Waar moet lawaaivluchteling Mirjam heen, als vliegtuigen overal herrie schoppen?

De echte vraag over vliegen wordt nooit gesteld.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Het Ketelmeer is van de wind. Het enige wat beweegt is een botter die met wijde zeilen geruisloos langs de dijk drijft. Daarachter wonen mensen in een geheim, parkachtig wijkje: huizen onder hoge bomen en een stille lucht. In een van die huizen maakt Mirjam zich op voor vertrek.

'Maar waar moet ik heen?'

Haar wijsvinger gaat over de kaart van Nederland, die permanent in haar werkkamer hangt. Langs de gebieden waar ze weleens proefkampeert, om te horen hoe het daar is. Wolvega: leuk, maar dat ligt straks ook al onder een route. De Hondsrug: geen doen. Gaasterland: prachtig, maar ze vliegen er laag. Rolde, Borger, Roden: nee.

Alle lege stille plekken van het land krijgen te maken met aanvliegroutes. Of hebben er al last van. En ze kan niet tegen geluid. Te veel geluid maakt haar - 'het is lastig uit te leggen'. Ik vind iebel een mooi woord, maar waarschijnlijk is het niet krachtig genoeg.

Ze is een lawaaivluchteling. Het geheime dorp achter de dijk was het stilste dat ze kon vinden, twintig jaar terug. Er gebeurt daar niets. Er is geen enkel risico op een bedrijfsterrein, een spoorlijn of een snelweg. Maar ze verkeek zich op de lucht.

Het geluid komt van boven. Haar huis, de dijk en het Ketelmeer liggen onder een wachtkamer ('stack') van Schiphol, waar vliegtuigen rondjes draaien ('race tracks') tot er ruimte is om te landen. Op land is tegen elke schutting bezwaar te maken, maar tegen een wachtkamer voor lijnvliegtuigen is niets te doen.

Het lawaai komt uit de lucht Beeld
Het lawaai komt uit de luchtBeeld

Nu staat haar huis te koop. En onderwijl is Mirjam Jager een eenpersoonsveldtocht begonnen tegen het heilige vliegverkeer. Ze stuurt brieven aan wie er ook maar iets mee te maken heeft ('ik was aan porto 80 euro kwijt'), ook aan de koning, 'en dan krijg je een chique brief terug waarin staat dat ik bij het ministerie moet zijn'.

De koning is piloot, zeg ik. 'Daar ga je al.'

De luchtvaart is koning. Daarom is vliegen zo goedkoop. En daarom is de uitbreiding van Schiphol en die van Lelystad Airport noodzaak geworden, plus een permanente bron van discussie over de verkeerde vraag. 'De luchtvaartsector behoort (met de landbouw) tot de zwaarst gesubsidieerde bedrijfstakken', schreef Bart de Koning laatst in de Volkskrant. 'Werkelijk alles, van vliegtuigen tot landingsbanen, is gesubsidieerd of vrijgesteld van belasting.'

Het stille Ketelmeer Beeld
Het stille KetelmeerBeeld

Ga daar maar eens tegenin, als lawaaivluchteling.

Mirjams wachtkamer is in gebruik sinds 2013, 'ik weet nog dat ik 's ochtends vroeg het eerste vliegtuig hoorde'. Nee hoor, die wachtkamer is al 'decennia' in gebruik, schrijft de directeur luchtvaart in een brief op haar klacht, die uitgebreid alles ontkracht wat Mirjam dwarszit. Het is een arrogante tekst. Afsluitende zin: 'Hoewel ik de door u ervaren geluidsoverlast niet weg kan nemen ga ik ervan uit uw brief naar tevredenheid te hebben beantwoord.'

De arrogantie van het algemeen belang. 'De Nederlander', zegt Mirjam, 'schrikt een keer, zucht een keer en denkt dan: laat maar.' Hier in Ketelhaven is er maar één die zich druk maakt over het vlieglawaai: zijzelf.

Mirjam Jager op de dijk Beeld
Mirjam Jager op de dijkBeeld

Tot nu.

Want er gaat meer lawaai komen. Lelystad wordt een 'vakantieluchthaven', in aanbouw zijn al de nieuwe startbaan en terminal, het is een 'vernieuwend luchthavenconcept' van 'spectaculaire eenvoud'. Dat is negen jaar geleden besloten. In juni pas werd bekend hoe de vliegtuigen gaan vliegen, en vooral hoe laag - en nu zijn de stille Nederlandse regio's in rep en roer. Dus gaat aan die vliegroutes gesleuteld worden tijdens ellenlange discussieavonden en overleggen. Maar het verplaatsen van routes, zegt Mirjam, is het verplaatsen van het probleem. Lelystad ligt midden in het land, 'het is de meest onmogelijke locatie voor een vliegveld'.

De echte vraag over vliegen wordt nooit gesteld. Waarom we vliegen zo belangrijk vinden. Waarom, zegt Mirjam, 'moet Schiphol zonodig bij de toptwaalf van de wereld horen'. 10 procent meer passagiers vorig jaar - het is de dictatuur van de groei.

Twintig jaar geleden moest premier Wim Kok uitleggen waarom er 's nachts gevlogen werd op het vliegveld van Maastricht, terwijl dat echt verboden was. Kok bedacht het weergaloze 'randen van de nacht', en kwam ermee weg. Ook voor Lelystad zal straks een handig geitenpaadje gevonden worden.

'Het is een keuze om vliegen zo belangrijk te vinden', zegt Mirjam. 'Maar die keuze is nooit gemaakt.'

We wandelen met hond Bobby naar de dijk. Er is geen vliegtuig te bekennen. Je kunt ook proberen níét naar de vliegtuigen te luisteren, probeer ik. Geluid versterkt vanzelf als je het aandacht geeft. Mirjam zegt: 'Het is geen obsessie. Het is een echt probleem.'

En wat verhuizen betreft denkt ze nu aan Denemarken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden