'Waar het om draait is : waartoe dient Europa?'(Gerectificeerd)

Het Frans-Nederlandse nee tegen de Europese Grondwet is hard aangekomen. Wat moet er nu gebeuren? Hoe ziet de toekomst van de Europese Unie er uit?...

Van onze correspondent Bert Lanting

Na de referenda in Frankrijk en Duitsland is de Europese Grondwet van de baan. Dat denkt Gijs de Vries, coördinator van het antiterreurbeleid van de Europese Unie en een van de leden van de conventie die de Grondwet opstelde. Volgens hem zal de EU moeten 'doormodderen' met de bestaande regels.

'De enige uitweg uit de crisis is een politieke. De EU-leiders moeten opnieuw vaststellen waarvoor we Europa nodig hebben.' Volgens De Vries hebben de referenda laten zien dat de 'toonaangevende politici in Frankrijk en Nederland er niet in zijn geslaagd duidelijk te maken waar Europa voor staat'.

'Het ja is onvoldoende beargumenteerd. Den Haag heeft campagne gevoerd met lood in de schoenen en meel in de mond. Dat is het échte democratische tekort in Europa: dat politici die medeverantwoordelijk zijn voor de besluiten in Brussel, die verantwoordelijkheid niet delen met hun bevolking.'

Maar de vraag is nu: moeten we doorgaan met de ratificatieprocedure voor de Grondwet? 'Dat is niet de kernvraag. Waar het om draait is: hoe beperken we de schade, hoe kunnen we ervoor zorgen dat het proces van economische versterking, waar Europa een esGijs de Vries sentiële rol in speelt, niet stil valt. Ik ben bang dat de golf van sentimenten in Frankrijk, Duitsland, maar ook in Nederland, tegen economische hervormingen de liberalisering van dewereldhandel en het vergroten van de concurrentiekracht van Europa zal bemoeilijken.

'Dan zul je zien dat de Europese Commissie nog meer de kop van Jut zal worden. De wereld wacht niet op Europa, wij moeten samen onze gemeenschappelijke belangen verdedigen.

'Verder bestaat het gevaar dat de hervormingen in de Balkanlanden tot stilstand zullen komen, als zij de deur voor zich gesloten zien. Dat zou heel slecht zijn, omdat die van groot belang zijn voor de veiligheid en de strijd tegen de internationale misdaad. We moeten de deur open laten voor landen die klaar zijn voor toetreding.'

Maar dat lijkt nu precies te zijn wat de kiezers niet willen. 'Dat is gedeeltelijk waar, maar deze referenda gingen net zozeer over de nationale politiek als over internationale vraagstukken. Als je niet in staat bent om overtuigend te formuleren waarom het in ons nationaal belang is dat er effectief in Europees verband wordt opgetreden,

dan kun je het de burgers niet kwalijk nemen dat ze in verwarring zijn.'

Moet er opnieuw onderhandeld worden over de Grondwet? 'Maar waarover? Dat zou alleen nut hebben als het signaal eenduidig is, maar dat is niet zo. De Franse kiezers hebben zich verzet tegen het beperken van de staatsbemoeienis in de economie, de Nederlanders zijn ontevreden over de invoering van de euro. Daar past geen juridisch antwoord op, dat vereist een politiek antwoord.

'De nationale overheden moeten anders omgaan met Europa. Politici kunnen niet in één adem afstand nemen van de besluiten waarvoor zij in Brussel medeverantwordelijk zijn, en de burger oproepen die besluiten te steunen. Een nieuwe discussie over dit verdrag is niet het centrale probleem. De kern is antwoord te geven op de vraag: waartoe dient Europa?' Maar zal juist niet het omgekeerde gebeuren: dat de lidstaten zich steeds meer op hun nationale posities terugtrekken? 'Een Europa dat niet meer is dan een optelsom van de nationale egoïsmen, zal niet in staat zijn de problemen van de burgers op te lossen. Die worden steeds internationaler, terwijl de antwoorden nationaal blijven. Dat wringt. Ik voorspel dat de onvrede van de burgers over de politiek zal toenemen naarmate de politiek zich terugtrekt in een egelstelling.'

Moeten de EU-landen nu delen van het verdrag proberen te redden? 'Dat kan niet met de twee punten waar het in het verdrag om draait: de besluitvorming verbeteren door het schrappen van het vetorecht op een aantal terreinen en de democratische controle versterken. Je kunt de spelregels niet veranderen zonder een verdragswijziging.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden