Teflonfabriek Chemours in Dordrecht ligt al jaren onder vuur wegens vervuiling van de directe omgeving.

analyse bodemvervuiling

Waar komt de pfas-onvrede opeens vandaan?

Teflonfabriek Chemours in Dordrecht ligt al jaren onder vuur wegens vervuiling van de directe omgeving. Beeld ANP

Na de stikstofcrisis is er nu ook de pfas-impasse. Bouwers en grondverzetbedrijven kunnen of durven niet meer met grond te werken die vervuild is door de ‘eeuwige chemicaliën’. Hoe kwam het zover? En gaat het kabinet de eigen normen weer afzwakken?

Opnieuw is het Binnenhof in de ban van een term waarvan tot voor kort niemand had gehoord: pfas, een groep stoffen die van nature niet in het milieu voorkomen en niet afbreekbaar zijn. De strenge normen die het kabinet sinds juli hanteert voor de verwerking van met deze stoffen vervuilde grond is volgens werkgeversorganisatie VNO/NCW funest. ‘Niemand weet waar deze normen opeens vandaan komen’, klaagde voorman Hans de Boer deze week bij Pauw.

Toch speelt de kwestie al zeker sinds 2018. De normen die staatssecretaris van Infrastructuur Stientje van Veldhoven in juli dit jaar oplegde, komen voort uit aanhoudende klachten vanuit het bedrijfsleven en lokale overheden. Niemand wist zich raad met grond die vervuild was met pfas-stoffen. Kon daarmee gewerkt worden of niet?

Na enkele incidenten, onder andere bij teflonfabriek Chemours in Dordrecht, liet het ministerie in 2018 een onderzoek uitvoeren om te kijken of de ‘eeuwige chemicaliën’ wijdverspreid zijn in Nederland. De uitkomsten vielen tegen: pfas-stoffen werden in nagenoeg heel Nederland aangetroffen, zonder dat per regio precies duidelijk werd hoe erg de vervuiling is.

Voor grondverwerkers en –verzetters doemde toen een juridisch probleem op. De Nederlandse wet- en regelgeving, die al sinds de jaren tachtig bestaat, schrijft voor dat bij ‘bodembedreigende handelingen’ er alles aan gedaan moet worden om te voorkomen dat grond (verder) vervuild raakt – de zogenoemde ‘zorgplicht’. Maar hoe kan je daar aan voldoen als je niet precies weet hoe hoog de vervuiling momenteel is in grote delen van Nederland? De RIVM doet daar onderzoek naar, maar de uitkomsten laten nog op zich wachten.

In juli bepaalde Van Veldhoven in een zogenoemd ‘tijdelijk handelingskader’ dat zelfs minimaal vervuilde grond – vanaf 0,1 microgram per kilo – niet verplaatst mag worden naar natuur- en landbouwgebieden waar de vervuiling nog niet in kaart is gebracht. De kans bestaat immers dat daar verslechtering plaatsvindt, wat in strijd zou zijn met de zorgplicht.

Gerrit van der Veen, advocaat en hoogleraar Milieurecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, noemt het besluit van Van Veldhoven ‘best verdedigbaar’. ‘Ik denk dat er wel wat meer ruimte is, aangezien er aanwijzingen zijn dat de achtergrondwaarden her en der in het land veel hoger zijn dan 0,1 microgram. Aan de andere kant: bij een hogere norm had Van Veldhoven achteraf verwijten kunnen krijgen dat ze steviger en sneller had moeten ingrijpen.’

Hans Slenders van het Expertisecentrum PFAS, een samenwerkingsverband van adviesbureaus, erkent dat Van Veldhoven ‘formeel gezien’ waarschijnlijk een juiste beslissing heeft genomen, ‘maar we hadden op een wat pragmatischer houding gehoopt’. Slenders wijst er op dat bij de pfas-waarden die nu zijn vastgesteld, er geen sprake is van een risico voor de volksgezondheid. Hij is er ook van overtuigd dat de uiteindelijke achtergrondwaarden hoger zullen blijken dan de huidige 0,1 microgram; een norm van 0,5 tot 1 microgram was nog steeds veilig voor mens en milieu. ‘We hadden misschien ook nog een paar maanden kunnen wachten totdat de achtergrondwaarden duidelijk zijn. Er wordt tenslotte al twintig, dertig jaar gesleept met grond waar waarschijnlijk pfas-stoffen in zitten.’

Iets meer pragmatisme heeft Van Veldhoven inmiddels al laten zien. In september beweerde ze nog dat de achtergrondwaarden pas in de zomer van 2020 duidelijk zouden zijn: ‘Versnelling is helaas niet mogelijk.’ Inmiddels meent ze dat de informatie toch al in december beschikbaar kan zijn als het RIVM wat sneller werkt.

Aan haar strenge tijdelijke norm wil ze voorlopig nog niet tornen. Of dat zo blijft, is de vraag. Volgens premier Mark Rutte wordt er nu toch naar gekeken in samenspraak met VNO/NCW en ‘allerlei hoogleraren’. ‘We kijken wat er mogelijk is.’

Balkon: Er zijn ruim 4000 pfas-stoffen. Ze zijn water-, vet- en vuilafstotend en zitten onder andere in smeermiddelen, voedselverpakkingsmaterialen, blusschuim, anti-aanbaklagen en cosmetica. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden