Waar ging het mis in Geldermalsen?

De veldslag in Geldermalsen is een nieuw dieptepunt in de maatschappelijke discussie over de komst van asielzoekers. Hoe is het zover gekomen? En was deze chaos niet te vermijden?

Protest bij het gemeentehuis van Geldermalsen Beeld anp

'De politie heeft rekening gehouden met behoorlijke onrust vanuit de samenleving', zegt districtschef Lute Nieuwerth donderdag tijdens een persconferentie over de rellen in Geldermalsen. 'Maar we hadden niet gerekend op zo'n grote, onverhoedse aanval. Het was een planmatige, brute aanval van een groep van ongeveer tachtig man die ons, een paar minuten, overrompelde.'

De relschoppers, die zich volgens hem hadden losgemaakt van de grote groep demonstranten, bestookten de politie van dichtbij met zware vuurwerkbommen, lawinepijlen, klinkers en betonblokken. Ze kwamen bijna allen uit Geldermalsen - veertien van hen zijn gearresteerd, meer aanhoudingen worden verwacht. 'Dat maakt het nog pijnlijker', aldus burgemeester Miranda de Vries. 'Vanuit onze eigen bewoners is geweld gebruikt.'

Drie politieagenten trokken hun dienstwapen - twee van hen hebben waarschuwingsschoten gelost. Bij de politie waren twee lichtgewonden. Onder de relschoppers, demonstranten en toekijkers vielen een onbekend aantal gewonden. Minstens twee burgers moesten met hoofdletsel naar het ziekenhuis worden afgevoerd.

De heftige rellen voor het gemeentehuis, waar de raadsvergadering ijlings moest worden afgebroken, zijn een nieuw dieptepunt in de maatschappelijke discussie over de komst van asielzoekers, na Steenbergen, waar onlangs een inspraakavond volledig uit de hand liep.

Beeld anp

Gebrekkige communicatie

Is de politie overrompeld door een groep relschoppers, de bewoners van het Gelderse dorp voelen zich overrompeld door het besluit van het gemeentebestuur om 1.500 asielzoekers te vestigen op een braakliggend gedeelte van een bedrijventerrein, vlak bij nieuwbouwwijk De Plantage. Het is vrijdag als het college dat voornemen bekendmaakt en de gemeenteraad vraagt om zich er woensdagavond al positief over uit te spreken. 'Zoiets ingrijpends wordt ons binnen enkele dagen door de strot geduwd', is de reactie van veel bewoners.

Ze vinden 1.500 asielzoekers in een dorp van 10.500 inwoners veel te veel. De omvang én de snelheid van besluitvorming wekken onvrede. Het azc belooft na Ter Apel en Budel het grootste van Nederland te worden. Woensdagavond mogen zestig inwoners inspreken tijdens de gemeenteraadsvergadering, maar volgens velen is die inspraak een wassen neus.

In het collegevoorstel staat dat 'fors wordt ingezet op goede informatievoorziening naar alle betrokkenen', maar veel bewoners hekelen de gebrekkige communicatie.

Vrouw zwaargewond

Bij de rellen in Geldermalsen is een 39-jarige vrouw zwaargewond geraakt. Dat zegt haar advocaat Esther Vroeg. Het slachtoffer heeft volgens haar zonder enige aanleiding voor haar woning klappen gekregen van ME'ers, waardoor ze ernstig hersenletsel heeft opgelopen. 'De kans op herstel moeten we afwachten', aldus de raadsvrouw. Ze gaat aangifte doen tegen de betrokken ME'ers. De politie zei gisteren nog niet op de hoogte te zijn van het incident, maar zal daar wel onderzoek naar doen.

Er is ook wrevel over een uitgelekt bericht van een gemeenteraadslid van Dorpsbelangen aan een SGP-collega, waarin de term 'snelle pijn methodiek' valt. De bewoners voelen zich niet serieus genomen. Ze vrezen overlast, maar ook een waardedaling van hun huizen. In de nieuwbouwwijk naast het geplande azc zouden de huizen in één klap 30- tot 40 duizend euro minder waard zijn geworden. Twee koopopties zouden door alle ophef al zijn geannuleerd.

Ook ondernemers op het bedrijventerrein vrezen een waardedaling van onroerend goed. En ze denken dat het azc andere ondernemingen ervan zal weerhouden zich hier te vestigen. De afgelopen dagen zijn in het dorp, vooral in de buurt van de locatie, tientallen spandoeken opgehangen. 'Gemeente moet kiezen voor de burgers, niet voor het geld', staat op meerdere protestborden in het weiland vlak bij de snelweg A15.

Profijt voor de gemeente

Veel demonstranten beschuldigen de gemeente ervan vooral uit te zijn op het financieel voordeel dat de komst van asielzoekers met zich mee zou brengen. Het bedrijventerrein loopt slecht, evenals de nieuwbouwwijk ernaast, waardoor de gemeente eigenlijk 12,5 miljoen euro zou moeten afboeken op haar grondpositie. Dankzij de huuropbrengsten van het azc kan dat tien jaar worden uitgesteld.

'De Vries speelt het vies', luidt een spandoektekst. Ook op andere borden wordt gesteld dat de burgemeester vooral 'een financieel gat wil dichten', over de ruggen van de bewoners.

Miranda de Vries, burgemeester van Geldermalsen Beeld anp

In het collegevoorstel staat dat de gemeente voor het huisvesten van asielzoekers een grondprijs mag hanteren gelijk aan die voor sociale woningbouw: 'Dit zal de komende tien jaar voor de grondexploitatie van de gemeente een positief effect hebben.'

Tijdens de persconferentie zegt burgemeester De Vries dat de belangrijkste motivatie voor het azc 'voortkomt uit de plicht om vluchtelingen op te vangen'. Daarnaast speelt de begroting een rol, erkent ze. 'Je moet het op een goede manier organiseren. Maar wel in die volgorde: natuurlijk wil je vluchtelingen opvangen, daarna is het van belang dat je dat verstandig organiseert.'

Tegenstand onderschat

'Hier zeggen we: achteraf kun je een koe in de kont kieken', antwoordt politiechef Nieuwerth op de vraag of de politie meer manschappen had moeten inzetten. 'Als we geweten hadden dat negentig man een massieve en planmatige aanval zouden uitvoeren, hadden we meteen twee pelotons ingezet.'

De politie heeft vooraf nog informatie ingewonnen in andere plaatsen waar onrust is ontstaan over asielzoekers, zoals in Steenbergen. Er is gerekend op veel demonstranten, die niet het gemeentehuis in mochten. Voor de raadszaal zijn hekken geplaatst met zo'n twintig politie-agenten ervoor. Verder staan elders in het dorp 25 ME'ers 'niet zichtbaar' paraat.

Bij een eerste doorbraakpoging door een twintigtal relschoppers houden de agenten nog dapper stand, aldus Nieuwerth. Als die versterking krijgen van 25 ME'ers slaat de vlam in de pan. Volgens demonstranten zijn het vooral meppende ME'ers die de rellen hebben aangewakkerd.

Volgens Nieuwerth kan de politie bij charges moeilijk onderscheid maken tussen relschoppers en geweldloze demonstranten. 'Het is daarna nog 20 minuten stevig doorgegaan', zegt hij. Extra ME wordt aangevoerd uit Groesbeek en zelfs Amsterdam. Uiteindelijk lopen er tachtig ME'ers rond in het Gelderse dorp, sommige met politiehonden aan de lijn. In de lucht hangt een politiehelikopter.

De districtschef benadrukt dat er geen relschoppers zijn doorgedrongen tot het gemeentehuis. Wel is daar een beangstigende situatie, de rellen spelen zich vlak voor de ingegooide ramen af. Als om die reden de raadszaal wordt ontruimd hebben pas vier insprekers het woord gevoerd. 'Iedere aanwezige heeft wel dreiging gevoeld', aldus burgemeester De Vries.

De politie wil niet zeggen of de dreiging is onderschat. 'We gaan onze voorbereiding wel evalueren', aldus de districtschef.

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Wel of geen azc?

'Het is helder dat een deel van de bevolking fors is geschrokken van de plannen', zegt de PvdA-burgemeester, die evenals de fractievoorzitter van de SGP persoonlijk is bedreigd. 'Ik zie het als mijn taak de verdeeldheid te verkleinen.' Of er nog een inspraakavond komt, wil ze niet zeggen. Ze gaat begin januari eerst overleg voeren met alle fractievoorzitters.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden