VVD-kritiek op gemengd kiesstelsel verbaast

IN de discussie die is losgebarsten over de invoering van een gemengd kiesstelsel verbazen sommige negatieve commentaren mij...

Vaak wordt geklaagd over het hoge grijze-muizengehalte van de Tweede Kamer. Achter de al dan niet brede schouders van de lijsttrekker komen de kandidaten de Kamer binnen. Zij vertegenwoordigen daar de burger, maar de burger weet van niets. Die kent alleen de lijsttrekker.

Partijen zitten doorgaans helaas zo in elkaar dat het van groter belang is dat een kamerlid binnen zijn partij bekend is dan dat de gemiddelde burger weet wie het kamerlid is en wat hij/zij doet. Van een band tussen kiezer en gekozene kan dan onmogelijk sprake zijn.

Het voorstel waarover in het kabinet een akkoord is bereikt, is een stap in de goede richting. Naast de lijsttrekker van de landelijke lijst zullen zich in de toekomst minimaal vijf kandidaten per partij moeten profileren, namelijk de lijsttrekkers van de vijf districten. Een kandidaat in een district moet weten wat er bij de burger leeft. Hij wordt gedwongen een band te creëren en te onderhouden met de kiezer.

De VVD is bang dat regionale belangen een te grote rol zullen gaan spelen. Als zouden regionaal gekozen kamerleden hun landelijke verantwoordelijkheid terzijde schuiven zodra zij een meer regionale band met hun kiezers hebben. Alsof kamerleden als boodschappenjongens gaan functioneren en hun eigen inbreng ondergeschikt maken aan het regionale deelbelang. Bij mij ontbreekt die vrees. De regionaal gekozenen zullen extra aandacht besteden aan hun regio, wat overigens positief is. Maar ik acht ook deze volksvertegenwoordigers zeer wel in staat de juiste afweging te maken. Bovendien is de eenheid in het optreden van de fractie een waarborg tegen het eenzijdig opkomen voor regionale belangen.

Vaak wordt verwezen naar de Amerikaanse praktijk. Een vergelijking die mank gaat. Niet alleen hebben wij in Nederland een volstrekt andere cultuur, ook verschilt het nieuwe stelsel fundamenteel van het Amerikaanse. In het Amerikaanse systeem blijft per district slechts één kandidaat over. Dat noodzaakt de kandidaten vooral zichzelf te profileren en opportunisme niet te schuwen. Bij de voorgestelde regionale evenredige vertegenwoordiging blijft het algemene (partij)belang een grote rol spelen.

Het is frappant dat als alternatief wel een verlaging van de drempel voor voorkeursstemmen wordt voorgesteld. In plaats van de huidige 50 procent van de kiesdrempel pleit VVD-kamerlid Broos van Erp voor 10 procent van de kiesdrempel. Dat is zeker te overwegen, maar werkt natuurlijk ook regionalisme in de hand. Overigens kan verlaging van de voorkeursdrempel heel wel worden gecombineerd met een nieuw kiesstelsel.

Het is een jammerlijk misverstand dat sommigen menen dat het voorstel sterke gelijkenis vertoont met het Duitse kiesstelsel. Het Duitse kiesstelsel heeft duidelijke nadelen, zeker voor de kleine partijen, vooral omdat Duitsland opgedeeld is in enkelvoudige kleine districten. Een ander nadeel is de onduidelijkheid voor de burger over het gewicht van de twee verschillende stemmen. Deze nadelen ontbreken in de Nederlandse variant.

Het nieuwe voorstel is geen alomvattende oplossing voor het dichten van de kloof tussen kiezer en gekozene. Zo zijn de vijf districten op het eerste gezicht wel erg groot. Als heel Limburg, Brabant en Zeeland één kiesdistrict vormen, lijkt de personele en regionale band tussen kiezer en volksvertegenwoordiger nog erg afstandelijk. Dat neemt niet weg dat ik de grondgedachte achter het voorstel zeer goed vind.

Het gemengde kiesstelsel geeft individuele kamerleden meer profiel en dat impliceert een grote eigen verantwoordelijkheid van de gemiddelde volksvertegenwoordiger. Dat is winst voor burger èn politiek.

Thom de Graaf

De auteur is Tweede-Kamerlid voor D66.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden