Waar blijft de opstand der jongeren?

De Haagse Nieuwe Kerk zat deze week vol ouderen die vinden dat de pensioenellende onrechtvaardig wordt verdeeld. En de jongeren dan?

Guus ga naar huus, want de boel die staat op spring’n/ De ouderen zijn razend en het rommelt in ’t land.

De stem van acteur Frits Lambrechts (72) schalt door de Nieuwe Kerk aan het Haagse Spui. Een grijze menigte deint mee. Hier en daar gaat ritmisch een hand in de lucht. Zestigplus Nederland roert zich. Met een heus strijdlied op dvd – een oude man die dreigend met een kettingzaag zwaait. Met bekende voormannen als Marcel van Dam en Jan Nagel verklaren ze de oorlog aan fondsen die hun pensioenen willen bevriezen.

En nu er dan een crisis is, strooit Bos wel met miljarden/ om hebzucht te belonen vanaf IJsland tot Geleen/ Die schaamteloze graaicultuur is echt niet meer te harden/ maar wie de welvaart opgebouwd heeft, voelt het dus meteen.

Zeven jaar geleden werden de ouderen gespaard. De internetkrach deed de pensioenpremies stijgen, waardoor alleen werkenden extra moesten betalen. Wie vóór 1950 was geboren had ook geen last van het afschaffen van vut en prepensioen. Eindloon – het laatst verdiende salaris – was de basis voor hun pensioen, in plaats van het middelloon nu.

Anno 2009 kiezen pensioenfondsen anders. Om niet verder in te teren op de toch al schamele reserves moeten ook ouderen eraan geloven. De pensioenuitkeringen worden de komende jaren niet geïndexeerd. Oftewel: alles wordt duurder, maar gepensioneerden krijgen er niets bij. Werkenden ook niet trouwens – bij hen komt het niet-indexeren van wachtende pensioengelden even hard aan.

De ouderen roeren zich, maar waar blijven de jongeren? Moeten die zich niet verweren?

Mei Li Vos, Kamerlid voor de PvdA, deed vier jaar geleden een poging. Ze richtte – tot ergernis van de FNV – het Alternatief voor Vakbond (AVV) op, voor jongeren wier belangen volgens haar bij de traditionele bonden ‘van grijze, blanke mannen’ niet aan bod kwamen. ‘Het was een poging jongeren op de ouderwetse manier te organiseren. In een vakbond, een vereniging, zoals ouderen dat doen. Dan praat je mee, dacht ik.’

Vos is ervan teruggekomen. ‘Die ouderwetse manier van organiseren spreekt niemand meer aan. En meepraten lukt ook niet. We worden overal buiten gehouden. De polder is een kartel.’

De teller bij het AVV staat op drieduizend leden. Ter vergelijking: de FNV heeft er 1,4 miljoen. De huidige AVV-voorzitter Martin Pikaart geeft toe: ‘Het voelt soms als trekken aan een dood paard. Jongeren voelen zich niet tot een collectief aangetrokken. Vierhonderd man in een fabriekshal lieten zich eenvoudiger organiseren dan werknemers die vier jaar hier werken, twee jaar daar, en tussendoor een tijdje freelancen.’

Ondertussen laten jongeren zich volgens Pikaart de kaas van het brood eten. ‘Straks is er geen pensioen meer over.’

Waarom organiseren jongeren zich niet? Ze zijn massaal lid van Hyves, LinkedIn en Facebook, maar meer dan los zand wordt het niet.

Jongeren hebben het simpelweg te druk, zegt socioloog Henk Becker, emeritus hoogleraar aan de Universiteit Utrecht. ‘We leven in een prestatiemaatschappij. Jongeren zetten alles op alles om in hun specialisme te presteren. Ze bedrijven topsport en hebben geen tijd voor andere dingen.’

Bovendien, zegt Becker, is de tijd van grote verhalen voorbij. ‘Roepen dat alles anders moet, is jarenzestigproza geworden. Er is geen opinieleider, die jongeren zegt hoe het probleem van de sociale rechtvaardigheid tussen generaties kan en moet worden opgelost.’

Individualisme, ver-van-mijn-bed-gevoelens, het geloof dat in verzorgingsstaat Nederland alles van wieg tot graf is geregeld – de jongeren maken zich niet druk. Ze gaan liever naar de tandarts dan zich te verdiepen in hun pensioen, bleek onlangs uit onderzoek. ‘We zijn te goedgelovig’, zegt Pikaart. Wat niet wil zeggen, bezweert Mei Li Vos, dat jongeren niet maatschappelijk betrokken zijn, of minder idealistisch. ‘Regel een internetactie voor een goed doel en iedereen doet mee.’

FNV-bestuurder Peter Gortzak heeft een simpeler verklaring. Jongeren hebben volgens hem helemaal geen reden zich apart te organiseren. FNV Jong voert met 180 duizend leden onder 35 jaar een succesvolle interne lobby, zegt hij. ‘Reken maar dat jongeren bij ons worden gehoord. De FNV behartigt alle belangen.’

Volgens Gortzak drijft de Nederlandse Bond van Pensioenbelangen (NBP), die de bijeenkomst in de Haagse Nieuwe Kerk organiseerde, de generaties onnodig uiteen. ‘Laten we geen deelbelangen tegenover elkaar plaatsen. Voor je het weet, blazen we het stelsel op.’

Gortzak vindt het argument van de gepensioneerden – dat jongere generaties nog alle tijd hebben om de schade in te halen – onzinnig. ‘Een dwaze gedachte. Alsof pensioenfondsen straks extra geld gaan uitdelen.’

De dvd met de kettingzaag vindt de FNV’er beneden alle peil. ‘Onsmakelijk. Ik vrees dat minister Guusje ter Horst, tegen wie de actie is gericht, haar bewaking heeft moeten aanscherpen.’

Tekent zich hier dan toch iets van een generatieconflict af, het belangenverschil waarbij jong en oud elkaar naar het leven staan?

Volgens de Tilburgse pensioendeskundige, hoogleraar Harry Verbon, zal het zo’n vaart niet lopen. ‘Het is duidelijk dat de oude generatie in een aantal opzichten behoorlijk is bevoordeeld. En het toekomstige pensioen van jongeren kan wel eens minder goed zijn geregeld dan het nu lijkt.’

Maar een expliciet conflict wordt het volgens Verbon niet. ‘De markt zal het regelen. Jongeren worden op den duur zo schaars dat ze veel kunnen eisen. De markt zal de jongeren bevoordelen.’

Volgens Henk Becker en Mi Lei Vos is er nog net genoeg tijd om een explosie van ongenoegen te voorkomen. ‘Het is niet nodig’, verklaart Vos. ‘Als er tenminste iemand naar ons luistert. Inkomen moet het criterium zijn bij de verdeling van geld, niet leeftijd.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden