Waar eindigt creatieve vrijheid en begint misleiding?

Pics

In hoeverre mag je de kijker bedotten? Die vraag staat centraal in de strijd om de Oscars dit jaar.

Liam Neeson wil het een aantal bezorgde ouders toch maar even per brief laten weten: 'De kans dat jullie kinderen ontvoerd worden in Europa is 1 op de 20 miljoen ofzo.' Hij houdt dus een kleine slag om de arm, maar hij wil zeggen: het is niet zo dat een groep boosaardige Albanezen de hoofdsteden afstropen op zoek naar roomblanke, naïeve Amerikaanse meisjes die zij als seksslaaf willen verkopen aan sjeiks en andere miljonairs, zoals te zien is in zijn Taken-films. De acteur was namelijk ter ore gekomen dat dit de reden was dat veertig van de zestig leerlingen uit een Texaanse schoolklas niet mee mochten op schoolreis naar Parijs, zo vertelde hij in een interview.

Verbijsterend. Zeker in dit mediatijdperk. Nee, u en ik zijn veel slimmer.

En toch is dat niet helemaal waar - om voor mijzelf te spreken. Door The Imitation Game bijvoorbeeld dacht ik dat wiskundige Alan Turing eigenhandig een computer had gebouwd om de Enigma-code te kraken, terwijl hij door alles en iedereen werd tegengewerkt. In werkelijkheid werd de machine door anderen in elkaar gezet en viel het met die tegenstand wel mee.

Stom natuurlijk, achteraf. Uiteraard maken filmmakers de zaken visueel aantrekkelijker, staan de feiten in dienst van de plot. Maar dat vergeet je makkelijk, als het zo smakelijk en hapklaar wordt opgediend.

Hoe ernstig mag je de kijker bedotten? Waar eindigt creatieve vrijheid en begint misleiding? Die vraag staat centraal in de strijd om de Oscars dit jaar. Er zijn extreem veel biopics en 'waargebeurde verhalen' in de race, maar het lijkt ook of 'historisch correct' met het jaar een belangrijker criterium wordt. De filmmakers schermen ermee in hun campagnes; critici proberen het onderuit te halen.

Mag je de Amerikaanse president Johnson afschilderen als een president die de mensenrechtenbeweging maar schoorvoetend wilde helpen, zoals in Selma, terwijl hij Martin Luther King in werkelijkheid veel meer heeft geholpen?

Liam Neeson

Biedt Angelina Jolies Tweede Wereldoorlogfilm Unbroken een racistische portrettering van wrede, bloeddorstige Japanners? Zoals de tegenstanders beweren, die de film uit de Japanse bioscopen willen houden. Of is dat juist een ontkenning van de Japanse geschiedenis, aldus een tegenpetitie die ook Adriaan van Dis en Wieteke van Dort ondertekenden? Is het erg dat worstelaar Mark Schultz, hoofdpersoon in Foxcatcher, razend is over zijn portrettering? Wiskundige Alan Turing is miskend, maar mag je hem tot held verklaren door hem dingen toe te dichten die hij niet (helemaal) heeft gedaan?

Gelukkig doet het er niet toe. En om valse feiten in het geheugen te voorkomen, is het het beste om dit als stelregel nemen: een fictiefilm is, het woord zegt het al, fictie. Hoe verleidelijk het allemaal ook wordt gebracht: de waarheid is te gecompliceerd om in anderhalf uur in een bioscoop voorgeschoteld te krijgen. Die zoek je maar ergens anders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.