Column

'Waar andere BN'ers een potsierlijke indruk maken, is Deelder zijn licht ironische zelf'

Deelder is geen typetje, een typetje kun je na afloop van de opnames afschminken en de acteur kan naar huis, schrijft columnist Martijn Simons. 'Deelder is altijd Deelder, al sinds hij op zijn twaalfde zijn eerste gedicht schreef.'

Jules Deelder. Beeld ANP

Door alle heisa die is ontstaan na de aangekondigde abdicatie van onze vorstin (Beatrix en Maxima krijgen van het volk het cijfer acht, Willem-Alexander een magere zeven, voor wat het waard is), zou je bijna vergeten dat het deze week poëzieweek is.

Poëzieweek, dat is een soort Boekenweek, maar dan uitsluitend voor poëzie. Er gebeurt van alles in zo'n week, zo hebben we - eindelijk - een nieuwe Dichteres des Vaderlands, worden er prijzen uitgereikt, en doet ook de televisie vrolijk mee. Zo zond de VPRO woensdag de documentaire 'Mijn leven als Deelder' uit, een portret over de Rotterdamse dichter, performer en jazzdrummer Jules Deelder.

Deelders mooiste gedicht gaat over jazzpianist Thelonious Monk, en hoe hij hem ooit zag optreden, en een kwartier lang om de piano zag dansen zonder één noot te spelen, zoals alleen Monk dat kon, met een maffe hoed of muts op. En hoe hij toen terugliep naar de piano en één enkel akkoord aansloeg, en daarmee alles goed maakte, goed en volmaakt en voor de eeuwigheid.

Kees van Kooten
Wie nog nooit van Deelder heeft gehoord en de film ziet, zou in hem een typetje van Kees van Kooten kunnen vermoeden, zoals hij in een van de eerste scènes vanaf grote hoogte Rotterdam overziet en half plechtig, half schertsend en met roze zonnebril en donkerbruine leren jas vertelt dat hij ouder is dan de stad, en dat niet veel mensen dat kunnen zeggen. Dat hij in de haven in de tankercleaning heeft gewerkt, en in het 'wafelwezen'. 'Ik wou een rijke stinkerd worden', zegt hij.

Maar Deelder is geen typetje, een typetje kun je na afloop van de opnames afschminken en de acteur kan naar huis. Deelder is altijd Deelder, al sinds hij op zijn twaalfde zijn eerste gedicht schreef.

Daarom valt Deelder, altijd gekleed in onberispelijk zwart, ook niet uit de toon als hij verschijnt in een televisiereclame voor Robijn Black Velvet. Waar andere bekende Nederlanders, ik noem Wendy van Dijk, ik noem Gordon, een verloren en potsierlijke indruk maken, is Deelder zijn licht ironische zelf. ('Ik heb die gasten qua zwartwassen op de kaart gezet tenslotte,' zegt hij.)

Of hij nu als jonkie, nog met lang haar en bloemenblouse, optreedt bij de in 1966 gehouden manifestatie 'Poëzie in Carré', of je komt hem op straat tegen, of je ziet hem ineens voorbij schuiven in die Robijnreclame, Deelder is Deelder. Daar helpt geen moedertjelief aan. 'Reken maar van yes.'

Regieassistent
Hoe anders is dat bij ons Koningshuis, hoe groot is zo beschouwd het verschil. Ook dat zijn karakters, net als de dichter, maar zoals je bij Deelder nergens ziet dat hij moeite doet (dat kán ook niet, in zijn geval), is bij de leden van het Koninklijk Huis de regieassistent nooit ver weg.

Hun aangeboren en opgelegde karakter, hun rol, is zo anders dan die van Deelder, die vanuit het niets zijn eigen wereld heeft kunnen scheppen, waarin hij de koning is, de baas en al het andere.

Of er met de aanstaande troonswisseling iets zal veranderen, of het wat uit zal halen? Ik betwijfel het.

'Mijn leven als Deelder' begint met archiefbeeld waarop Deelder een gedicht voordraagt, een soort bloemlezing van verzen uit Prediker. Hij zegt:

Het ene geslacht gaat en het andere geslacht komt
Maar de aarde blijft altoos staan
Alle dingen zijn onuitsprekelijk vermoeiend

Martijn Simons is schrijver en columnist voor Volkskrant.nl. Volg hem op Twitter: @martijnsimons

 
Daarom valt Deelder, altijd gekleed in onberispelijk zwart, ook niet uit de toon als hij verschijnt in een televisiereclame voor Robijn Black Velvet
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden