ANALYSE

Waar is de linkse kiezer gebleven?

38 zetels in peilingen voor Sp, Pvda en groenlinks samen

De PvdA zoekt in de aanloop naar de provinciale statenverkiezingen van 18 maart een tactiek om de linkse kiezers terug te lokken. Dit weekeinde komt de partij in Utrecht in congres bijeen. Intussen dringt zich een nog ingewikkelder kwestie op: waar zijn die linkse kiezers?

PvdA-leider Diederik Samson en Miriam Haagh, lijsttrekker van de PvdA in Breda, gaan in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen met rozen langs de deur. Beeld jiri Buller

Sinds de jaren zeventig waren de verhoudingen tamelijk duidelijk. Het rechterkamp in de Tweede Kamer (CDA en VVD voorop) kon rekenen op zo'n 80 zetels en was daarmee het linkerkamp (aangevoerd door PvdA, SP, Groenlinks, D66) altijd net de baas. Volmaakt evenwicht was er even, in 1998. Een grote uitschieter naar rechts (101 zetels) volgde in 2002, vlak na de moord op Pim Fortuyn. Maar in 2003 was de orde alweer hersteld en dat bleef zo.

Vergelijk dat met de peilingen van nu, in de aanloop naar de provinciale statenverkiezingen van 18 maart. PvdA, SP en GroenLinks staan bij Maurice de Hond samen nog maar op 38 zetels. De SP profiteert nauwelijks van de neergang van de PvdA, GroenLinks (plus 6) sinds kort wel. De rechtse coalitie van 2010 (VVD, CDA, PVV), zet daar samen 71 zetels tegenover. Met de SGP (4 zetels) erbij komt een meerderheid binnen bereik.

Krijgen we een historisch rechtse Eerste Kamer? Is Nederland in rap tempo aan het verrechtsen? Verkiezingsonderzoekers wijzen erop dat het zo simpel niet is. Het beeld is vooral een stuk complexer geworden. Peter Kanne, van I&O Research: 'De eerste vraag is waar je D66 toe rekent. Die partij behoort, zeker op sociaal-economisch terrein, allang niet meer vanzelfsprekend tot het linkse kamp, maar de huidige aanhang komt wel voor een belangrijk deel bij de PvdA vandaan. De tweede factor is de PVV, die heel moeilijk te plaatsen is. Wilders trekt nu ook kiezers bij de SP weg.'

Zwevende kiezers onzekere factor

Maurice de Hond zelf wijst een derde zeer onzekere factor aan: het enorme cohort kiezers dat nog helemaal niet weet op wie te stemmen. 'En dat is vooral onder de voormalige PvdA-stemmers groot. Van de kiezers die Samsom trok in 2012, weet 15 tot 20 procent niet op wie ze nu zouden moeten stemmen.'

Kanne en De Hond verwachten dat de verhoudingen verschuiven zodra er echt landelijke verkiezingen in zicht komen. Kanne: 'Dan ontstaat er toch steeds een race tussen twee kandidaten om het Torentje. Lubbers-Kok, Bos-Balkenende, Rutte-Cohen, Rutte-Samsom.'

Wilders en Pechtold zullen hopen dat zij straks die uitdagers zijn. Zodra echter de PvdA of de SP een populaire leider op het schild hijst die de VVD vanaf de linkerkant aanvalt, moeten PVV en D66 vrezen dat een deel van hun kiezers toch weer overstapt naar Rutte of diens linkse tegenstrever.

Complexe puzzel

De strategische kiezer, die hoopt via de Eerste Kamerverkiezingen de verhoudingen op het Binnenhof te beïnvloeden, staat intussen voor een complexe puzzel.

Eén ding is zeker: de eerste steen van de volgende coalitie wordt op 18 maart gelegd. Na de moeizame ervaringen van de afgelopen jaren, zal geen formateur de volgende keer immers nog graag beginnen aan een kabinet met een minderheid in de Eerste Kamer.

Maar ervan uitgaande dat de PVV voor VVD en CDA nog steeds een onacceptabele partner is, is VVD-CDA-D66 de enige logische combinatie die op 18 maart wellicht een meerderheid gaat halen in de senaat.

D66 over links of over rechts

De Hond voorziet dat dat nog ingewikkeld wordt bij de volgende 'echte' landelijke verkiezingen: 'Want in dat geval is D66 als het ware verbonden met CDA en VVD. Maar een deel van de D66-kiezers wil helemaal niet over rechts. Dus of zij dan weer D66 gaan stemmen is zeer de vraag.'

Het linkerkamp kan daar tegen die tijd een verkiezingsthema van maken.

Maar voorlopig heeft PvdA-leider Samsom andere zorgen. Hij moet nu eerst voorkomen dat de PvdA zo marginaal wordt in de Eerste Kamer dat hij er bij de volgende kabinetsformatie sowieso nauwelijks toe doet, zelfs niet als we tegen die tijd getuige zijn geweest van een wonderbaarlijk links herstel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.