In februari gooide Malek F. zijn huisraad op straat.

Reconstructie Steekpartij Den Haag

Waar begon de waanzin van Malek F.?

In februari gooide Malek F. zijn huisraad op straat. Beeld Regio15

Toen Malek F. in 2014 met zijn broer Syrië ontvluchtte, wilde hij een ding: zijn ouders naar Nederland halen. Het drama dat volgde, tekende zijn leven.

Vlak voor hun vader op de boot stapt om de overtocht van ­Libië naar Italië te maken, belt hij nog naar Malek F. en zijn broertje. Het is de laatste keer dat ze hem zullen spreken. De boot zinkt. Hun zusje, die zich ook op de boot ­bevindt, wordt gered door de kustwacht. De vader overleeft het niet.

F. (31) en zijn jongere broer (29) ­wonen sinds 2014 in Nederland. De stateloze Palestijnen leidden tot het uitbreken van de oorlog een goed bestaan in Syrië, vertelt zijn broer aan het AD. Malek werkte in restaurants, zijn broertje was boekhouder en later dj. Om de oorlog en de dienstplicht te ontvluchten willen ze naar Nederland. Ze ondernemen verschillende pogingen en proberen zelfs van Turkije naar Griekenland te zwemmen. Uiteindelijk slagen ze erin het land te bereiken waar hun tante al woont.

In Nederland krijgt F. een appartement toegewezen in Den Haag. Hij gaat aan de slag met Nederlands leren en vindt later werk als barman in Scheveningen. Op Facebook is te zien hoe Malek, in oranje gehuld, Koningsdag viert. Hij staat bier drinkend op foto’s. Volgens zijn vriend Abdul Rahman Kasem, die op Facebook zijn verhaal deelt, is F. niet met het geloof bezig en nog nooit in een moskee geweest.

Het is de bedoeling dat hun ouders en zusje de broers snel volgen naar Nederland, maar de realiteit blijkt weerbarstiger. De aanvraag voor gezinshereniging met zijn vader wordt volgens Kasem afgewezen. Alleen minderjarige statushouders kunnen via gezinshereniging hun ouders naar Nederland halen, omdat zij nog afhankelijk zijn. F. en zijn broer waren al ruimschoots volwassen toen ze in Europa aankwamen.

Hoop op weerzien

Achter de rug van zijn broertje om ­regelt F. daarom in 2015 dat zijn vader en zusje ook per boot naar Europa kunnen komen. ‘Hij vertelde dat net voor hun vertrek’, zegt de jongere broer tegen het AD. ‘Ik was zó boos op hem. Ik zei tegen hem: je weet toch wat wij hebben doorgemaakt? Wil je dat je vader ook laten gebeuren? Maar we konden niet meer terug.’

Twee weken nadat de boot is gezonken, arriveert Malek in Italië om het lichaam van zijn vader te identificeren. Terug in Nederland gaat het langzaam bergafwaarts. Na de dood van zijn vader begint F. veel wiet te roken en alcohol te drinken. In 2017 werkt hij nog als barman in Scheveningen, maar na het strandseizoen ontwikkelt hij waanideeën en raakt hij paranoïde. Zo denkt hij dat de Israëlische geheime dienst Mossad achter hem aanzit en stapt hij meerdere keren naar de politie om daarvan aangifte te doen. Ook durft hij niet te gaan slapen zonder een mes in de buurt.

Malek F. wordt aangehouden na de steekpartij. Beeld Regio15

In een van zijn wanen mishandelt F. zijn broer. Die stapt in januari van dit jaar voor het eerst naar ggz-instelling Parnassia voor hulp. Begin februari gooit Malek zijn huisraad op straat. Daarna wordt hij door de politie afgevoerd en gedwongen opgenomen in de ggz-instelling.

Maar de periode dat een psychiatrisch patiënt tegen zijn zin kan worden vastgehouden, is beperkt (zie­ ­kader). Na twee keer drie weken opname beoordeelt een psychiater van Parnassia dat er onvoldoende reden is om F. te dwingen nog langer in de instelling te blijven.

Schoot de geestelijke gezondheidszorg tekort bij Malek F.?

Omdat de geestelijke gezondheidszorgorganisatie Parnassia Malek F. liet gaan, kon hij op 5 mei meerdere mensen neersteken in Den Haag. Daarom is Parnassia medeschuldig aan het gebeurde, redeneert de familie van F. Had Parnassia F. tegen zijn wil moeten vasthouden of anderszins meer zorg moeten bieden, omdat zijn familie had geconstateerd dat hij paranoïde en psychotisch zou zijn? Vijf vragen.

F. mag de kliniek verlaten als hij een vast adres heeft. Daar krijgt hij zijn vervolgtraject: intensieve ambulante zorg. Parnassia kan niet zeggen waaruit deze zorg precies bestond of hoe vaak hij werd opgezocht door een hulpverlener.

VluchtelingenWerk

Naar zijn eigen huis kan Malek niet meer terug omdat hij dat grotendeels had vernield. Zijn broer wil hem vanwege zijn geestesgesteldheid niet in zijn huis opnemen. ‘Toen is hij voor de imam getrouwd met een vijftien jaar oudere medepatiënte en bij haar ingetrokken. Het was dus geen juridisch huwelijk. Dat wilden ze nog via de gemeente regelen, maar die vrouw zette hem al gauw op straat’, aldus Job Knoester, de advocaat van de familie.

‘Ook nadat hij is opgenomen, is er contact geweest met hulpverlening. En daar is niet op gereageerd’, vertelt de advocaat. Hij is bezig het precieze aantal meldingen in kaart te brengen. Ook een begeleider van VluchtelingenWerk ziet dat het niet goed gaat met F. en neemt contact op met Parnassia om hierover z’n zorgen te ­uiten.

Een woordvoerder van Parnassia stelt dat er bij de ggz-instelling ‘een of twee’ meldingen zijn binnengekomen. Zijn familie heeft ook bij het ­socialewijkzorgteam alarm geslagen. Deze teams van de gemeente Den Haag moeten signaleren als ­iemand hulp nodig heeft en zorgen dat de persoon bij de juiste instantie terechtkomt. ‘Zij doen zelf niet aan behandeling’, zegt woordvoerder Eric Stolwijk.

Over Malek F. is diverse malen bij het socialewijkzorgteam aan de bel getrokken, bevestigt hij. ‘Die signalen zijn doorgegeven aan Parnassia, waar deze meneer onder behandeling was. Vervolgens is het een afweging van medici om te bepalen welke zorg ­iemand nodig heeft, daar gaat de gemeente niet doorheen kruisen.’

Zo kon het dus gebeuren dat, alle waarschuwingen ten spijt, Malek F. vrij rondliep en op Bevrijdingsdag drie personen neerstak. De slachtoffers zijn inmiddels uit het ziekenhuis ontslagen.

Eerder deze week bleek dat de ­politie in maart een anonieme tip had gekregen over F. Op een briefje stond in gebrekkig Engels dat hij van plan zou zijn een terroristische daad te plegen. Door een ‘menselijke fout’ bereikte de informatie nooit de ­driehoek van Openbaar Ministerie, politie en burgemeester Pauline Krikke. ‘De familie reageerde met complete verbazing op het terroristische motief’, zegt Knoester. ‘Ze herkennen dit totaal niet.’ Het briefje is geschreven in de periode dat F. in Parnassia zat. ‘Was het een mede­patiënt, of iemand die boos was omdat hij in die toestand dingen heeft geroepen?’

Aangifte tegen Parnassia

‘De familie vindt het heftig voor de slachtoffers’, zegt Knoester. Ze zien ook de onrust in de samenleving. ‘Maar voor henzelf is het ook heftig. Malek is slachtoffer en dader. Hij is ziek.’

De familie heeft aangifte gedaan van het niet tijdig ingrijpen van Parnassia, met als gevolg zwaar lichamelijk letsel bij drie slachtoffers en bij F. zelf, die door de politie werd neergeschoten bij zijn aanhouding.

Met de zaak is volgens advocaat Knoester een breder maatschappelijk belang gediend. ‘Na alle discussie die er de afgelopen jaren is geweest over zulke zaken, signaleer ik dat men dit onvoldoende oppakt. Het probleem is groter dan alleen dit geval.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.