Analyse

VVD sorteert vast voor op rechts

Met het asielplan werkt de VVD aan haar profiel. Het kan nog eens van pas komen als het in de coalitie niet goed gaat.

VVD-kamerlid Malik Azmani. Beeld ANP

Terwijl zowat het hele Binnenhof verontwaardigd opveerde, speelde de VVD maandag de vermoorde onschuld: wij mogen toch wel blijven nadenken over grote problemen, buiten het regeerakkoord om? Dat het plan om Europa op slot te gooien voor alle niet-Europese asielzoekers ook de verhoudingen in de coalitie raakt, is een verrassende en hoogstens wat ongemakkelijke bijzaak. Aldus de officiële liberale boodschap.

Eén ding is zeker: zo onschuldig is het niet. Het asielplan dat het Kamerlid Azmani op de kaart zet als de nieuwe rechtsbuiten van de VVD, is geen oprisping van een tamelijk anonieme volksvertegenwoordiger op zoek naar de schijnwerpers. Er is in de partijtop over nagedacht, er is sprake van een strategie. De vraag is alleen: welke strategie?

Op drift

De doorzichtige kant zit in de profilering van de partij. Hoewel het bij de provinciale verkiezingen nog relatief goed is afgelopen, is nog altijd de helft van alle VVD-kiezers uit 2012 op drift. Liefst drie partijen hijgen de liberalen in hun nek: PVV, CDA en D66. De aanvoerders Rutte en Zijlstra moeten voortdurend over hun schouder kijken.

Daarbij zijn zij zich zeer bewust van het feit dat de VVD-hegemonie van de laatste jaren is gebouwd op een hard rechts profiel. Partijleider Rutte brak in 2010 pas door bij de kiezers nadat hij zijn sociaal-liberale agenda (groenrechts!) had ingeruild voor de klassieke VVD-boodschap over veiligheid, een strenger immigratiebeleid en gezonde overheidsfinanciën.

Jihadgangers

Tijdens Rutte I hoefde de premier zich over zijn imago niet al te veel zorgen te maken, maar nu moeten de kiezers er af en toe aan worden herinnerd dat Rutte niet getrouwd is met Diederik Samsom. Ruttes campagne-uitspraak over jihadgangers (liever daar sneuvelen dan hier terugkeren) past in dat plaatje.

De ondoorzichtige kant van de strategie zit in de gevolgen voor de samenwerking met de PvdA. Hoever wil de VVD hierin gaan? Het asielbeleid is al sinds de eerste dag een hypergevoelig dossier binnen de coalitie. Rond de strafbaarstelling van illegaliteit en het bieden van bed, bad en brood voor illegalen draaiden VVD en PvdA maandenlang uiterst nerveus en wantrouwig om elkaar heen.

Pikant detail: dat wantrouwen zit vooral aan de VVD-zijde. Voor de PvdA is het immers eenvoudiger om, buiten de VVD om, Kamermeerderheden te zoeken voor een wat soepeler asielbeleid. Dat heeft Samsom tot nu toe niet geprobeerd. Vandaar de verbazing bij de PvdA nu de VVD zich plotseling het recht voorbehoudt om het wel te doen.

Provocatie

De sociaal-democraten zien het als een provocatie, waarop zij zondagavond eerst verontwaardigd reageerden (Samsom: 'Dit druist in tegen de internationale solidariteit en de barmhartigheid waar wij voor staan') en maandag berustend: de VVD krijgt hoogstens de PVV mee, dus het loopt zo'n vaart niet. Voor alle duidelijkheid voegde Samsom wel het 'volstrekt onaanvaardbaar' toe: 'Dit gaan wij dus niet doen.'

Daarmee is de VVD weer aan zet. Wordt toch de druk opgevoerd op de PvdA en het kabinet om het idee over te nemen? Dat wordt het einde van de coalitie, schatte maandag ook een hooggeplaatste VVD'er in: 'Als je 2017 wilt halen, moet je dit niet zo doen.'

Coalitiestrategie

Over de coalitiestrategie wilde de VVD-top maandag niets kwijt. Vooralsnog bindt fractievoorzitter Zijlstra weer even in: het kabinet mag van hem gewoon het asielbeleid blijven uitvoeren uit het regeerakkoord. 'Daar staat dit niet in. Dit is onze oplossing. Ik kan de PvdA niet dwingen om iets te vinden wat niet in het regeerakkoord staat.'

Intussen laat hij het plan wel nadrukkelijk boven de markt hangen ('op termijn zal dit probleem zo groot blijken te zijn dat andere partijen wel mee móeten'), om het op elk gewenst moment weer van stal te kunnen halen als een keiharde eis. Bijvoorbeeld op het moment dat de VVD constateert dat nieuwe verkiezingen toch echt aantrekkelijker zijn dan doorregeren met de PvdA. In dat geval kan het geen kwaad dat alvast één nooduitgang is ontgrendeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden