VVD-lijsttrekker Korthals Altes wenst na verkiezingszege te profiteren van het moment 'Wij willen de voorzitter van de senaat leveren'

'Frits II' noemen ze hem in de wandelgangen. De oud-minister van Justitie gaat voor de VVD de lijst aanvoeren voor de Eerste-Kamerverkiezingen....

Van onze verslaggever

Jan Hoedeman

ROTTERDAM

Vandaag komt de Algemene Vergadering van de VVD bijeen voor de vaststelling van de kandidatenlijst voor de Eerste Kamer en om even na te genieten van de daverende overwinning die de liberalen hebben geboekt bij de verkiezingen voor de provinciale staten.

Oud-minister van Justitie Frits Korthals Altes (63), in de wandelgangen Frits II genoemd, wordt in Arnhem gekozen tot lijsttrekker voor de verkiezingen van de Eerste Kamer. De VVD gaat van twaalf naar 22 of 23 zetels. De liberalen hebben hun oog al laten vallen op de fractiekamer van de PvdA.

Vorig jaar nog was de VVD de derde partij bij de Tweede-Kamerverkiezingen, bij de verkiezingen eerder deze maand werd de VVD de grootste partij en krijgt zij in de Eerste Kamer de grootste fractie. Het maakt nieuwsgierig wat dat voor de politieke verhoudingen betekent.

Het is de vraag of de VVD zich zal generen de winst te verzilveren door de prestigieuze senaatsvoorzittersstoel van PvdA'er Tjeenk Willink te claimen.

Korthals Altes: 'Het ligt nu het meest voor de hand te zeggen: de VVD is de grootste, wij willen de voorzitter van de senaat leveren. Sinds de eerste jaren van deze eeuw is het niet meer voorgekomen dat we de grootste waren. Je kunt ook wachten tot de positie van de vice-president van de Raad van State vrij komt of hopen dat de VVD in 1998 de voorzitter van de Tweede Kamer levert, maar in de politiek is het gewenst te profiteren van het moment. We zullen het in de coalitie bespreken.'

- Moet het paarse kabinet rekening houden met de liberale senaatsfractie?

'Als het kabinet een compromis smeedt, zal het zich terdege moeten afvragen of het wetsvoorstel in beide kamers op steun kan rekenen. Het vorige kabinet hield daar geen rekening mee en dat leverde veel problemen op met het CDA in de senaat. Het verspelen van de steun van de VVD in de Eerste Kamer heeft verstrekkender gevolgen dan in de Tweede Kamer. Daar kan het makkelijk worden opgevangen als het CDA met de coalitiefracties meestemt.'

- Voelt uw fractie zich gebonden aan het paarse regeerakkoord?

'Ik heb de zittenblijvers en de nieuwe senatoren niet horen klagen over het paarse regeerakkoord, maar dat gebeurt zelden tijdens kandidaatstellingen. Deze fractie is gekandideerd op het moment dat het regeerakkoord er al lag, men wist waar men aan toe was. Dat betekent dat de vrijblijvendheid ten opzichte van dat document kleiner is dan voor onze huidige senaatsfractie. Als de coalitie zich uit elkaar laat spelen, zal dat eerder gebeuren in de Tweede Kamer dan in de Eerste Kamer.

'Het is niet het meest aannemelijk dat het in de Eerste Kamer tot een breuk komt, maar het kan wel. VVD en en CDA kunnen in de senaat samen een meerderheid vormen, die rekensom kan ik maken.'

- Op welk beleidsterrein kunt u zich zwaar verzet voorstellen?

'Er zijn allerlei dossiers denkbaar, de stelselherziening sociale zekerheid, de AOW. Wij toetsen vanuit onze liberale invalshoek de kwaliteit van de wetgeving. De kortingsplannen op de AOW liggen bij de VVD-senaatsfractie erg slecht. Daar zal men heel wat aan moeten verspijkeren, willen wij dat accepteren. Wij zitten in de Eerste Kamer ook een stuk dichter bij die AOW.'

- Hebt u het er met Wiegel over gehad wie van u de fractievoorzitter wordt?

'We hebben er wel eens over gesproken. Ik zou er geen moeite mee hebben als Wiegel het wordt en hij heeft er geen moeite mee als ik het wordt. Daar worden geen messen over getrokken. Het is wel zo dat de zittende fractie heeft uitgesproken dat ze mij graag als voorzitter heeft. Verder speelt de lijstvolgorde ook nog een rol. Wiegel staat derde, ik sta bovenaan.'

Er is nog altijd spanning tussen Bolkestein en Wiegel vanwege de manier waarop de laatste zich gepasseerd voelt voor het lijsttrekkerschap van de VVD voor de kamerverkiezingen van vorig jaar. Dat is riskant, omdat Wiegel met ingang van vandaag zijn rentree maakt als politicus.

- Waarom kunnen die twee volwassen mannen geen fatsoenlijk gesprek voeren?

'Dat moet gaan gebeuren. Het is belangrijk omdat Wiegel nog altijd een belangrijk man is in de partij. Tot nog toe op grond van zijn verleden, maar als senator ook op grond van een heden. En een toekomst! Alle parlementariërs van onze partij in de verschillende kamers moeten met elkaar kunnen communiceren. Dat een oud-fractievoorzitter niet kan praten met een nieuwe politiek leider, dat is nooit goed. Dat is nauwelijks uit te leggen.'

- PvdA en D66 zijn sinds de verloren statenverkiezingen nogal geïrriteerd over het optreden van Bolkestein. Onderkent u risico's aan zijn stijl?

'Natuurlijk heeft het risico's, maar het land wordt er niet beter van als er risicoloos politiek wordt bedreven. Het zou veel erger zijn geweest als het geen irritaties had opgeroepen, dan zou hij niets bijzonders hebben gezegd. Sommigen noemen Bolkesteins optreden oppositie in de coalitie. Ze zijn er nog niet aan gewend dat dit dualisme is.

'Zolang het CDA niet in staat is op te treden als regeringspartij, zijn die risico's betrekkelijk beperkt. Voor geen van de drie partijen is het CDA een alternatief. De neergang van de confessionele partijen die in 1966 is ingezet en door het premierschap van Lubbers even is gestopt, zet nu zelfs door met een inhaaleffect. Heerma is het toch niet gegeven de impasse waarin het CDA verkeert, te doorbreken. En van partijvoorzitter Helgers moet nog maar worden bewezen dat hij de juiste man is. Het neemt niet weg dat een partij zich snel kan herstellen, maar ik zie de nieuwe leider daar nog niet opstaan.'

- Vindt u het vanzelfsprekend dat de VVD in 1998 met een hersteld CDA een kabinet vormt?

'Nee, de VVD zal zoveel mogelijk van haar eigen wensen trachten te realiseren. Het zou wel eens kunnen zijn dat de VVD ervan uitgaat dat we verder komen met duidelijke afspraken met PvdA en D66 dan met het CDA.'

- Waarom denkt u dat?

'Vanwege het woord 'duidelijke' afspraken. Wij hebben slechte ervaringen gehad met het maken van duidelijk afspraken met het CDA. Ik zeg niet dat je ze niet kunt maken, maar je moet zelf wel buitengewoon op je woorden passen, wil je naderhand kunnen aantonen wat de inhoud van de afspraak was. Dat probleem hebben wij veel minder met PvdA en D66.'

- Heeft de VVD in 1998 kandidaten voor het premierschap als uw partij dan de grootste wordt?

'Ja, we hebben twee kandidaten die heel goed minister-president kunnen zijn. Frits Bolkestein en Hans Wiegel kunnen dat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.