REPORTAGE

Waar is de Bismarck-cultus 200 jaar na zijn geboorte?

De grondlegger van het Duitse keizerrijk lijkt vergeten. Alleen de tabloids zijn nog tuk op het wel en wee van de familie Bismarck.

Otto von Bismarck. De IJzeren Kanselier werd geboren op 1 april 1815.

Waar is verdorie Otto von Bismarck? In Schönhausen, het oord waar hij tweehonderd jaar geleden geboren werd, moet je even heel goed opletten voordat je sporen van de grote staatsman ziet. Je bent er voorbij voor je er erg in hebt. Maar na enig zoeken is hij daar dan, zijn geboortehuis blijkt links achter de Turkse snackbar van Ahmed te staan, naast de bakstenen kerk.

Op 1 april 1815 werd hier Otto Eduard Leopold Fürst von Bismarck geboren, de man die in 1871 van de vele Duitse staatjes een grootmacht, een nieuw keizerrijk, wist te smeden. De 'IJzeren Kanselier', rond wiens persoon nog bij leven en welzijn een ware 'Bismarck-cultus' ontstond.

Idiote cultus

Nog steeds staat Duitsland vol met honderden zogenoemde Bismarcktorens, de standbeelden zijn niet te tellen, het aantal straten en pleinen met zijn naam loopt in de honderden. Maar van die idiote cultus is anno 2015 maar bitter weinig over. Het is meer een soort gedogen.

Veel moderne Duitsers zien Bismarck toch deels als aanjager van alles wat er zoal in de 20ste eeuw misging. Was hij het niet die de Fransen na de nederlaag in de oorlog van 1870/71 vernederde door nota bene in Versailles het Duitse keizerrijk - 'mit Blut und Eisen' - uit te roepen?

De zienswijzen van Duitse historici over de eerste 'Reichskanzler' pingpongen overigens al decennia alle kanten op. De een vindt hem een ware voorloper van Hitler, de ander prijst zijn buitenlandpolitiek, zijn binnenlandse hervormingen en sociale politiek.

De moderne Duitsers zal het worst zijn. Zij smullen hoogstens van de verhalen in de tabloids over een van de vele nazaten van de ijzeren kanselier. Sommigen zijn schathemeltjerijk, anderen geraakten aan lager wal en aan de drugs. Duitsland mag geen keizer meer hebben, met het wel en wee van de Bismarckjes valt goed te leven.

Hier, aan de boorden van de Elbe, huppelde Otto als klein jochie rond. Later, voordat hij de politiek inging, was hij hier nog even landedelman en dijkgraaf. Toen hij in 1890 door keizer Wilhelm II de wacht werd aangezegd ('De loods gaat van boord', luidt de tekst bij een beroemde tekening in het Britse Punch), keerde hij hier niet terug.

Hij stierf in 1898 op zijn landgoed in Friedrichsruh, nabij Hamburg. Daar ligt de man, naar wie behalve een berucht slagschip ook een haringsoort werd genoemd, begraven.

1 april 2015. Gisteren was het precies 200 jaar geleden dat Bismarck hier in Schönhausen werd geboren, maar van enige feestactiviteit is nauwelijks sprake. 'Ja, er was vanavond om 19 uur een Gedenkgottesdienst voor hem', weet de bakkersvrouw.

Honderdvijftig meter verder, voorbij de Döner Kebab van Ahmed (Het roept de vraag op wat Bismarck dáár van gevonden zou hebben, hij kende de Turk alleen als 'de zieke man van Europa') staat het geboortehuis van de grote kanselier. Van het oorspronkelijke slot Schönhausen staat overigens alleen nog een witgesausde zijvleugel. Het grootste deel van het buiten werd in 1958 door de autoriteiten van de DDR opgeblazen. De communisten hadden niet zoveel op met Bismarck - en met adel in het algemeen.

Waarom hebben ze eigenlijk het héle slot niet opgeblazen? De mevrouw van het museum: 'In dit deel zaten huurders met een geldig contract.'

Verwacht binnen geen groots overzicht van het leven van de staatsman. Er hangen schilderijen (hij is met zijn staalhelm en martiale snor onnoemelijk vaak geportretteerd), er staan bustes, zijn uniform hangt in een vitrine, er liggen honderden Bismarckmunten. Een paar flessen Bismarck-wodka, volgens geheim recept van tsaar Alexander I, met wie de kanselier het goed kon vinden, completeren het geheel.

Een standbeeld van Otto von Bicmarck in Berlijn. Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden