Waar gaan al die vliegtuigen naartoe?

Met de radar die Ernst Arbouw maakte van een tv-ontvanger, koperdraad en wat software kun je vliegtuigen 'oppikken'.

Beeld Thinkstock

We liggen samen in het gras en Roemer (5) wijst naar een condensstreep aan de strakblauwe hemel: 'Een straaljager!'

'Hm, ik denk dat het een gewoon vliegtuig is.'

Roemer trekt één mondhoek een beetje naar boven - het teken dat hij diep over iets nadenkt. 'Waar gaat-ie naartoe?'

'Naar Noorwegen of misschien naar Zweden. Dat is ongeveer die kant op.' We kijken samen hoe het vliegtuig richting het noorden verdwijnt. Dan komt er nog een vliegtuig over, precies dezelfde kant op. En dan nog een en dan nog een. Noorwegen is een mooi land, en ik kan me voorstellen dat mensen er graag naartoe gaan, maar vier vliegtuigen in twintig minuten is overdreven. Waar gaan al die vliegtuigen naartoe?

Voor ik vertel dat de aarde rond is en dat de meeste vliegtuigen richting Oslo en Stockholm eigenlijk naar Peking gaan, eerst iets anders. Sinds een aantal jaren hebben vrijwel alle vliegtuigen - er zijn uitzonderingen - een zogeheten ADS-B transceiver die informatie uitzendt over onder meer positie, koers en snelheid van het toestel. Het systeem (voluit: Automatic Dependent Surveillance-Broadcast) heeft twee belangrijke voordelen ten opzichte van radar: het is nauwkeuriger en het is vollediger. Omdat ADS-B de positie bepaalt met gps, is tot op een paar meter nauwkeurig bekend waar het vliegtuig is. Behalve positie, koers, snelheid en hoogte stuurt het systeem meestal ook het registratienummer en het callsign van het vliegtuig. Radar weet alleen waar een vliegtuig is, ADS-B weet waar welk vliegtuig is.

Met een usb digitale tv-ontvanger, twee stukken koperdraad en wat eenvoudige software pik je het ADS-B signaal zelf uit de lucht.

Stap 1

Het hart van de ADS-B ontvanger is een usb-stickje met een digitale tv-ontvanger. Zulke stickjes (zoek naar DVB-T met R820T2 chip) kosten bijna niks, maar hebben toch een enorm frequentiebereik, van 24 Mhz tot 1766 Mhz. Dat maakt ze geschikt - nou ja, voor bijna alles waaraan een radiosignaal te pas komt. ADS-B zit op 1090 MHz. Perfect dus.

Stap 2

Het signaal van de ontvanger wordt op de computer verwerkt door twee programma's, ADSB# (spreek uit: ADSB Sharp) en Virtual Radar. De zip-file van ADSB# bevat ook de benodigde drivers voor de ontvanger. Download het programma en pak het uit, steek de usb-stick in de pc, klik op het driverbestand (zadig.exe) en kijk hoe je computer het werk doet.

Stap 3

Download en installeer Virtual Radar, open het programma en klik onder Tools > Options > Receivers> Format op 'AVR or Beast Raw Feed'. In hetzelfde venster kun je de poort waarop Virtual Radar 'luistert' instellen. Die moet hetzelfde zijn als de poort waarop ADSB# 'praat'.

Als het goed is, staat de poort standaard ingesteld op 47806. Geen idee waarom, maar het lijkt goed te werken. Niet veranderen dus.

Als je in het hoofdscherm van Virtual Radar op het linkje http://127.0.0.1/VirtualRadar klikt, opent - als alles goed is gegaan - een browservenster met een kaart waarop de vliegtuigen over je huis vliegen.

Beeld Bier en brood

Stap 4

Afhankelijk van de tijd en de plaats pik je met de bij de tv-ontvanger meegeleverde antenne zo'n vijf tot tien vliegtuigen op. Een zelfgemaakte antenne van twee stukjes installatiedraad, een plastic flessendop en een stuk oude tv-kabel verbetert de ontvangst enorm. Trek de koperdraad recht met een eind in de bankschroef en het andere eind in de boormachine en boor twee gaatjes in de flessendop (ander isolerend materiaal kan ook - ik had toevallig een lege colafles bij de hand). Buig een rechte hoek in de draden, steek ze door de gaatjes in de dop en soldeer de uiteinden van de tv-kabel vast - de kern gaat naar de ene draad, de mantel naar de andere.

De antenne moet de halve golflengte van het radiosignaal hebben. De golflengte is de snelheid gedeeld door de frequentie, dus 300.000/1.090.000 = 0,275 meter en een beetje. Mik voor de halve golflengte tussen 13,7 en 13,8 centimeter.

Stap 5

Met een goede antenne 'ziet' de ontvanger vliegtuigen tot ongeveer 100 kilometer afstand. Op internet circuleren allerlei ontwerpen en bouwschema's voor versterkers om de ontvangst verder te verbeteren. De snelste en goedkoopste oplossing is een inline-versterker voor de satellietschotel (ongeveer 8 euro) met de bijbehorende voeding (power inserter, ongeveer 15 euro).

Met een verbeterde antenne en een versterker 'kijkt' de ontvanger van Groningen tot de Deense kust - een afstand van 200 kilometer. De andere kant op is de ontvangst iets minder goed, ongeveer tot de lijn Enkhuizen-Lelystad-Harderwijk. Waarschijnlijk komt dat doordat m'n huis tussen de antenne en het radiosignaal staat.

Maar hoe zit het nou met die vliegtuigen naar Peking? Je zou denken dat de kortste route naar China een rechte lijn is, van Amsterdam naar Enschede en dan verder. Niet dus. Omdat de aarde rond is, is de kortste route van Amsterdam naar Peking een gekromde lijn die loopt via Groningen, Kopenhagen en St.-Petersburg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden