VVD's krokodillentranen zijn te loven, maar ook link

De VVD huilde donderdag in de Tweede Kamer dikke tranen over de pers, die schrijft dat VVD-minister Zalm van Financiën aftreedt als Italië mag meedoen in de kopgroep van de monetaire unie....

Van onze verslaggever

DEN HAAG

Het zijn tranen met een hoog krokodilgehalte, want fractievoorzitter Bolkestein krijgt eindelijk waar hij al jaren om vraagt: een volwassen en scherp debat over de hardheid van de komende euro en het verlies van de gulden.

Moet iedereen maar zijn mond houden over de gevaren van Italiaanse toetreding om de lieve vrede in Europa te bewaren en Duisenberg een kans te geven om gekozen te worden tot eerste president van de Europese Centrale Bank? Bolkestein vindt van nature nooit dat hij moet zwijgen; ook Zalm vond vorig jaar dat je erover kon speculeren.

Hij suggereerde in januari 1997 dat Italië maar een jaartje later dan de begindatum 1999 op de eurotrein moest springen, en noemde de Italiaanse angst daarvoor 'hysterisch'. Zalm mocht vervolgens niets meer zeggen van Kok, maar kreeg gisteren toch een beetje steun van zijn premier. Discussiëren mag, zolang er maar geen conclusies worden getrokken, aldus Kok.

Conclusies worden in ieder geval eind maart getrokken, als het Europese Monetaire Instituut en de Europese Commissie de toelatingsexamens van de kandidaten beoordelen. Het kabinet zal in de weken daarna zijn standpunt bepalen. Besluiten over wie er mee mogen doen vallen zondag 3 mei, als de Europese regeringsleiders zich erover buigen. Drie dagen later kiest Nederland een nieuwe Tweede Kamer.

Met een enorme inspanning en veel gesjoemel met cijfers lijkt Italië te voldoen aan de criteria voor toelating die in het Verdrag van Maastricht zijn vastgelegd. Het oordeel van het Monetaire Comité, een instituut van Europese financiële topambtenaren, over de Italiaanse begroting van 1998 spreekt boekdelen: dat is zeer goed. Alles wijst erop dat het eindoordeel dat eind maart valt, positief zal uitvallen. Niemand in Europa verwacht dat in mei de regeringsleiders vervolgens tegendraads zullen beslissen.

Nog voordat de officiële cijfers zijn gepubliceerd, is het oordeel in Europa al gevallen. Maandag liet de Franse president Chirac weten dat Italië een toegangsbewijs heeft verdiend. Een vooraanstaande economische adviseur van de Duitse bondskanselier zei woensdag in een Italiaanse krant dat Italiaanse deelname 'onvermijdelijk' is.

Tenzij Kok Nederland in een zwaar isolement in Europa wil drijven, zal hij niet anders kunnen dan de formele oordelen van het EMI, de Europese Commissie en de informele van zijn Europese collega's te volgen. Waarmee het debat over de monetaire unie nu al lijkt te zijn gereduceerd tot een formaliteit.

Het is lovenswaardig dat de VVD weigert zich daar zonder slag of stoot bij neer te leggen. Bolkestein wil in april, als kabinet en Kamer debatteren over het Nederlandse standpunt, met een motie het kabinet eventueel dwingen tegen Italiaanse deelname te stemmen.

Maar het spel van de VVD-fractie in de Tweede Kamer is niet zonder gevaar. Bolkesteins belangrijkste 'euro-pion', en misschien wel meest succesvolle minister, Zalm, kan het slachtoffer worden. Hij ontkent nu heftig dat hij het spel met Bolkestein meespeelt door met aftreden te dreigen. Blijft hij in de kudde van Kok, dan krijgt hij in april misschien een onmogelijke motie van zijn eigen fractie in de Kamer om de oren. Wordt die aanvaard dan doet de paradoxale situatie zich voor dat Zalm moet verdwijnen omdat hij vóór Italiaanse deelname is. En met hem het hele kabinet.

De electorale gevolgen in mei zijn onvoorspelbaar. Een liberale strategie die daarop afstevent, is daarom onwaarschijnlijk. Meer voor de hand ligt dat de VVD haar vertrouwde spel speelt: veel tromgeroffel voor de bühne, maar terugtrekken als het heet wordt. Vorig jaar, tijdens het debat over de toetreding van Rusland tot de NAVO deed Bolkestein het ook. Grote verschil met nu is dat in het NAVO-debat de VVD-ministers het niet eens waren met hun politiek leider in de Kamer. Zalm is dat nu in zijn hart wel, waardoor de vlam eerder in de pan kan slaan.

De VVD vindt de huidige gang van zaken fout. De liberalen kunnen daar het eigen kabinet de schuld van geven en voor laten boeten. De vraag is of het kabinet wel schuld heeft. Eens te meer blijkt dat in het Verdrag in Maastricht fouten zijn geweven. Het verdrag bevat te veel ruimte voor interpretatie, en de Europese spelbepalers laten zich de kans die dat biedt op politieke akkoordjes niet ontgaan. Het jongste offensief van de VVD, in Den Haag nu algemeen als te vroeg beschouwd, lijkt ruim te laat en zal daar weinig aan af kunnen doen.

Mike Ackermans

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden