nieuws

VVD wint de ideeënstrijd, blijkt uit groot kiezersonderzoek: liberalen ruim twee keer zo groot als CDA en PVV

Minister-President Mark Rutte (VVD) op het Binnenhof voorafgaand aan de wekelijkse ministerraad. 
 Beeld ANP
Minister-President Mark Rutte (VVD) op het Binnenhof voorafgaand aan de wekelijkse ministerraad.Beeld ANP

In de coronacrisis zien kiezers VVD-leider Mark Rutte als een garantie voor stabiel bestuur. Andere partijen slagen er ook niet in de ideeënstrijd van de VVD te winnen. Dat blijkt uit het grote kiezersonderzoek van de Volkskrant. De vier belangrijkste bevindingen op een rij.

De inhoud

Het is op het eerste oog een verrassende bevinding in het kiezersonderzoek dat I&O Research ook dit keer voor de verkiezingen heeft uitgevoerd in opdracht van de Volkskrant. Na een jaar waarin de Tweede Kamer eindeloos heeft gedebatteerd over de aanpak van de coronacrisis lijkt dat voor veel kiezers toch niet het belangrijkste verkiezingsthema.

Het coronabeleid wordt door ‘slechts’ 21 procent genoemd als een onderwerp waar meer aandacht voor moet zijn. Gezondheidszorg scoort met 33 procent hoger, net als de woningmarkt (28 procent) en duurzaamheid (27 procent).

Het Onderzoek

Bekijk hier de uitkomsten van het het Volkskrant Kiezersonderzoek


Volgens onderzoeker Peter Kanne is dat een teken dat speelt de pandemie toch een overheersende rol speelt, ook al zijn veel kiezers dan minder geïnteresseerd in de specifieke uitwerking van het coronabeleid. ‘De coronacrisis ligt als een versluierende deken over alle thema’s heen. Het gaat de kiezers niet per se om de aanpak van de coronacrisis. Het gaat ze om de vraag aan wie ze het leiderschap in deze crisis toevertrouwen.’

Dit is een gecorrigeerde versie van de grafiek, zie onderaan dit bericht voor een uitgebreidere toelichting. Beeld
Dit is een gecorrigeerde versie van de grafiek, zie onderaan dit bericht voor een uitgebreidere toelichting.

De leiders

Dat de tegenstanders van Mark Rutte voor een zware opgave staan, is een understatement. Wie de premier nu nog verslaat, gaat de boeken in als de grootste comebackkid ooit. In de peiling is de VVD met 43 zetels ruim twee keer zo groot als CDA en PVV, die 19 zetels scoren. Daarna schommelt een groepje van D66, GroenLinks, PvdA en SP rond de 12 zetels.

null Beeld

Rutte speelt een doorslaggevende rol. Voor mensen die op de VVD stemmen, is hij een belangrijker factor dan de standpunten van de partij. Bij alle andere partijen is dat precies omgekeerd: de inhoud is belangrijker dan de lijsttrekker.

Rutte profiteert daarbij van de coronacrisis. Mensen die ‘stabiel bestuur’ willen, kiezen vaak voor hem. De VVD is zo uitgegroeid tot een volkspartij, constateert onderzoeker Peter Kanne. ‘Van jong tot oud, mannen en vrouwen, van oost tot west, in de stad en op het platteland, de VVD haalt stemmen in alle lagen van de bevolking.’

Rutte wordt door 63 procent gezien als een betrouwbare premierskandidaat. Alleen Wopke Hoekstra (48 procent) en Gert-Jan Segers (44 procent) blijven in de buurt. Niet toevallig zijn dat ook de partijen die niet op verlies staan.

null Beeld

Voor Rutte is er nog meer goed nieuws. Van de VVD-kiezers zegt 65 procent zeker op de liberalen te zullen stemmen. Alleen de achterban van de PVV (74 procent) en de SGP (80 procent) twijfelt nog minder. Op links zijn er meer verschuivingen mogelijk. Bij D66 (35 procent) en GroenLinks (43 procent) is een minderheid zeker van zijn zaak.

De partijen

Het is de grootste bedreiging voor partijen die lang aan de macht zijn: na verloop van tijd staat alles in het teken van besturen, compromissen zijn het hoogste goed, nieuwe ideeën blijven uit. Wat blijkt uit het onderzoek van I&O Research: de kiezer meent dat de sleet er nog niet op zit bij de VVD.

De ondervraagden vinden bij tal van onderwerpen dat de partij van Rutte juist de beste oplossingen heeft. De VVD scoort het hoogst op het vlak van economie, de aanpak van de coronacrisis, werkgelegenheid, overheidsfinanciën en veiligheid (gedeeld met de PVV). Het zijn juist de oude middenpartijen die een fletser imago hebben. Het CDA wordt door de kiezer slechts bij één onderwerp als ‘issue owner’ gezien: bij ‘normen en waarden’. De PvdA heeft volgens de kiezers alleen bij sociale voorzieningen de beste oplossingen (gedeeld met de SP) en D66 bij het onderwijs.

Bij andere belangrijke thema's zoals de woningmarkt en de gezondheidszorg zijn er geen partijen die er duidelijk bovenuit steken.

Kiezers blijken sowieso niet erg onder de indruk van de oppositie van de afgelopen vier jaar. Slechts 38 procent is heel tevreden of tamelijk tevreden. Ook bij de oppositiepartijen zelf is de achterban meer ontevreden dan tevreden over het weerwerk vanuit de Kamer. Het kabinet komt er genadiger vanaf: 58 procent is content, maar dat komt vooral doordat de achterbannen van de regeringspartijen enthousiast zijn, VVD'ers voorop.

null Beeld

De toekomst

Kiezers mogen dan stabiel bestuur willen, het onderzoek van I&O Research laat ook nog voldoende problemen zien voor de toekomstige formatie. De huidige coalitie kan volgens de peilingen doorregeren na de verkiezingen, maar het is wel de vraag of bijvoorbeeld de achterban van D66 daar op zit te wachten.

Al bij de vorige formatie wilde D66 veel liever regeren met GroenLinks of de PvdA. Dat blijkt nog steeds zo te zijn. D66'ers hebben een eerste voorkeur voor de VVD (56 procent) als coalitiepartner, maar daarna volgen meteen de PvdA (46 procent) en GroenLinks (47 procent). De ChristenUnie (10 procent) roept aanzienlijk minder enthousiasme op.

Voor de VVD en het CDA is het weer niet erg aantrekkelijk om de ChristenUnie in te wisselen voor een andere coalitiepartner. De PvdA kan er voor hun achterbannen nog enigszins mee door, maar lijsttrekker Lilianne Ploumen wil niet meer zonder linkse partij in een coalitie zitten. Wie de PvdA wil, krijgt GroenLinks of de SP erbij.

Het probleem: bij de VVD wil slechts 7 procent van de kiezers graag met GroenLinks in zee en een schamele 2 procent ziet de SP als een prima optie. Bij het CDA is het enthousiasme voor beide bondgenoten van de PvdA evenmin groot: 10 procent ziet GroenLinks zitten, 6 procent de SP.

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel is een verkeerde grafiek geplaatst over de ‘belangrijkste onderwerpen bij de volgende Tweede Kamerverkiezingen’. De gegevens over 2017 kloppen niet. Ook is een vergelijking tussen de belangrijke verkiezingsonderwerpen in 2017 en nu niet goed te maken, doordat I&O research vanaf september 2020 de methodiek heeft veranderd. De constatering in het artikel dat bepaalde onderwerpen aan belang hebben verloren, is daardoor niet te onderbouwen. Die constatering is daarom verwijderd.

Wat vinden onze zwevende kiezers?

Godwin Arhin Beeld Eva Faché
Godwin ArhinBeeld Eva Faché

Godwin Arhin (28), Almere

Zweeft: tussen CU, CDA & VVD

‘Ik heb de politiek vrij weinig kunnen volgen de laatste tijd, want ik werd positief getest op corona. Ik lag best lang plat op bed, omdat ik echt goed ziek was. Mijn vrouw moest zelfs naar het ziekenhuis. Van wat ik wel heb meegekregen, ben ik vooral trots op Rutte, hoe hij de crisis heeft aangepakt. Het had allemaal véél erger gekund als hij mensen in vrijheid had gelaten. Ik schrok wel toen ineens iedereen opstapte na de toeslagenaffaire. Ik had nog nooit echt de val van een kabinet meegemaakt. Maar het is uiteindelijk een slimme zet van Rutte: hij heeft zijn verantwoordelijkheid genomen en kan nu gewoon terugkomen bij de verkiezingen.

‘Verder doet Hugo de Jonge het geweldig. Hij is er heel sterk in om negatieve boodschappen tijdens persconferenties goed te brengen. Ik overweeg ook nog steeds de ChristenUnie, omdat ik het belangrijk vind dat zij het geloof een stem blijven geven in onze maatschappij. We moeten ondernemers meer helpen en kijken naar onze medemens. De ChristenUnie wil zich inzetten voor het blijven voortbestaan van de EO-jongerendag en het christelijk event Opwekking, iets wat ik eveneens belangrijk vind. Hier kunnen christenen elkaar ontmoeten en inspireren.’

Herman Coenen Beeld Eva Faché
Herman CoenenBeeld Eva Faché

Herman Coenen (44), Gulpen

Zweeft: tussen VVD, PvdA, D66, GL & SP

‘Wat een gedraai en gekonkel steeds van Rutte. Eerst heel arrogant – zonder overleg met regeringspartijen – verkondigen dat niemand van het kabinet weg hoeft en een paar dagen later zonder schaamte verkondigen dat het kabinet niets anders kon.

‘Ik neigde daarom even naar de PvdA, maar toen vertrok Asscher en kwam Ploumen. En wat deed zij? ­Direct aangeven dat ze graag zou willen samenwerken met de VVD. Wat een absurde manier van campagne voeren!

‘Ik dacht vervolgens aan D66, omdat deze partij zich zo verzette tegen de avondklok. Dat vind ik goed, omdat het voor jongeren een nog grotere inperking is. De psychologische schade die de lockdown aan het veroorzaken is, vind ik steeds zorgelijker. Maar binnen twee dagen draaide Jetten ineens 180 graden. Waren ze vóór de avondklok. En dan trots doen omdat ze het voor elkaar hebben gekregen dat die klok pas om 21.00 uur ingaat. Ik mis een bepaalde standvastigheid enorm.

‘Dan vind ik dat de SP de laatste tijd nog het eerlijkst is geweest. Met het mes op de keel zou ik daar nu op stemmen, maar ik ben blij dat ik nog een maandje kan nadenken.’

Dilek Yilmaz Beeld Eva Faché
Dilek YilmazBeeld Eva Faché

Dilek Yilmaz (42), Den Haag

Zweeft: tussen DENK, PvdA, GroenLinks, PvdD & D66

‘Laatst las ik dat volgens Oxfam de ongelijkheid in de wereld toeneemt door de coronacrisis. Ontwikkelingslanden worden harder getroffen door een tekort aan vaccins. Landen die meer dan de vraagprijs konden betalen, hebben zelfs al niet-risicopatiënten kunnen inenten. Sinds ik dat vernam, ben ik meer naar de PvdD en GroenLinks gaan zweven, zij richten zich op kansengelijkheid. Ook in Nederland is de ongelijkheid toegenomen sinds de pandemie. In de grote steden zijn door segregatie de kinderen die in armere wijken wonen het slachtoffer: zij worden immers het zwaarst getroffen door het lerarentekort en de sluiting van scholen. Daarom overweeg ik ook nog steeds Denk. Zij spreken zich duidelijk uit tegen deze segregatie in de wijken en op scholen.

‘In het debat over de rol van Rutte in de toeslagenaffaire vond ik Rob Jetten erg sterk. Sinds dat moment zweef ik ook naar D66. Ik vind wel dat D66 moet doorpakken wat betreft institutioneel racisme en het niet moet laten bij alleen het ‘anders vormgeven van toeslagen’, anders zou het slechts symptoombestrijding zijn. Ook bij de inkomstenbelasting, participatiewet en de semi-overheid lijkt de heksenjacht op mensen met een migratie-achtergrond uit de hand te zijn gelopen.’

Xander Gravendijk Beeld Eva Faché
Xander GravendijkBeeld Eva Faché

Xander Gravendijk (36), Haarlem

Zweeft: tussen PVV, Forum voor Democratie & JA21

‘Ik zag Thierry laatst bij Buitenhof en vond dat een sterk optreden. Volgens Forum valt het mee met de klimaatcrisis en eerlijk gezegd denk ik dat ook. Thierry zal de informatie en de bronnen die hij liet zien niet uit zijn duim hebben gezogen. Buitenhof is een statig programma, daar ga je geen onzin lopen verkondigen.

‘Afgelopen week hoorde ik over het gedoe van Thierry en de racistische appjes. Hij moet dat soort dingen niet zeggen, want hij is een publiek figuur. Maar zijn appjes zijn een privézaak en hebben niets met het landsbelang te maken. Ik focus me op de grote lijnen van de partij.

‘Op dit moment vind ik het belangrijk dat er meer voor startende ondernemers, zoals ikzelf, wordt gedaan. Het gaat heel erg over vaccins, maar het zou meer moeten gaan over al die winkeliers die het erg lastig hebben. Wat ik goed vind aan Wilders, is dat hij het geld echt in ons land zelf wil steken. Dus niet in Griekenland, vluchtelingenhulp of weet ik veel wat. Maar juist in zorgpersoneel en ondernemers.

‘JA21 zou ik ook nog kunnen stemmen, maar ik zie Eerdmans nergens. Hij moet echt wat zichtbaarder worden.’

Iris Koppe

Op 17 maart gaat Nederland naar de stembus voor Tweede Kamerverkiezingen. De belangrijkste stukken en het laatste nieuws over die verkiezingen en de weg daar naartoe leest u in dit dossier.

Met welke partij heeft u de meeste overeenkomsten? Doe de stemchecker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden