Waar de hardste klappen vallen

Kleine zelfstandigen, lazen we in de Volkskrant van eergisteren, doen veel vaker dan vorig jaar een beroep op de bijstand....

De crisis begint nu echt voelbaar te worden. In een jaar tijd vervielen al meer dan honderdduizend arbeidsplaatsen. Daar merkten we tot voor kort nog niet zo veel van, want in de meeste gevallen ging het om onvervulde vacatures. De oplopende werkloosheid gaat vanaf nu zijn tol eisen. De hardste klappen vallen onder de groep van de werkende armen.

Deze groep laagbetaalden (denk aan 10 euro bruto per uur of minder) is gestaag gegroeid. Het gaat om zo’n 1,25 miljoen mensen. Velen van hen behoren tot de flexwerkers (zo’n 2 miljoen). Het zijn werknemers met tijdelijke contracten, oproepkrachten, uitzendkrachten, illegalen zonder rechten. Ze staan in het holst van de nacht op om te werken op de bloemenveiling, in de kassen, in een fabriek om maaltijden klaar te maken, of als schoonmaker op Schiphol. Ze lopen elk moment het risico hun baan te verliezen, bijvoorbeeld aan een jongere die goedkoper is en die bovendien beter met computers uit de voeten kan. Ze kunnen niet protesteren als hun overuren niet worden uitbetaald, want dan brengen zij hun toch al precaire positie in gevaar. Buitenlandse vrouwen zonder verblijfsvergunning, die werken in het huishouden van drukke tweeverdieners, kunnen geen aangifte doen bij de politie als ze worden bestolen, want dan worden ze uitgezet.

Je hoort ze niet en je ziet ze niet. Ze zijn meestal te bescheiden, te weinig zelfverzekerd of te gedesillusioneerd om voor zichzelf op te komen. En ze willen hun sores niet aan de grote klok hangen.

Journalist Will Tinnemans is er niettemin in geslaagd tweeëntwintig werkende armen over hun worsteling om het hoofd boven water te houden, aan de praat te krijgen. In zijn boek Onzeker bestaan krijgt de rafelrand van de arbeidsmarkt een gezicht. Ze zijn laag tot middelbaar opgeleid, veelal veertig plus, heel vaak gescheiden moeders met opgroeiende kinderen. Ze hebben meestal parttime werk, vaak niet uit vrije wil, maar omdat hun werkgever niet meer uren werk voor hen heeft.

Veel van de mensen die dit voorjaar hun verhaal deden aan Tinnemans vinden dat ze op hun werk niet serieus worden genomen. Een blijk van waardering, van respect, is zeker niet vanzelfsprekend. Toch werken ze liever dan dat ze thuis zitten met een uitkering. Maar aan die uitkering valt niet altijd te ontkomen; bij gebrek aan werk of, bij een kleine baan, aan voldoende inkomen. Een uitkering brengt verplichtingen met zich mee: tot solliciteren natuurlijk, tot bijscholing en – van de kant van de uitkeringsinstantie – tot reïntegratie. Over dat laatste zijn bijna alle gesprekspartners van Tinnemans uitgesproken negatief. Het werkt gewoon niet, al kost het handenvol geld.

Tinnemans’ boek is een geslaagde vorm van eigentijdse sociale oral history. Het project is financieel en organisatorisch mogelijk gemaakt door vakcentrale FNV. Het maakt onderdeel uit van een campagne van de internationale vakbeweging voor fatsoenlijk werk. Voor de FNV betekent dat: werk dat via cao’s goed geregeld is.

Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Want de flexibele rafelrand van de arbeidsmarkt laat zich moeilijk organiseren. Zij fungeert niet alleen als buffer voor de werkgevers, maar ook voor de werknemers die wél goed georganiseerd zijn en zich beschermd weten door een sterke rechtspositie. Met andere woorden: de flexwerkers vangen maar al te vaak de klappen op voor de veel grotere groep werknemers die – heel begrijpelijk – vasthouden aan hun eigen verworvenheden. Uit het project van Tinnemans blijkt op zijn minst dat de FNV dit dilemma niet uit de weg gaat en een stem geeft aan de mensen die zelden worden gehoord.

vk.nl/columnisten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden