VVD kijkt begerig naar rechtse én linkse kiezers

Van de LPF moet de VVD zes zetels kunnen afsnoepen, maar aan de linkerkant zijn ook zoekende kiezers. Dus moet de VVD kiezen....

Nijpels verwijst naar de recente opmerkingen van de jonge staatssecretarissen Mark Rutte en Melanie Schultz, die hun partij flink op de schop willen nemen, die voelen voor een sociaal-liberale koers en zouden willen fuseren met delen van PvdA en D66. 'We moeten ook niet schromen onze naam VVD in te ruilen als we een betere kunnen vinden', zegt Nijpels, die zeer gecharmeerd is van de Belgische liberalen, waar de oude naam werd ingeruild voor een nieuwe: 'Dat maakte het voor anderen mogelijk lid te worden.'

Mede om die reden onderzoekt Nijpels het dubbellidmaatschap van VVD en D66. Volgens ingewijden staat vice-premier Thom de Graaf er sceptisch tegenover, partijleider Dittrich toont zich enthousiast. Partijvoorzitter Alexander Pechtold lijkt welwillend. Jozias van Aartsen steunt Nijpels in zijn pogingen. Als het tot partijvernieuwing mocht komen, wordt de historische fout van Edzo Toxopeus uit 1966 goedgemaakt. Toxopeus gooide Hans Gruijters uit de VVD; die richtte vervolgens D66 op.

In de VVD-fractie is inmiddels met grote schrik kennisgenomen van ideeën over samengaan. 'God betere het, fuseren met de PvdA: dan weet je niet waar je het over hebt', zegt vice-fractievoorzitter van de VVD Bibi de Vries over haar twee getalenteerde partijgenoten uit het kabinet. Tot nu toe hield De Vries zich buiten het debat. 'Het gaat erom hoe je de kiezers van PvdA en D66 naar je toe haalt. Dat is iets heel anders.' En een sleets merk is de VVD al helemaal niet, vindt De Vries: 'We zijn dualistisch en Jozias is niet voor niets politicus van het jaar geworden.'

Daar zal partijcoryfee Hans Wiegel het zeker mee eens zijn. Terwijl zijn donkerblauwe BMW zich een weg baant door de sneeuwbuien op weg naar het hoge noorden, meldt hij via de autotelefoon: 'De fractievoorzitter in de Tweede Kamer kan hier wat over zeggen. De vice-premier kan een duit in de zak doen, maar het is héél on-ver-stan-dig dat twee staatssecretarissen zoiets doen.'

Wiegel mag graag verwijzen naar de historie en ziet daar dan ook zijn gelijk opdoemen. 'Het ging goed met de VVD als de leider op hardhandige wijze via de rechterflank een verhaal hield.' Hij noemt Oud met zijn overwinning uit 1959, zichzelf in 1972 en 1977 en Bolkestein in 1994.

De politiek leiders van de VVD die het sociaal-liberale verhaal koesterden, kregen slaag. Joris Voorhoeve en Hans Dijkstal bereikten met respectievelijk 22 en 24 zetels ongekende diepten.

Discussies zoals Schultz en Rutte entameerden, duiken meestal op in een partij als er enige onduidelijkheid bestaat over de koers of het leiderschap. Wiegel: 'Dat ís ook zo, voor een aantal mensen is het kennelijk wat diffuus hoe het in de VVD zit met het leiderschap.'

Dat hangt weer samen met de prudente manier waarop Jozias van Aartsen nog te werk gaat. Hij voert week-in-week-uit intern debat met zijn fractie. Daaruit wordt dan na enige tijd een heldere lijn zichtbaar. Van Aartsen beproeft daarmee de Bolkestein-methode, die daarmee 38 zetels haalde, tien meer dan nu.

Waar moet het allemaal landen? Routinier Frank de Grave weet dat niet, zegt hij. 'Het gaat om evenwicht. Sommige kiezers vinden dat wij moeten staan voor beperking van het financieringstekort en migratiestromen; daarnaast vinden zij law and order belangrijk. Maar er is ook een omvangrijk deel liberalen dat belang hecht aan onderwijs, emancipatie en de sociale agenda. Tussen die twee moet een goede balans gevonden worden.'

Soms zijn de dingen veel eenvoudiger, zoals VVD-Kamerlid Eric Balemans het ziet. 'Een grote partij heeft vleugels. We moeten links én rechts kunnen bedienen. Sociaal ben je ook als je duidelijk bent tegen de mensen en ze niet aan de kant wilt laten staan. Dan ben je die brede volkspartij.'

De huidige peilingen suggereren dat de winst in het midden ligt. Want in de polls van Interview van deze week wint de PvdA zeven zetels en komt op 49, het CDA verliest er twaalf en daalt naar 32. De VVD wint twee zetels en heeft er daarmee dertig.

Toch geloven weinigen dat de winst in dat midden ligt. Als de verkiezingskoorts in 2007 toeslaat, zal deze naar verwachting de huidige peilingen op hun kop zetten. De meeste gesprekspartners menen dat de winst op rechts ligt.

Hij zegt het niet om zijn gelijk te halen, maar toen Jeroen de Veth in november 2000 afscheid nam als voorzitter van de JOVD, (liberale jongeren, red.) sprak De Veth: 'Als de VVD zijn conservatieve profiel niet oppakt, gaat een ander ermee vandoor.'

Terwijl de paarse partijen in 2002 naar het midden tuurden, greep de LPF haar kans op rechts en het CDA liftte mee op die golf. De Veth kijkt dan ook met grote ogen wat het CDA nu aan het doen is: 'Die zien weer dat de winst op rechts ligt. Het CDA maakt de inschatting dat ze de sociale vleugel kunnen kwijtraken. Ze worstelen om op rechts te kunnen komen.'

Ook Hans Wiegel signaleert dat er iets vreemds gaande is bij de christen-democraten. 'Ze richten zich op rechts, dat hebben ze nooit eerder gedaan. Daarmee zijn ze een enorme concurrent van de VVD.'

Illustratief is dat er geen enkele CDA'er uit de partijtop een uitspraak wil doen over het VVD-debat. Off the record melden sommigen dat ze hopen dat Rutte en Schultz de VVD op sociaal-liberale koers krijgen. Bij de gedachte aan dat grote speelveld op rechts dat dan vrijkomt, loopt het water de hongerige CDA'ers in de mond.

Maar ook de VVD kan rekenen. Wiegel denkt dat zijn partij zes van de acht LPF-zetels kan pakken. Meer dan twee van D66 lijkt hem onmogelijk. Als er slim op onderwerpen wordt ingebroken bij de PvdA, haalt de VVD er daar vijf weg. En bij het CDA is vijf ook een mogelijkheid. Wiegel: 'De VVD kan er zeker veertig halen!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden