'Waar komt toch het woord 'fiets' vandaan?'

Iedere week bezoekt de Volkskrant de leukste feestjes voor u. Deze week: Mirjam Bosgraaf luistert naar Wim Daniëls.

Beeld Io Cooman

Is taal een religie? Misschien, maar dat is niet waarom taalman Wim Daniëls optreedt in een kerk. De Algemene Boekhandel in Amersfoort kreeg zoveel aanmeldingen voor Daniëls' lezing (140), dat het publiek niet meer in de boekhandel paste. Toen zei de dominee van verderop in de straat: 'Kom maar bij ons.' En nu staat Wim Daniëls als een taalpriester tussen de kansel en de koude banken. Een opgewekte taalpriester.

'Het ruikt hier naar kerk', zegt een vroege bezoekster. Ze trekt er een wenkbrauw bij op. Daniëls geeft zijn publiek een hand. 'Hij is wel attent.' 'Wat doet hij eigenlijk voor zijn beroep? Is dit zijn beroep?' Het publiek heeft een hoge echtpaardichtheid. De echtgenotes dragen bijna allemaal broeken. Het orgel, een enorm instrument, moet zwijgen. Er klinkt jazz.

Wat?

Lezing Wim Daniëls

Waar?

De Nieuwe Kerk in Amersfoort

Wanneer?

Woensdag 8 april 20.00 uur

Dialect

Wim Daniëls begint de taalmis stipt op tijd. Hoewel er maar twee boeken vroeger thuis bij hem in Aarle-Rixtel in de kast lagen, Archie, de man van staal en Gesponnen suiker van Jan Wolkers, is zijn liefde voor taal en de herkomst van woorden al jong ontstaan. Hij gaat terug naar het dialect van zijn jeugd. Ollieclonje (eau de cologne. Droeg zijn moeder altijd bij zich, samen met een schone zakdoek), ertsgal (paardenbloembladeren voor de konijnen. In het Engels dandelion, van 'dents de lion', de bladeren lijken op leeuwentanden). Dialect is veel klankrijker dan het Nederlands. Hij zegt: 'Iemand die dialect spreekt, wordt dommer ingeschat. Onterecht. Als ik deze lezing in dialect zou houden, zouden mensen zeggen: 'Ik geloof er niets van. ' Als je iets vertelt in Algemeen Nederlands, zeggen ze, 'Nou, die heeft er verstand van.' 'Maar dialect bestaat over 40 jaar niet meer', zegt Daniëls. Daar kun je droevig om worden, maar toch is het zo.

Zijn eigen naam is ook bijna uitgestorven. Toen Wim nog op het leesplankje stond, heetten veel jongens Wim. 'Het Nederlands elftal uit 1974 bestond voor 36 procent uit Wimmen.' Nu is de ontwimming van de samenleving een feit.

Fiets

In de pauze worden glazen wijn uitgedeeld met pittige pinda's. De mensen hebben het leuk en vinden Wim Daniëls leuk. 'Goeiedag zeg, hij is nog Brabantser dan ik dacht.' Sommigen praten ernstig door over taal. 'Dat vind ik zo fascinerend aan aforismen.' Daniëls signeert aan een tafel onder de kansel.

Na de pauze komen de talige onderwerpen in rap tempo voorbij. Wat taal met vlooiende apen van doen heeft, waarom flamingo en flamenco niet met elkaar te maken hebben en tulp en tulband wel, dat het woord allochtoon vroeger ook Overijsselaar kon betekenen, waarom de Duitsers kickerikie zeggen en de Nederlanders kukeleku over dezelfde haan, waarom het Fries zeker een taal is, wat er mis is met onze spellingsregels, en dat er dus één woord is waarvan Wim Daniëls, ook na jaren zoeken, de herkomst maar moeilijk kan achterhalen: fiets.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden