Column

'Waar waren de journalisten die zeiden: Wilders en de SP hadden gelijk?'

Wilders en Roemer werden uitgejouwd en uitgelachen toen ze in verzet kwamen tegen de in Brussel afgesproken regel dat het begrotingstekort niet boven de 3 procent mag komen, schrijft Meindert Fennema. Terwijl ze, electoraal gezien, gelijk hadden.

PVV-leider Wilders en SP-voorman Roemer tijdens het debat over het regeerakkoord van het tweede kabinet-Rutte in november 2012. Beeld anp

De reconstructie die Jan Hoedeman en Remco Meijer maakten van de val van Rutte I is grotendeels gebaseerd op het dagboek van Gerd Leers (CDA) en interviews met Ben Knapen (CDA) en Uri Rosenthal (VVD). Een interessant stuk, maar sterk vanuit CDA-perspectief: Wilders is een enorme drammer die zich mede-eigenaar waande van het kabinet. De val van Rutte I lijkt te zijn veroorzaakt doordat Ben Knapen veel minder wilde bezuinigen op ontwikkelingshulp dan Wilders en de VVD. Wat niet ter sprake komt is dat de onderhandelingen van april 2012 bedoeld waren om het begrotingstekort van de Nederlandse overheid onder de in Brussel vastgestelde 3 procentnorm te houden. Wilders vond dat een dictaat van Brussel, waar hij zich niet aan gebonden achtte. Weet u nog hoe de PVV toen door pers en politiek werd uitgejouwd en beschuldigd van gebrek aan verantwoordelijkheid? Pechtold riep tegen Wilders: 'U loopt weg.' Vervolgens zou Pechtold zelf de gedoger worden van Rutte II.

En weet u nog wat de leider van de SP, Emile Roemer, nog voor de aftrap van de verkiezingscampagne tegen het Financieel Dagblad zei? De SP nooit zou toestaan dat Nederland een boete zou betalen als het begrotingstekort boven de drie procent zou komen? Hij nam die uitspraak ('over my dead body') op aandringen van Jan Marijnissen al op 19 augustus terug bij de officiële start van de SP-campagne in het Openluchtmuseum bij Arnhem. In dat Openluchtmuseum ondergroef Roemer zijn eigen gezag als partijleider. De SP zou maar 15 zetels halen. De PVV trouwens ook. Beide partijen behaalden dat teleurstellende resultaat doordat de VVD en de PvdA er in slaagden de verkiezingsstrijd voor te stellen als een strijd tussen een rechtse Rutte en een linkse Samsom.

En toen kwam er een soort zakenkabinet van Rutte en Samsom dat het begrotingstekort in 2014 liet oplopen tot 3,7 procent. Maar Nederland ging geen boete betalen.

 
En toen kwam er een soort zakenkabinet van Rutte en Samsom dat het begrotingstekort in 2014 liet oplopen tot 3,7 procent. Maar Nederland ging geen boete betalen.

'Eerlijke verhaal'
Waar waren toen de journalisten die zeiden: Wilders en Roemers hebben achteraf bezien gelijk gehad? Ik heb ze niet gelezen of gezien. De algemene consensus was - en is - dat Wilders zichzelf buitenspel had geplaatst en dat zich dat op termijn in de peilingen zou doen gevoelen. Men was nog lange tijd onder de indruk van het 'eerlijke verhaal' van Samsom.

Roemer en Wilders kregen vorig jaar, in vergelijking met het jaar daarvoor, opvallend weinig media-aandacht. In de Volkskrant daalde het aantal artikelen waarin PVV en SP worden genoemd met meer dan de helft. Ik heb geen cijfers over de TV-aandacht voor Roemer en Wilders in 2013, maar ik durf wel te stellen dat ook daar de aandacht ten opzichte van 2012 is gehalveerd.

Die scherp teruglopende media-aandacht heeft echter niet geleid niet tot een neergang in de peilingen. Integendeel. De PVV staat thans op (bijna) 30 zetels, evenveel als de PvdA en de VVD samen. De SP schommelt rond de 20 zetels. Welke peiling men ook neemt, zij staan er samen beter voor dan PvdA en VVD.

Als men er van uitgaat dat de macht van de media steeds groter wordt, is dat vreemd. Als men er echter van uitgaat dat het oordeel van de kiezer steeds minder afhankelijk is van wat de media vinden, is de groei van PVV en SP heel goed te verklaren. Beide partijen zijn bij uitstek eurosceptisch en dat geldt ook voor een groot deel van de kiezers. De kiezer laat zich dus veel minder leiden door wat journalisten schrijven of laten zien. In die zin is de titel van het boek van de Vrij Nederland-journalisten Margalith Kleijwegt en Max van Weezel, 'Op TV of roemloos ten onder', niet geloofwaardig.

Televisie heeft natuurlijk een grote impact op de publieke aandacht, maar PVV en SP hebben die aandacht kennelijk niet nodig om te groeien. Van Kleijwegt en Van Weezel beschrijven de pikorde op het Binnenhof, die - zo lijkt het - grotendeels door media wordt bepaald. Dat geldt zeker voor individuele Kamerleden en ministers, maar het geldt niet voor het electorale succes van politieke partijen. Dat succes heeft een oorzaak die de Haagse journalisten meestal onbesproken laten, misschien wel omdat hij zo eenvoudig is: kiezers stemmen bij voorkeur op een partij die standpunten verkondigt waar zij het mee eens zijn.

Meindert Fennema is emeritus hoogleraar en columnist voor Volkskrant.nl. Onlangs verscheen zijn eerste roman Het slachthuis.

VVD-lijsttrekker Mark Rutte (links) en PvdA-lijsttrekker Diederik Samsom voor aanvang van het traditionele EenVandaag Erasmusdebat in de aula van de Erasmus Universiteit in september 2012. Beeld anp
 
De algemene consensus was - en is - dat Wilders zichzelf buitenspel had geplaatst en dat zich dat op termijn in de peilingen zou doen gevoelen.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden