Waar gaat het precies mis met het IBAN-nummer?

Het IBAN-nummer veroorzaakt een klein jaar na zijn invoering soms nog consumentenleed. Na een foute overboeking kan het lastig zijn het geld terug te krijgen. Maar er is een sluiproute.

Beeld Peter van Hugten

Wat is het probleem?

Sinds augustus 2014 is iedereen verplicht om het International Bank Account Number (IBAN) te gebruiken bij het overmaken van geld. Tot die tijd konden consumenten gewoon het oude rekeningnummer invullen van de begunstigde en zette de bank die gegevens om in IBAN. Nu moeten ze dat zelf doen en dat gaat soms mis.

IBAN bestaat uit een combinatie van 18 letters en cijfers. De code is opgebouwd uit achtereenvolgens een landcode, een controlegetal, een bankcode en het oude rekeningnummer. Voorheen waren rekeningnummers negen cijfers of minder.

Het langere rekeningnummer moet betalingen over de grens vergemakkelijken. Tot nog toe leidt het nieuwe supernummer bij sommige consumenten tot gehannes bij onlinebankieren.

'Gedrag valt lastig te veranderen, dat heeft tijd nodig', zegt Gijs Boudewijn, adjunct-directeur van Betaalvereniging Nederland, verantwoordelijk voor het betalingsverkeer van banken.

Waar gaat het precies mis?

Meestal gaat het fout bij een van de zogeheten omnummerdiensten op het internet, zoals Iban-converteren.nl en OpenIBAN.nl. Daar maken klanten tikfouten. De websites produceren dan toch een geldig IBAN-nummer. Alleen het verkeerde. Iemand denkt dan het actuele rekeningnummer van zijn vriend te hebben, maar maakt vervolgens de rekening van de kroeg naar een wildvreemde over.

Ook zijn er soms foute IBAN-nummers in de adresboeken van internetrekeningen gekoppeld aan de naam van een bedrijf of persoon. Bij de omzetting van alle 22 miljoen rekeningnummers zijn tegelijk alle opgeslagen rekeningnummers meegenomen. De banken hebben bij de omzetting niet ondervangen dat gebruikers hun adresboek soms gebruikten voor andere doeleinden, zoals het onthouden van hun pincode of de beveiligingscode van hun creditcard. Die getallen zijn toch omgezet in een IBAN-nummer, meldde consumentenprogramma Kassa eind vorig jaar.

Tot augustus was het de automatische omnummering bij de banken zelf waar het euvel zat. Nu kunnen klanten alleen nog een volledig IBAN invullen. Daarmee is het zo goed als uitgesloten dat een verkeerde aanslag op het toetsenbord tot een verkeerde boeking leidt. Dat komt doordat alle rekeningnummers inmiddels zelf-controlerend zijn. Ze herkennen tikfouten.

Voorheen waren er nog 7 miljoen oud-Postbank-rekeningen (nu dus ING) in omloop waar dat niet het geval was. Daar vond een controle plaats door naam en rekeningnummer te vergelijken. Die methode was juist gevoeliger voor fouten.

Zijn veel consumenten de sigaar?

De Betaalvereniging schat dat het om zo'n 1.500 foute overschrijvingen per maand gaat, op een totaal van ongeveer 125 miljoen overschrijvingen.

Vorig jaar, in de overgangsperiode voor 1 augustus, lag dat aantal nog op ongeveer 4.500. Daar was een bedrag van 18 miljoen euro mee gemoeid.

In absolute aantallen is het probleem klein, maar voor de indivuele consument kan het leed groot zijn. Het kan heel lastig zijn om bij een foute overschrijving het geld terug te krijgen, constateert de Consumentenbond. 'We krijgen regelmatig meldingen, het is gewoon vervelend voor consumenten', zegt de woordvoerder.

Wat moet je eigenlijk doen bij een verkeerde overboeking?

Neem direct contact op met de bank. Die mag het geld niet zomaar terugstorten, maar kan wel helpen. De bank stuurt tot twee keer toe een brief naar de ontvanger. Als er drie weken later nog geen antwoord is, mag ze contactgegevens verstrekken. Dan is het aan de klant zelf om de ontvanger te vragen het geld over te maken. Bij hoge bedragen leidt dat soms tot een juridische strijd omdat de ontvanger het geld bijvoorbeeld al heeft uitgegeven, wat overigens verboden is. 'Voor 100 euro ga je echter geen advocaat inhuren', zegt de woordvoerder van de Consumentenbond.

Er is een soms succesvolle sluiproute. Doe direct na de verkeerde boeking nog een overschrijving, maar dan met 1 cent. Plaats in de omschrijving het verzoek om het geld terug te storten. Een goede tip, zegt Boudewijn. 'Dat zou ik altijd proberen.'

Komt er een oplossing?

Voor een deel van het probleem wel. De Consumentenbond gaat met de Betaalvereniging Nederland bekijken of er nog betere mogelijkheden zijn om consumenten bij fouten hun geld terug te laten krijgen. Niet alles kan worden voorkomen. Verkeerde overboekingen, bijvoorbeeld doordat facturen worden verwisseld, zullen blijven bestaan, zij het op kleine schaal. Dat was voor IBAN ook al zo. Het beste advies: accepteer onder geen beding een oud rekeningnummer van iemand en mijd omnummerdiensten. Vraag liever altijd naar iemands IBAN, zegt Boudewijn. 'Zo voorkom je veel ellende.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden