het opstellen van een stevige basis voor de partij. Ze gebruikten taal en poëzie om mensen te mobiliseren voor de strijd.

Daarom is het opmerkelijk dat historici de Somalische strijd voor onafhankelijkheid en nationalisme vaak als een mannenbeweging beschrijven. Sterker nog: in alle verhalen over de SYL ontbreken de vrouwen volledig, ze staan niet op één foto; op de allerbekendste zie je vijftien mannen, als vanzelfsprekend.

Van één vrouw staat er een standbeeld in Mogadishu: van Hawa Osman (Hawa Tako), de Somalische strijdster die in 1948 is vermoord door het Italiaanse koloniale bewind. Maar dat beeld dient vooral als een algemeen antikoloniaal symbool, terwijl Hawa Tako toch bij uitstek het voorbeeld was van een moedige vróuw.

In de postkoloniale tijd waren Afrikaanse vrouwen evenzeer van belang bij de vorming van de nieuwe natiestaten en in de strijd voor gelijkheid. Zelfs in de recente geschiedenis van bloedige burgeroorlogen hebben Afrikaanse vrouwen hun strijd voor vrede voortgezet.

Vrouwen zoals Leymah Roberta Gbowee - de Liberiaanse vredesactiviste - en vele anderen zijn wereldwijd inspirerend geweest voor miljoenen vrouwen en mannen die ongeacht alle tegenslagen zich blijven inzetten voor vrede. Leymah Roberta Gbowee kreeg samen met Ellen Johnson-Sirleaf in 2011 de Nobelprijs voor de Vrede als ultieme erkenning.

Die erkenning moet wat mij betreft verder gaan dan een eenmalige prijs. De verhalen van vrouwen als Hannah Kudjoe en Hawa Tako verdienen een prominente plek in de geschiedschrijving, net zo goed als die van de mannen naast wie ze hebben gestreden.

Deze verhalen geven mij en vele andere vrouwen inspiratie om door te gaan met de strijd voor betere politieke participatie en voor vrouwenrechten.

Het standbeeld voor Hawa Kato in Mogadishu is een algemeen vrijheidsbeeld, zonder aandacht voor haar rol als leidster. Beeld nb

(Deze column verscheen eerder, in een iets andere vorm, in het tijdschrift Vice Versa. Ayaan Abukar is politicologe en columniste voor Vice Versa.)

Ayaan Abukar Beeld vv
Maar in 1977 stond er nog wel een vrouw op het biljet van 5 cedis! Beeld nb
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden