Vier vragen over Gewapende scholieren

Waar halen scholieren toch die wapens vandaan?

Politieagenten bij het Kennis- en Expertisecentrum de Donderberg in Roermond, waar een zwaarbewapende leerling drie schoten loste. Beeld ANP

Twee incidenten met wapens op scholen in Roermond en Den Bosch binnen enkele dagen, het ene ernstiger dan het andere. Hoe zit het met wapenbezit onder scholieren? En waar halen pubers die wapens vandaan?

Wat is er in Roermond en Den Bosch gebeurd?

Vrijdag 14 september loopt een 16-jarige leerling van het Kennis- en Educatiecentrum de Donderberg in Roermond zwaar bewapend (met een klein kaliber-geweer, alarmpistool, bijl en twee messen) de school binnen. Hij lost één schot binnen en twee schoten buiten, maar niemand wordt geraakt. Vier docenten krijgen een geweer tegen de buik gericht. Volgens de politie vormt een ruzie met een andere leerling de aanleiding voor het schietincident.

Maandag 17 september komen de conciërges van het Pierson College in Den Bosch tussenbeide bij een vechtpartij tussen een 16- en 14-jarige leerling buiten de school. Omdat de jongste daarbij licht gewond is geraakt door een scherp voorwerp, onderzoeken ze de scooter van de 16-jarige. In de zadelruimte van de scooter vinden ze echter geen mes, maar een alarmpistool.

Lopen steeds meer scholieren met wapens rond of zijn dit slechts incidenten?

Daarover zijn helaas geen cijfers beschikbaar. De registratie van incidenten met vuurwapens was bij de politie altijd al gebrekkig, aldus hoogleraar criminologie Toine Spapens, en dat is er na de vorming van de nationale politie niet beter op geworden. ‘Middelbare scholieren die met (scherpschietende) illegale vuurwapens rondlopen, zijn echter zeer uitzonderlijk’, zegt hij.

Wel meldt de Veiligheidsmonitor 2014 van het CBS dat het percentage schoolbestuurders dat wapenbezit op school rapporteert, tussen 2012 en 2014 is gestegen van 22 naar 29 procent. Maar daartoe worden ook messen en andere scherpe voorwerpen gerekend. Bovendien is het de vraag in welke mate deze cijfers een daadwerkelijke stijging van het wapenbezit op scholen weerspiegelen. ‘Het is ook mogelijk dat het aantal controles of de meldingsbereidheid van schoolbesturen is gestegen’, zegt onderzoeker Henk Ferwerda, directeur van Bureau Beke.

De afgelopen anderhalf jaar waren er ook andere incidenten met wapens op scholen, zoals in Zoetermeer, Nijmegen en Rotterdam. Maar niet alle incidenten halen de media. Onderzoeker Monique Bruinsma, gespecialiseerd in veiligheid en criminaliteit, signaleert wel dat een grotere groep jongeren tegenwoordig ook aan serieuze wapens kan komen.

‘De grens is verlegd: wat eerst alleen in de echte criminele scene gebeurde, zie je nu ook onder jongeren met een minder zwaar daderprofiel’, aldus Bruinsma. ‘First offenders, die voorheen vooral overlast op straat veroorzaakten, hebben opeens ook een vuurwapen.’

Hoe komt een 16-jarige scholier aan een vuurwapen?

In ieder geval niet via een schietsportvereniging, zegt Sander Duisterhof, directeur van de Koninklijke Nederlandse Schietsport Associatie (KNSA). ‘Minderjarige leden mogen alleen verenigingswapens gebruiken, die ook op de club blijven. Een 16-jarig lid kan nooit over een eigen wapen beschikken.’

Criminoloog Spapens zegt dat een wapen aanschaffen niet gemakkelijk gaat. ‘In algemene zin is het zo dat de aanschaf van vuurwapens voor personen die in het criminele milieu bekend zijn en daar tot op zekere hoogte worden vertrouwd – in de zin dat ze tegenover de politie niet gaan vertellen waar ze hun wapens hebben gekocht – niet bijzonder ingewikkeld is’, zegt de Tilburgse hoogleraar. ‘Maar wanneer je die contacten niet hebt, wordt het een stuk moeilijker. Ik heb in de loop der jaren legio journalisten aan de lijn gehad die dachten dat ze met een paar avondjes rondhangen in louche kroegen zo een illegaal vuurwapen te pakken konden krijgen. Niet dus.’

Volgens hem komen jongens van een jaar of 16 vooral via een criminele vader of oudere broer aan een illegaal vuurwapen: ‘Ze weten waar het verborgen ligt en nemen het dan stiekem mee om indruk te maken op hun vriendjes, maar ook wel als ze ruzie hebben.’ In soortgelijke gevallen die Spapens ooit heeft onderzocht, bleken de wapens bijna altijd ‘zonder vragen te zijn geleend’ van een familielid.

KNSA-directeur Duisterhof wijst er bovendien op dat het ‘in bepaalde culturen’ minder ongebruikelijk is om een wapen in huis te hebben als beveiligingsmiddel. Dat zou bijvoorbeeld kunnen gelden voor (Koerdisch-)Turkse Nederlanders. Zo verwondde in december 1999 de 17-jarige Ali D. op ROC de Leijgraaf in Veghel een docent en vier leerlingen met een pistool dat hij van zijn vader had gekregen. De scholier had het gemunt op een leeftijdgenoot die met zijn zusje naar Turkije was geweest en zo de familie-eer had geschonden.

In januari 2004 schoot de 16-jarige Murat D. een conrector dood in de kantine van het Terra College in Den Haag. De scholier was boos omdat hem een schorsing boven het hoofd hing. Hij had het pistool gekregen van een 25-jarige kennis die een relatie had met een vriendin van Murat.

Hoe kan het wapenbezit onder scholieren worden tegengegaan?

Nadat in 2004 de conrector van het Terra College was doodgeschoten, verschenen in diverse scholen opeens detectiepoortjes. Maar dat heeft volgens onderzoeker Ferwerda geen hoge vlucht genomen. ‘Dat blijft allemaal techniek, terwijl het hier toch vooral om de menselijke factor gaat: waarom nemen leerlingen wapens mee naar school’, aldus Ferwerda.

Hij schreef in 2015 een adviesrapport voor het ministerie van Veiligheid en Justitie: Invoering controle op wapenbezit binnen scholen. Het begint volgens Ferwerda allemaal met ‘awareness’: elke school moet ervan doordrongen zijn dat het ook bij hen kan gebeuren. Ze moeten daar in het veiligheidsbeleid aandacht aan besteden, net als aan drugs- en alcoholbeleid. Medewerkers en leerlingen moeten alert zijn op wapenbezit bij anderen, en dat kunnen melden. En uiteindelijk pleit hij ook voor ‘preventieve wapencontroles’, in samenwerking met gemeente, politie en justitie. ‘Een of twee keer per jaar zouden alle kluisjes kunnen worden gecontroleerd’, aldus Ferwerda.

Zulke maatregelen moeten wel goed uitgelegd en aangekondigd worden in het veiligheidsplan. ‘Iedere school wil een veilig schoolklimaat scheppen voor zijn leerlingen’, aldus de onderzoeker. ‘Niemand wil Amerikaanse toestanden.’

Het Pierson College in Den Bosch, waarop de jongen zit bij wie een alarmpistool in de zadelruimte van zijn scooter is aangetroffen, heeft geen detectiepoortjes. Rector Alma van Bommel wil ze ook niet. De school onderzoekt nog of extra veiligheidsmaatregelen nodig zijn. ‘De vraag is: kun je zoiets voorkomen zonder overal detectiepoortjes te plaatsen’, aldus Van Bommel. ‘Want detectiepoortjes stralen ook onveiligheid uit.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.